İdare mahkemelerinde bazı uyuşmazlıklar mahkeme kurulu yerine tek bir hâkim tarafından karara bağlanır. 2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun'un 7. maddesi bu kapsamı belirler. Uyuşmazlık miktarı yirmi beş bin Türk lirasını aşmayan, konusu belli parayı içeren idari işlemlere karşı açılan iptal davaları ile tam yargı davaları idare mahkemesi hâkimlerinden biri tarafından çözümlenir. Hangi dava türünün bu kapsamda kalacağı büyük ölçüde uyuşmazlığın konusuna ve tutarına göre şekillenir.
2576 sayılı BÖLGE İDARE MAHKEMELERİ, İDARE MAHKEMELERİ VE VERGİ MAHKEMELERİNİN KURULUŞU VE GÖREVLERİ HAKKINDA KANUN m. 7Kaynağı aç
Tek Hâkimle Görülmenin Anlamı ve Usulü
Tek hâkimle görülme, davanın ayrı bir mahkemede ya da farklı bir yargı merciinde ele alınması anlamına gelmez. Dava yine görevli ve yetkili idare mahkemesinde açılır; fark, dosyanın mahkeme kurulunca değil, 2576 sayılı Kanun m.7 uyarınca yetkilendirilen bir hâkim tarafından karara bağlanmasından ibarettir. Hangi hâkimin bu tür davalara bakacağı, işlerde denge sağlanacak biçimde mahkeme başkanı tarafından önceden belirlenir.
Öğrencilere İlişkin Davalar: Kapsam ve İstisnalar
İlköğretim, ortaöğretim ve yükseköğretim öğrencileri hakkında tesis edilen disiplin cezaları, sınıf geçme işlemleri, not tespiti işlemleri, yurt, kredi ve burs işlemlerine karşı açılan davaların 2576 sayılı Kanun m.7/1-b kapsamında tek hâkimle görüleceği belirtilmektedir. Bu genel kuralın iki istisnası olduğu aktarılmaktadır: uzaklaştırma sonucunu doğuran disiplin cezaları ile ilişik kesme sonucunu doğuran disiplin cezaları bu kapsama dahil edilmemiştir. Söz konusu kategorilere ilişkin düzenleme, öğrencilerin bu tür işlemlere karşı kurul oluşumunda yargılama güvencesini koruma işlevi görmektedir.
Kamu Görevlilerine İlişkin Davalar
Kamu görevlilerine ilişkin geçici görevlendirme, yolluk, lojman ve izin işlemlerine karşı açılan davaların 2576 sayılı Kanun m.7/1-c uyarınca tek hâkim tarafından çözümleneceği belirtilmektedir. Nakil ve atama işlemleri bu bentte açıkça sayılmamıştır. Geçici görevlendirme ile nakil arasındaki nitelendirme ayrımı somut uyuşmazlıkta belirleyici olabilir.
Meslek Kuruluşlarının Üyelerine Verdiği Disiplin Cezaları
Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının üyelerine verdiği disiplin cezalarına karşı açılan davaların kural olarak tek hâkimle görüleceği aktarılmaktadır. Ancak 2576 sayılı Kanun m.7/1-e, mesleki faaliyeti geçici veya sürekli olarak engelleyen cezaları bu kapsamın dışında tutmaktadır. Bir disiplin cezasının mesleki faaliyeti engelleyip engellemediğinin nitelendirmesi somut uyuşmazlıkta tartışmalı olabilir.
Vergi Mahkemelerinde Tek Hâkim Uygulaması
Vergi mahkemelerinde 2576 sayılı Kanun m.7/2 uyarınca, m.6/(a) ve (b) bentlerinde belirtilen uyuşmazlıklardan kaynaklanan ve toplam değeri yirmi beş bin Türk lirasını aşmayan davalar tek hâkim tarafından çözümlenir. M.6/(a) bendi genel bütçeye, il özel idareleri, belediye ve köylere ait vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümler ve bunların zam ve cezaları ile tarifelere ilişkin uyuşmazlıkları kapsar. M.6/(b) bendi ise bu kapsamdaki konularda 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'un uygulanmasına ilişkin uyuşmazlıkları kapsar.
2576 sayılı BÖLGE İDARE MAHKEMELERİ, İDARE MAHKEMELERİ VE VERGİ MAHKEMELERİNİN KURULUŞU VE GÖREVLERİ HAKKINDA KANUN m. 6Kaynağı aç
Kanun Yolu Düzenlemeleri: İstinaf
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.45/1 uyarınca, konusu otuz bir bin Türk lirasını geçmeyen vergi davaları, tam yargı davaları ve idari işlemlere karşı açılan iptal davaları hakkında idare ve vergi mahkemelerince verilen kararlar kesin nitelik taşır ve bunlara karşı istinaf yoluna başvurulamaz. Bu düzenleme 28.07.2024 tarihli 7524 sayılı Kanun ile değiştirilmiştir. İstinaf başvurusuna konu olan kararlara karşı yapılan kanun yolu başvurularında dilekçelerdeki hitap ve istekle bağlı kalınmaksızın dosyalar bölge idare mahkemesine gönderilir. İvedi yargılama usulüne tabi davalarda ise istinaf yolu kapalıdır. İstinaf incelemesinde, ilk derece kararını veren ya da o karara katılan hâkim aynı davada görev alamaz.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 45Kaynağı aç
Kanun Yolu Düzenlemeleri: Temyiz
2577 sayılı İYUK m.46, hangi bölge idare mahkemesi kararlarının Danıştay'da temyiz edilebileceğini belirler. Konusu dokuz yüz yirmi bin Türk lirasını aşan vergi davaları, tam yargı davaları ve idari işlemler hakkında açılan davalarda temyiz yolu açıktır. Konusu iki yüz yetmiş bin Türk lirasını aşıp dokuz yüz yirmi bin Türk lirasını aşmayan vergi davaları, tam yargı davaları ve idari işlemler hakkında açılan ve istinaf incelemesinde kaldırma kararı üzerine yeniden karar verilen davalarda da temyize gidilebilir. Bu parasal bentler 28.07.2024 tarihli 7524 sayılı Kanun ile düzenlenmiş ya da yeniden belirlenmiştir.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 46Kaynağı aç
Parasal sınırdan bağımsız olarak temyize konu olabilen kategoriler 2577 sayılı İYUK m.46'da ayrıca sayılmıştır. Bu kategoriler arasında düzenleyici işlemlere karşı açılan iptal davaları, belli bir meslekten, kamu görevinden veya öğrencilik statüsünden çıkarılma sonucunu doğuran işlemlere karşı açılan iptal davaları, belli bir ticari faaliyetin icrasını süresiz veya otuz gün yahut daha uzun süreyle engelleyen işlemlere karşı açılan iptal davaları, müşterek kararnameyle yapılan atama, naklen atama ve görevden alma işlemleri ile daire başkanı ve daha üst düzey kamu görevlilerinin atama, naklen atama ve görevden alma işlemleri hakkında açılan iptal davaları, imar planları ve parselasyon işlemlerinden kaynaklanan davalar, ülke çapında uygulanan öğrenim ya da bir meslek veya sanatın icrası veyahut kamu hizmetine giriş amacıyla yapılan sınavlar hakkında açılan davalar ve düzenleyici ile denetleyici kurullar tarafından görevli oldukları piyasa veya sektörle ilgili olarak alınan kararlara karşı açılan davalar yer alır.
Sık Sorulan Sorular
Öğrenci disiplin davalarının tamamı tek hâkimle mi görülür?
Uzaklaştırma ve ilişik kesme sonucunu doğuran disiplin cezaları bu kapsamın dışında tutulmuştur; yalnızca bu iki sonucu doğurmayan disiplin cezaları ile sınıf geçme, not tespiti, yurt, kredi ve burs işlemlerine karşı açılan davaların tek hâkimle görüleceği belirtilmektedir.
Kamu görevlisinin nakil davası tek hâkimle görülür mü?
2576 sayılı Kanun m.7/1-c, geçici görevlendirme, yolluk, lojman ve izin işlemlerini tek hâkimli yargılama kapsamına almaktadır. Nakil ve atama işlemleri bu bentte açıkça sayılmamıştır; geçici görevlendirme ile nakil arasındaki nitelendirme ayrımı somut uyuşmazlıkta belirleyici rol oynar.
Meslek odasının verdiği disiplin cezasına karşı hangi oluşumda dava açılır?
Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının üyelerine verdiği disiplin cezaları kural olarak tek hâkimle görülür. Mesleki faaliyeti geçici veya sürekli olarak engelleyen cezalar bu kuralın dışındadır.
Tek hâkimle görülen bir davada istinaf yoluna gidilebilir mi?
2577 sayılı İYUK m.45/1 uyarınca konusu otuz bir bin Türk lirasını geçmeyen vergi davaları, tam yargı davaları ve idari işlemlere karşı açılan iptal davaları kesin nitelikte olup bu davalarda istinaf yolu kapalıdır. Bu sınırın üzerindeki ve anılan kararlar için öngörülen istisna kapsamında olmayan davalarda istinaf başvurusu mümkün olabilir; her somut uyuşmazlıkta İYUK m.45'in ilgili fıkrasının değerlendirilmesi gerekir.
Temyiz yolu hangi davalarda parasal sınıra bakılmaksızın açıktır?
2577 sayılı İYUK m.46 uyarınca düzenleyici işlemlere karşı açılan iptal davaları, meslekten, kamu görevinden veya öğrencilik statüsünden çıkarma sonucunu doğuran işlemlere karşı açılan davalar, belli bir ticari faaliyetin icrasını süresiz veya otuz gün yahut daha uzun süreyle engelleyen işlemlere karşı açılan davalar, imar planları ve parselasyon davaları, müşterek kararnameyle yapılan ya da daire başkanı ve daha üst düzeydeki kamu görevlilerine ilişkin atama, naklen atama ve görevden alma davaları, ülke çapında uygulanan öğrenim ya da bir meslek veya sanatın icrası veyahut kamu hizmetine giriş amacıyla yapılan sınavlara ilişkin davalar ve düzenleyici ile denetleyici kurulların görevli oldukları piyasa veya sektörle ilgili kararlarına karşı açılan davalar parasal sınırdan bağımsız olarak temyize açıktır.
İdare mahkemesinde açılacak iptal davasının tek hâkimle görülüp görülmeyeceği nasıl anlaşılır?
2576 sayılı Kanun m.7 kapsamında, uyuşmazlık miktarı yirmi beş bin Türk lirasını aşmayan ve konusu belli parayı içeren iptal ile tam yargı davaları tek hâkimle görülür. Öğrencilere, kamu görevlilerine ve meslek kuruluşu üyelerine ilişkin bazı dava türleri ise ayrıca bu kapsama alınmıştır; ancak bu kategorilerin her birinde istisnalar mevcuttur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy