Hukuk yargılamasında temyiz, bölge adliye mahkemesi hukuk dairelerinin temyizi kabil nihai kararları ile hakem kararlarının iptali üzerine verilen kararlara karşı, tebliğden itibaren iki hafta içinde başvurulan kanun yoludur. Ceza yargılamasında bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin bozma dışında kalan hükümleri kural olarak temyiz edilebilir; kanunda ayrıca sayılan kararlar bu yolun dışındadır. İki yargı kolundaki kapsam, süre başlangıcı ve istisnalar aynı hükme indirgenmez.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 361Kaynağı aç
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 286Kaynağı aç
Hukukta temyizin konusu ve süresi
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 361. maddesinin birinci fıkrası, temyize konu kararları iki grupta toplar. Bunlar, bölge adliye mahkemesi hukuk dairelerinin temyizi kabil nihai kararları ile hakem kararlarının iptali talebi üzerine verilen kararlardır. Süre, tebliğ tarihinden başlayarak iki haftadır.
Aynı maddenin ikinci fıkrasına göre davada haklı çıkan taraf da hukuki yararı bulunmak şartıyla temyiz yoluna başvurabilir. Başvuru, yalnızca aleyhine sonuç doğan tarafla sınırlanmamıştır. Hukuki yararın somut uyuşmazlıkta nasıl belirleneceği bu fıkrada ayrıca açıklanmamıştır.
Hukukta temyize kapalı kararlar
Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 362. maddesinin birinci fıkrası, bölge adliye mahkemelerinin bu fıkrada sayılan kararları hakkında temyiz yoluna başvurulamayacağını düzenler. Her bent kendi şartlarıyla uygulanır; bir bentteki istisna başka bende taşınmaz.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 362Kaynağı aç
Birinci fıkranın (a) bendine göre miktar veya değeri kırk bin Türk lirasını, bu tutar dâhil, geçmeyen davalara ilişkin kararlar temyiz edilemez.
Kira ilişkisinden doğan ve miktar veya değer bakımından temyize açık alacak davaları ile kira ilişkisinden doğan diğer davalardan üç aylık kira tutarı temyiz sınırını aşanlar, bu bentteki temyiz yasağının dışındadır. Bu iki durum dışında, 4. maddede gösterilen davalar temyiz edilemez. Kat Mülkiyeti Kanunu’ndan doğup taşınmazın aynına ilişkin davalar hariç olmak üzere, özel kanunlarda sulh hukuk mahkemesinin görevine girdiği belirtilen davalarla ilgili kararlar da temyiz edilemez.
(c) bendine göre yargı çevresi içindeki ilk derece mahkemelerinin görev ve yetkisi hakkında verilen kararlar ile yargı yerinin belirlenmesine ilişkin kararlar temyiz edilemez.
(ç) bendine göre çekişmesiz yargı işlerinde verilen kararlar temyiz edilemez. (d) bendi, soybağına ilişkin sonuçlar doğuran davalar hariç nüfus kayıtlarının düzeltilmesine ilişkin kararları kapsar. (e) bendi, yargı çevresindeki ilk derece mahkemesi hâkimlerinin davayı görmeye hukuki veya fiilî engelinin bulunması hâlinde davanın aynı çevredeki başka mahkemeye nakline ilişkin kararlara; (f) bendi ise geçici hukuki korumalar hakkında verilen kararlara ilişkindir.
Aynı tarihli değişiklikle eklenen (g) bendine göre 353. maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında verilen kararlar temyiz edilemez.
Kısmi alacakta kesinlik sınırı
362. maddenin ikinci fıkrası, kırk bin Türk liralık kesinlik sınırını birinci fıkranın (a) bendindeki kararlara bağlar. Alacağın bir kısmı dava edilmişse sınır, alacağın tamamına göre belirlenir. Alacağın tamamı dava edilmişse, kararda asıl talebinin kabul edilmeyen bölümü kırk bin Türk lirasını geçmeyen tarafın kural olarak temyiz hakkı yoktur.
Bu yokluk mutlak değildir. Karşı taraf temyiz yoluna başvurmuşsa diğer taraf, düzenleyeceği cevap dilekçesiyle kararı temyiz edebilir. Cevap dilekçesinin ayrıca hangi unsurları taşıyacağı bu cümlede gösterilmemiştir.
Ceza yargılamasında temyiz edilebilir hükümler
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 286. maddesinin birinci fıkrasına göre bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin bozma dışında kalan hükümleri temyiz edilebilir. Bu çerçeve, aynı maddenin sonraki fıkralarındaki temyiz edilemezlik hâlleri ve bu hâllere getirilen istisnalarla birlikte okunur.
İkinci fıkranın (a) bendine göre ilk derece mahkemelerinden verilen beş yıl veya daha az hapis cezaları ile miktarı ne olursa olsun adli para cezalarına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine dair bölge adliye mahkemesi kararları temyiz edilemez. (b) bendine göre ilk derece mahkemelerinden verilen beş yıl veya daha az hapis cezalarını artırmayan bölge adliye mahkemesi kararları da temyiz edilemez.
Hapis cezasından çevrilen seçenek yaptırımlara ilişkin ilk derece kararları bakımından, bölge adliye mahkemesinin seçenek yaptırımlara ilişkin her türlü kararı ve istinaf başvurusunun esastan reddine dair kararı temyiz edilemez.
İlk defa bölge adliye mahkemesince verilen ve 272. maddenin üçüncü fıkrası dışında kalan mahkûmiyet kararları bu bentteki yasağın dışındadır. Bunun dışında, ilk derece mahkemelerinin görevine giren ve kanunda üst sınırı iki yıla kadar, iki yıl dâhil, hapis cezasını gerektiren suçlar ile bunlara bağlı adli para cezalarına ilişkin her türlü bölge adliye mahkemesi kararı temyiz edilemez.
(e) bendine göre adli para cezasını gerektiren suçlarda ilk derece mahkemelerinden verilen hükümlere ilişkin her türlü bölge adliye mahkemesi kararı temyiz edilemez. (f) bendine göre yalnızca eşya veya kazanç müsaderesine ya da bunlara yer olmadığına ilişkin ilk derece kararları hakkında istinaf başvurusunun esastan reddine dair kararlar temyiz edilemez.
(g) bendine göre on yıl veya daha az hapis cezasını ya da adli para cezasını gerektiren suçlardan ilk derece mahkemesince verilen beraat kararları hakkında istinaf başvurusunun esastan reddine dair kararlar temyiz edilemez. Aynı değişiklik tarihli (h) bendine göre davanın düşmesine, ceza verilmesine yer olmadığına ve güvenlik tedbirine ilişkin ilk derece kararları hakkında bölge adliye mahkemesince verilen bu tür kararlar veya istinaf başvurusunun esastan reddine dair kararlar temyiz edilemez.
(ı) bendi, önceki bentlerdeki sınırlar içinde kalmak koşuluyla aynı hükümde cezalardan ve kararlardan birden fazlasını içeren bölge adliye mahkemesi kararlarının temyiz edilemeyeceğini düzenler. Bu bent, önceki bentlerin sınırlarını genişletmez.
286. maddenin üçüncü fıkrası, ikinci fıkradaki temyiz edilemeyecek kararlar kapsamında olsa bile fıkrada tek tek sayılan suçlar nedeniyle verilen bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin kararlarının temyiz edilebileceğini belirtir. Temyiz imkânı, fıkrada sayılan suçlarla sınırlıdır.
Ceza temyizinde süre ve başvuru biçimi
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 291. maddesinin birinci fıkrasına göre temyiz istemi, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde yapılır. Başvuru, hükmü veren mahkemeye dilekçe verilmesi veya zabıt kâtibine beyanda bulunulması suretiyle gerçekleştirilir. Beyan tutanağa geçirilir ve tutanak hâkime onaylattırılır.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 291Kaynağı aç
Aynı fıkrada tutuklu bulunan sanık hakkında 263. madde hükmü saklı tutulmuştur.
291. maddenin ikinci fıkrası mülga olarak gösterilmiştir.
Hukukta temyiz süresi ne kadardır?
Temyizi kabil nihai kararlar ile hakem kararlarının iptali üzerine verilen kararlarda süre, tebliğ tarihinden itibaren iki haftadır. Bu süre Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 361. maddesinin birinci fıkrasında düzenlenir.
Haklı çıkan taraf temyiz edebilir mi?
Evet. Davada haklı çıkan taraf, hukuki yararı bulunmak şartıyla temyiz yoluna başvurabilir. Bu imkân Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 361. maddesinin ikinci fıkrasında yer alır.
Kırk bin liralık sınır kısmi davada nasıl uygulanır?
Alacağın bir kısmı dava edilmişse kırk bin Türk liralık kesinlik sınırı alacağın tamamına göre belirlenir. Bu kural, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 362. maddesinin ikinci fıkrasında yalnızca birinci fıkranın (a) bendindeki kararlara bağlanmıştır.
Karşı taraf temyiz ederse diğer taraf ne yapabilir?
Karşı taraf temyiz yoluna başvurmuşsa, asıl talebinin kabul edilmeyen bölümü kırk bin Türk lirasını geçmediği için temyiz hakkı bulunmayan taraf da cevap dilekçesiyle kararı temyiz edebilir. Bu imkân Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 362. maddesinin ikinci fıkrasında düzenlenir.
Ceza yargılamasında hangi hükümler temyiz edilebilir?
Bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin bozma dışında kalan hükümleri temyiz edilebilir. Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 286. maddesinin sonraki fıkralarındaki temyiz edilemezlik hâlleri ve sayılan suçlara ilişkin istisnalar saklıdır.
Ceza temyiz istemi nereye ve nasıl yapılır?
İstem, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde hükmü veren mahkemeye dilekçe verilmesi veya zabıt kâtibine beyanda bulunulması suretiyle yapılır. Beyan tutanağa geçirilir ve tutanak hâkime onaylattırılır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy