7179 sayılı Askeralma Kanunu'nun 33. maddesi uyarınca; disiplinsizlik ve ahlaki durum, yasa dışı görüşleri benimseme veya kanunda öngörülen diğer hallerin varlığı halinde yedek subay ya da astsubay aday adayları ile kursiyerlerin askerlik hizmetini er statüsünde tamamlaması düzenlenmiştir. Kanun gereğince er statüsüne geçirilen ilgililerin askerlik hizmet süresi, erbaş ve erlerin hizmet süresi esas alınarak yürütülür.
7179 sayılı ASKERALMA KANUNU m. 33Kaynağı aç
Statü Değişikliğinde Savunma Hakkı ve Yargı Yolu Güvencesi
İdarenin statü değişikliği işlemi tesis ederken adaya savunma hakkı tanıması ve kararın somut gerekçelerini ortaya koyması aranır. Kamu görevlilerine verilen disiplin cezalarında yargı yolunun kapatılamayacağına ilişkin anayasal kuralın bu tür statü işlemlerine de kıyasen ele alınabildiği kabul edilirken, ilgilinin geçmişindeki takipsizlik veya beraat kararları ise aleyhe bir delil olarak değerlendirilmemektedir.
İdari İptal Davasında İncelenecek Hukuka Aykırılık Unsurları
Yedek subaylıktan erliğe düşürülen kişi lehine açılan idari davanın konusunu disiplin kurulu kararı oluşturmaktadır. İptal davasında idari işlemin sebep, konu, maksat veya usul kurallarından hangisiyle sakatlandığının ortaya konulması gerekmektedir.
Hakkında herhangi bir adli ceza soruşturması ya da kovuşturması bulunmayan, beyanları dışında hukuken geçerli olumsuz bir tespiti yer almayan veya küçük yaşlardaki olaylara ilişkin samimi anlatımlar haricinde kanıt taşımayan durumlarda, Türk Silahlı Kuvvetlerinin manevi şahsiyetine gölge düşürme gerekçesiyle işlem tesisi hukuka aykırı kabul edilmektedir.
Dava Açma Süresi ve Yetkili Mahkeme
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu kapsamında statü değişikliğine karşı açılacak iptal davasının süresi 60 gündür ve bu süre hak düşürücü niteliktedir; sürenin geçirilmesi halinde davanın esasına girilmeden süre aşımından ret kararı verilir. 60 günlük süre iş günü değil takvim günü üzerinden işler ve ilgilinin kışlada bulunması süreyi durdurmaz. Sürenin başlangıcı yönünden ise kararın öğrenilmesi ile işlemin tebliği veya erliğe nasbedilme tarihi arasında farklı değerlendirmelere yer verilmektedir.
Milli Savunma Bakanlığı nezdinde yürütülen idari itiraz süreçleri dava açma süresini her zaman kesmeyebilmekte ve zımnen ret ile sonuçlanabilmektedir. İdari yargı yetkisi bakımından ise işlemin tarafı olan Milli Savunma Bakanlığının merkezi Ankara'da bulunduğundan, eğitim birliğinin konumuna bakılmaksızın iptal davalarında Ankara İdare Mahkemeleri yetkili yargı mercii kabul edilmektedir.
Yürütmenin Durdurulması ve Kışladan Noter Aracılığıyla Vekalet Verme Usulü
Statü değişikliği işlemine karşı açılan davada talep edilecek bir yürütmenin durdurulması kararı, dava sonuçlanmadan idari işlemin uygulanmasını durdurarak adayın önceki statüsüne dönmesini ve mağduriyetinin dava sonuçlanmadan giderilmesini sağlayabilir.
Eğitim birliğinde bulunan ve kışla dışına çıkış izni verilmeyen aday ve kursiyerlerin hukuki haklarını arayabilmesi için noterlerin birliğe girişi sağlanabilmektedir. Askeri komutanlıklar, adli hakların takibi kapsamında noterin birliğe girişine ve adayın vekaletname imzalamasına izin vermekle yükümlüdür.
Davanın Sonuçları ve Parasal Haklar
İptal kararı verilmesi halinde, Anayasa'nın 125. maddesinde yer alan idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararları ödemekle yükümlü olduğuna ilişkin kural çerçevesinde ilgilinin erlikte geçirdiği süre boyunca yoksun kaldığı parasal haklar iade edilir. Bu iade, asteğmen veya astçavuş maaşı ile er harçlığı arasındaki farkın dava tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle ödenmesini kapsar.
Askerlik hizmeti er olarak tamamlanıp tezkere alınmış olsa dahi iptal kararının ardından terhis belgesi revize edilerek ilgilinin askerliği yedek subay veya yedek astsubay rütbesiyle tamamladığı tescil edilir. Ayrıca ağır mağduriyet yaşanan istisnai hallerde idarenin haksız işlemi sebebiyle manevi tazminat davası açılması da mümkündür.
Yedek subaylıktan erliğe düşürülme kararına karşı dava süresi ne kadardır?
Dava açma süresi 60 takvim günü olup hak düşürücüdür ve sürenin aşılması halinde dava esasa girilmeden süre aşımı sebebiyle reddedilir; sürenin başlangıcı konusunda ise kararın öğrenilmesi ile tebliğ veya erliğe nasbedilme tarihi şeklinde farklı değerlendirmeler mevcuttur.
Erliğe düşürme iptal davası nerede açılır?
Milli Savunma Bakanlığının merkezi Ankara'da bulunduğundan, askerlik eğitim birliğinin yerine bakılmaksızın yetkili yargı yeri Ankara İdare Mahkemeleridir.
Askerlik er olarak bitirildikten sonra dava kazanılırsa ne olur?
Askerlik er olarak tamamlanıp terhis belgesi alınmış olsa dahi iptal kararıyla birlikte belge düzeltilir ve askerlik yedek subay veya yedek astsubay rütbesiyle yapılmış sayılır.
Er statüsünde geçen sürenin maaş farkları yasal faiziyle alınabilir mi?
Anayasa'nın 125. maddesi uyarınca ilgilinin erlikte geçirdiği süre boyunca yoksun kaldığı asteğmen veya astçavuş maaşı ile er harçlığı arasındaki farklar dava tarihinden itibaren yasal faiziyle idarece ödenir.
Kışladan çıkamayan kursiyer avukata nasıl vekaletname verir?
Noterin askeri birliğe gelmesi sağlanabilir; askeri komutanlıklar hak arama hürriyeti çerçevesinde noterin birliğe girişine ve adayın vekaletname imzalamasına müsaade etmekle yükümlüdür.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy