İdari Eylemden Doğan Tam Yargı Davası ve Tazminat

Tam yargı davasının birlikte aranan unsurları

İdari eylemden doğan zararın tam yargı davasına konu edilebilmesi için idareye atfedilebilir bir eylem veya ihmal, maddi ya da manevi zarar, bu zarar ile eylem arasında doğrudan illiyet bağı ve idarenin hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluğu birlikte bulunmalıdır. Zarar, mal varlığındaki azalma veya ruhsal bütünlükteki çöküntü biçiminde ortaya çıkabilir. Hizmet kusuru; hizmetin geç işlemesi, kötü işlemesi ya da hiç işlememesi hâllerini kapsar. Kusursuz sorumluluk ise tehlike ilkesi çerçevesinde değerlendirilir.

Hizmet kusuru, kamu hizmetinin hiç işlememesi, geç işlemesi veya kötü işlemesi durumunda idareye atfedilebilen eksiklik ya da bozukluktur. Bu kusur, kamu görevlisinin kişisel kusurundan bağımsız, anonim ve nesnel niteliktedir.

Davadan önce idareye başvuru

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 13. maddesinin birinci fıkrasına göre, idari eylem nedeniyle hakkı ihlal edilen kişi, idari dava açmadan önce ilgili idareye başvurarak hakkının yerine getirilmesini istemelidir. Başvuru, eylemin yazılı bildirim veya başka suretle öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl içinde yapılır. Her hâlde bu süre, eylem tarihinden itibaren beş yıldır.

İsteğin kısmen veya tamamen reddi hâlinde dava, ret işleminin tebliğini izleyen günden itibaren dava süresi içinde açılabilir. İdare otuz gün içinde cevap vermezse dava süresi, otuz günlük cevap süresinin bittiği tarihten itibaren işlemeye başlar.

Görevli olmayan adli yargı yerine açılan tam yargı davası görev yönünden reddedilirse, daha sonra idari yargıda açılacak davada 13. maddenin birinci fıkrasındaki idareye başvurma şartı aranmaz.

Husumet, görev ve yetkili yer

Kusuru bulunan kamu çalışanının şahsına karşı dava açılmaz. Dava, kamu çalışanının bağlı olduğu idareye karşı açılır ve görevli mahkeme idare mahkemesidir.

İdarenin eyleminden zarar gören kişi, zararı doğuran idarenin bulunduğu yer mahkemesinde dava açar. Yetkili mahkeme bu yere göre belirlenir.

Maddi ve manevi tazminat ile faiz istemi

Hizmet kusuruna dayalı tam yargı davasında maddi tazminat olarak tedavi giderleri, iş gücü kaybı, maluliyet tazminatı, destekten yoksun kalma tazminatı ve mülkiyet zararları istenebilir. Manevi tazminat, yaşanan acı, elem ve kederin hafifletilmesine yönelik bedeli kapsar.

Aynı dava dilekçesinde hem mal varlığındaki azalma hem manevi zarar için tazminat istenebilir. Hükmedilecek tazminat tutarına, idareye yapılan ilk başvuru tarihinden itibaren yasal faiz işletilmesi de talep edilebilir.

Tam yargı davası ayrıca idari işlemin iptali davasıyla birlikte de açılabilir.

İdari işlemin yürütülmesi ve durdurma kararı

2577 sayılı Kanun’un 27. maddesinin birinci fıkrasına göre Danıştayda veya idari mahkemelerde dava açılması, dava edilen idari işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz.

Yürütmenin durdurulması, idari işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartları birlikte gerçekleşirse verilebilir. Kural olarak davalı idarenin savunması alınır veya savunma süresi geçtikten sonra gerekçeli karar kurulur. Kararda, işlemin hangi gerekçelerle açıkça hukuka aykırı olduğu ve uygulanması hâlinde doğacak telafisi güç veya imkânsız zararların neler olduğu belirtilir.

Uygulanmakla etkisi tükenecek idari işlemlerin yürütülmesi, savunma alındıktan sonra yeniden karar verilmek üzere, savunma alınmadan da durdurulabilir. Kamu görevlileri hakkındaki atama, naklen atama, görev ve unvan değişikliği ile geçici veya sürekli görevlendirme işlemleri bu kapsamda sayılmaz. Dava dilekçesi ve eklerinden istemin yerinde olmadığı anlaşılırsa istem, savunma alınmadan reddedilebilir.

Yalnızca ilgili kanun veya Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi hükmünün iptali için Anayasa Mahkemesine başvurulduğu gerekçesiyle yürütmenin durdurulması kararı verilemez. Aynı sebeplere dayanılarak ikinci kez yürütmenin durdurulması isteminde de bulunulamaz.

Yürütmenin durdurulması kararları teminat karşılığında verilir; durumun gereklerine göre teminat aranmayabilir. İdareden ve adli yardımdan yararlananlardan teminat alınmaz. Teminata ilişkin anlaşmazlığı, yürütmenin durdurulması hakkında karar veren daire, mahkeme veya hâkim çözümler.

Yürütmenin durdurulması kararına, kararı veren mercie göre ilgili kurula veya mahkemeye, tebliği izleyen günden itibaren yedi gün içinde ve bir defaya mahsus itiraz edilebilir. İtiraz mercii, dosyanın kendisine gelişinden itibaren yedi gün içinde karar verir. Bu karar kesindir. Yürütmenin durdurulması kararı verilen dava dosyaları öncelikle incelenir ve karara bağlanır.

Dosyanın incelenmesi ve sonuçlandırılması

2577 sayılı Kanun’un 20. maddesine göre Danıştay, bölge idare mahkemeleri ile idare ve vergi mahkemeleri, bakmakta oldukları davaya ait her türlü incelemeyi kendiliğinden yapar. Mahkeme, belirlenen süre içinde gerekli evrak ve bilgileri taraflardan ve ilgili yerlerden isteyebilir. Bu kararlar süresi içinde yerine getirilir; haklı sebeple süre bir defaya mahsus uzatılabilir.

Taraflardan biri ara kararının gereğini yerine getirmezse bunun verilecek karara etkisi mahkemece önceden takdir edilir ve ara kararda ayrıca belirtilir.

İstenen bilgi ve belgeler Devletin güvenliğine, yüksek menfaatlerine veya bunlarla birlikte yabancı devletlere ilişkinse Cumhurbaşkanı, ilgili Cumhurbaşkanı yardımcısı ya da bakan, gerekçesini bildirerek bunları vermeyebilir. Verilmeyen bilgi ve belgelere dayanılarak ileri sürülen savunmaya göre karar verilemez.

Öncelikli veya ivedi işler dışında kalan dosyalar, tekemmül ettikleri sıraya göre ve tekemmül tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırılır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy