İdari Davalar ve İdari Yargılama Usulü Rehberi

Anayasa'nın 125. maddesi uyarınca, idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır.

İdari Dava Türleri ve Mahkemelerin Denetim Yetkisi

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinde idari dava türleri düzenlenmiştir. Bu kapsamda idari davalar; iptal davaları, tam yargı davaları ve idari sözleşmelerden kaynaklanan davalar olmak üzere üçe ayrılır.

Açılan idari davalarda mahkemeler yerindelik denetimi yapamaz. Yargı mercileri, idari eylem ve işlem niteliğinde veya idarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde karar veremezler.

İdari Yargı Teşkilatı ve İdare Mahkemelerinin Görevi

İdari yargı düzeni; ilk derecede görev yapan idare ve vergi mahkemeleri, istinaf incelemesini yürüten bölge idare mahkemeleri ile temyiz mercii Danıştay yapılanmasından meydana gelir. Bu mahkemelerin yargı çevreleri ile kuruluşu, bölgelerin iş yoğunluğu ve coğrafi koşulları dikkate alınarak Adalet Bakanlığı tarafından belirlenir.

İdare mahkemeleri, idari yargı teşkilatında genel görevli ilk derece mahkemeleridir. İdare mahkemeleri; vergi mahkemelerinin görevine giren davalar ile Danıştay'da ilk derecede çözümlenecek olanlar dışındaki iptal davalarını ve tam yargı davalarını karara bağlar. Bununla birlikte tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç olmak üzere, kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan idari sözleşmelerden kaynaklanan uyuşmazlıklar da idare mahkemelerinde çözümlenir.

Uygulanacak Usul Hükümleri ve Yollamalar

2577 sayılı Kanunda açık hüküm bulunmayan hallerde; hakimin davaya bakmaktan yasaklılığı ve reddi, taraf ehliyeti, davaya katılma, davanın ihbarı, vekiller, dosyanın incelenmesi, feragat, kabul, teminat, karşı dava, bilirkişi, keşif, delil tespiti, yargılama giderleri, adli yardım, duruşma düzeni ile ses ve görüntü aktarımıyla duruşma yapılması gibi konularda Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu kurallarına başvurulur.

2577 sayılı Kanun'un 31. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, idari yargılama usulünde davanın ihbarı Danıştay, mahkeme veya hakim tarafından re'sen yapılır.

İdari yargıda bilirkişiler, bilirkişilik bölge kurulları tarafından hazırlanan listelerden seçilir. Bilirkişiler hakkında Bilirkişilik Kanunu ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun ilgili hükümleri uygulanır.

2577 sayılı Kanun hükümleri ile bu düzenlemenin Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununa yollama yaptığı durumlar ayrık kalmak üzere, vergi uyuşmazlıklarının karara bağlanmasında Vergi Usul Kanunu kuralları tatbik edilir.

İdari Davalarda Temsil ve Adli Yardım Şartları

İdari davalarda avukat tutmak zorunlu değildir.

İdari yargılama usulünde adli yardım, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 31. maddesi gereğince Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümleri uyarınca uygulanır. Adli yardım konusu 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 334 ile 340. maddeleri arasında düzenlenmiştir.

Yargılama veya takip masraflarını ödemesi durumunda kendisinin ve ailesinin geçimini belirgin biçimde güçlüğe sokacak kişilerin iddia, savunma, geçici hukuki koruma veya icra talepleri açıkça dayanaktan yoksun bulunmuyorsa bu kişiler adli yardımdan faydalanabilir.

6100 sayılı Kanun'un 334. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca yabancıların adli yardımdan yararlanabilmeleri ayrıca karşılıklılık şartına bağlıdır.

Talebin geri çevrilmesi durumunda, kararın tebliğinden itibaren bir haftalık zaman diliminde aynı mahkemeye dilekçeyle başvuru yapılarak itiraz ileri sürülebilir.

Adli yardım talebinin kabulü halinde yargılama ve takip giderlerinden geçici muafiyet, teminat muafiyeti, giderlerin devletçe avans ödenmesi veya avukat görevlendirilmesi imkanlarından biri, birkaçı ya da tamamı sağlanabilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy