Hukuk Davalarında Temyiz Kanun Yolu ve Temyiz Şartları

Temyiz Nedir ve Temyiz Başvuru Süresi Ne Kadardır?

Temyiz, bölge adliye mahkemesi hukuk dairelerinden verilen nihai kararlar ile hakem kararlarının iptali talepleri sonucunda verilen hükümlerin Yargıtay tarafından hukuka uygunluk denetimine tabi tutulmasını sağlayan olağan kanun yoludur. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 361/1 uyarınca temyiz süresi, temyizi kabil kararın taraflara tebliğ edildiği tarihten itibaren iki haftadır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 361/2 gereğince davada haklı çıkmış olan taraf da karara karşı korunmaya değer bir hukuki yararı bulunması şartıyla temyiz yoluna başvurabilir.

Temyiz Edilemeyen Kararlar ve Kesinlik Sınırları

Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 362/1-a gereğince miktar veya değeri kırk bin Türk Lirasını (bu tutar dâhil) geçmeyen davalara ilişkin kararlar temyiz edilemez; bu parasal kesinlik sınırı yeniden değerleme oranlarına göre dönemsel olarak güncellenir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 362/2 uyarınca alacağın bir kısmının dava edilmesi durumunda kesinlik sınırı alacağın tamamına göre belirlenir. Alacağın tamamının dava edilmesi hâlinde ise kararda asıl talebin kabul edilmeyen bölümü kesinlik sınırını geçmeyen tarafın temyiz hakkı bulunmaz; ancak karşı taraf temyiz yoluna başvurduğu takdirde diğer taraf da düzenleyeceği cevap dilekçesiyle kararı temyiz edebilir.

Miktar sınırının yanı sıra Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 362 uyarınca belirli uyuşmazlık türleri de temyiz denetimi dışında bırakılmıştır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 362/1-b gereğince, kira ilişkisinden doğan ve miktar veya değeri itibarıyla temyiz edilebilen alacak davaları, kira ilişkisinden doğup üç aylık kira tutarı temyiz sınırının üzerinde olan davalar ve Kat Mülkiyeti Kanunundan doğup taşınmazın aynına ilişkin olan davalar hariç olmak üzere sulh hukuk mahkemesinin görevine giren davalar temyiz edilemez. Ayrıca ilk derece mahkemelerinin görev ve yetkisi hakkındaki kararlar ile yargı yeri belirlenmesine ilişkin kararlar, çekişmesiz yargı işleri, soybağına ilişkin sonuç doğuranlar hariç nüfus kayıtlarının düzeltilmesine ilişkin davalar, hâkimlerin hukuki veya fiilî engelleri sebebiyle davanın başka mahkemeye nakline ilişkin kararlar, geçici hukuki korumalar ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 353/1-a bendi kapsamında verilen kararlar temyiz kanun yoluna kapalıdır.

Temyiz Başvurusunun Kararın İcrasına Etkisi

Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 367/1 uyarınca kural olarak temyiz kararın icrasını durdurmaz; İcra ve İflas Kanununun icranın geri bırakılmasıyla ilgili 36 ncı maddesi hükmü saklı tutulmuş olup nafaka kararlarında icranın geri bırakılmasına karar verilemez. Bununla birlikte Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 367/2 gereğince kişiler hukuku, aile hukuku ve taşınmaz mal ile ilgili ayni haklara ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez.

İcra ve İflas Kanunu m. 36/5 hükmü gereğince, bölge adliye mahkemesinin istinaf başvurusunu esastan reddetmesine dair karara karşı temyiz yolunun açık olması durumunda icranın geri bırakılması kararının etkisi, temyiz yoluna başvuru süresi dolana kadar devam eder. İstinaf başvurusunun bölge adliye mahkemesince kesin olarak esastan reddedilmesi veya Yargıtay tarafından hükmün onanması hâlinde teminata bağlanan para alacaklının talebiyle başkaca işleme gerek kalmaksızın kendisine ödenir ve diğer mallar icra dairesince paraya çevrilir. Hükmün Yargıtayca bozulması durumunda ise İcra ve İflas Kanunu m. 36/4 uyarınca teminatın geri verilip verilmeyeceğine, borçlunun talebi üzerine ve bozmanın niteliğine göre bozma sonrası davaya bakacak mahkeme tarafından kesin olarak karar verilir.

Yargıtayda Temyiz İncelemesi Usulü ve Duruşma Şartları

Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 366 uyarınca istinaf yolu ile ilgili 343 ilâ 349 ve 352 nci maddeler temyizde de kıyas yoluyla uygulanır. Bu doğrultuda yapılan ön inceleme aşamasında başvuru süresinin geçmiş olduğu ya da giderilmesi mümkün olmayan usuli bir eksiklik bulunduğu tespit edilirse istem esasa girilmeksizin reddedilir; harç ve gider eksikliklerinde ise tarafına tamamlama süresi tanınır. Yargılama aşamasında ileri sürülmeyen deliller kural olarak temyiz incelemesinde sunulamaz; ancak davaya konu borcu kesin biçimde ortadan kaldıran makbuz veya ibraname niteliğindeki belgeler bu kuralın istisnasını oluşturur.

Yargıtay, Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 369/1 hükmü uyarınca tarafların ileri sürdükleri temyiz sebepleriyle bağlı olmaksızın kanunun açık hükmüne aykırı gördüğü hususları resen inceler. Kanunda ivedi olduğu bildirilen dava ve işlere ilişkin temyiz incelemesi ise Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 369/7 gereğince öncelikle sonuçlandırılır.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 369/2 gereğince temyiz incelemesi kural olarak dosya üzerinden yapılır. Ancak tüzel kişiliğin feshine, genel kurul kararlarının iptaline, evlenmenin butlanı veya iptaline, boşanma veya ayrılığa, velayete, soybağına ve kısıtlamaya ilişkin davalar ile miktar veya değeri altmış bin Türk Lirasını aşan alacak ve ayın davalarında taraflardan birinin dilekçesinde duruşma istemesi durumunda duruşma açılır. Kanunun 369 uncu maddesinin üçüncü fıkrası gereğince, altmış bin Türk Liralık duruşma sınırının belirlenmesinde 362 nci maddenin ikinci fıkrası kıyas yoluyla uygulanır. Duruşma günü ile tebliğ tarihi arasında en az iki haftalık süre bulunması zorunludur; taraflar gelmişse bu süre aranmaz. Tebligat gideri yatırılmamışsa duruşma talebi dikkate alınmaz; duruşma giderinin eksik olması durumunda daire başkanınca verilecek bir haftalık kesin sürede tamamlanmazsa duruşma talebinden vazgeçilmiş sayılarak inceleme dosya üzerinden yürütülür. Yargıtay ayrıca dava türü ve talep sınırlarına bağlı kalmaksızın bilgi almak üzere re'sen de duruşma yapabilir. Duruşma günü belirlenen hâllerde gelen taraf dinlenir; taraflardan hiçbiri duruşmaya katılmazsa dosya üzerinden inceleme yapılarak karar verilir. Duruşma günü karara bağlanamayan işlerin en geç bir ay içinde hükme bağlanması zorunludur.

Temyiz Karar Türleri, Bozma Sebepleri ve Direnme Usulü

Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 371 uyarınca Yargıtay; hukukun veya taraflar arasındaki sözleşmenin yanlış uygulanması, dava şartlarına aykırılık bulunması, ileri sürülen delillerin kanuni sebep olmaksızın kabul edilmemesi ya da hükme etki eden yargılama hatası veya eksiklikleri bulunması hâllerinde kararı gerekçe göstererek kısmen veya tamamen bozar. Temyiz edilen karar esas yönünden kanuna uygun bulunup da yalnızca kanunun uygulanmasında hata yapılmışsa ve yeniden yargılama yapılmasını gerektiren bir durum yoksa Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 370/2 gereğince karar düzeltilerek onanabilir. Ancak esas yönünden kanuna aykırı hükümler ile hâkimin takdir yetkisi kapsamındaki edimler hakkında düzelterek onama uygulanamaz. Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 370/3 uyarınca kimlik yanlışlıkları ile yazı, hesap ve benzeri açık ifade hataları da düzelterek onama kapsamındadır; kararın usul ve kanuna uygun bulunup sadece gerekçesinin doğru olmaması durumunda ise m. 370/4 uyarınca gerekçe değiştirilerek ve düzeltilerek onama verilir. Yargıtay, Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 370/1 uyarınca onama kararlarında hukuka uygunluk gerekçesini açıklamakla yükümlüdür.

Yargıtay ilgili dairesinin bozma kararı bölge adliye mahkemesinin esastan ret kararına ilişkinse Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 373/1 gereğince bölge adliye mahkemesi kararı kaldırılarak dosya kararı veren veya uygun görülecek diğer bir ilk derece mahkemesine, bozma ilamının bir sureti de bölge adliye mahkemesine gönderilir. Bozma bölge adliye mahkemesinin düzelterek veya yeniden esas hakkında kurduğu hükme yönelikse dosya Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 373/2 gereğince kararı veren ya da uygun görülen bölge adliye mahkemesine iletilir. Bölge adliye mahkemesi, Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 373/3 uyarınca Kanunun 344 üncü maddesi uyarınca peşin yatırılan gideri sarf ederek tarafları kendiliğinden duruşmaya çağırıp dinler ve bozma ilamına uyulup uyulmayacağını değerlendirir. İlk derece mahkemesince bozmaya uyularak karar verildiğinde Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 373/4 uyarınca bu hükme karşı yeniden temyiz yoluna gidilebilir.

Mahkemece bozma kararına karşı direnilirse Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 373/5 uyarınca temyiz incelemesi öncelikle kararına direnilen dairece yapılır; daire direnme kararını yerinde görmezse dosya Yargıtay Hukuk Genel Kuruluna gönderilir. Davanın esastan reddi veya kabulünü içeren bozmaya uyulduktan sonra kurulan hükmün önceki bozmayı ortadan kaldıracak şekilde bozulması üzerine verilen kararların temyiz incelemesi ise Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 373/6 uyarınca her hâlde Yargıtay Hukuk Genel Kurulunca yapılır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 373/7 uyarınca Hukuk Genel Kurulunun verdiği karara mahkemelerce uyulması zorunludur ve bu karara karşı direnilemez; ayrıca ilk temyize başvurmamış olan taraf direnme kararını temyiz edemez.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy