Derdest bir davada inceleme sırası henüz gelmemiş olan ya da ileride açılabilecek bir davaya temel teşkil edecek vakıaların tespiti için keşif yapılması, bilirkişiye başvurulması veya tanıkların dinlenmesi mahkemeden istenebilir. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 400 uyarınca delil tespiti talep edilebilmesi hukuki yararın bulunmasına bağlıdır. Kanunun açıkça belirlediği durumlar haricinde, delilin ivedilikle saptanmaması durumunda kaybolması veya ileri sürülmesinin ciddi şekilde güçleşmesi olasılığı mevcutsa hukuki yararın var olduğu kabul edilir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 400Kaynağı aç
Delil Tespiti Dilekçesi ve Zorunlu Unsurlar
Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 402/1 uyarınca delil tespiti talebi mahkemeye verilecek bir dilekçe vasıtasıyla iletilir. Sunulan bu dilekçede aydınlatılması istenen vakıa, tanık veya bilirkişilere yöneltilecek sorular, delilin zamanında güvenceye alınmaması hâlinde kaybolacağı ya da ileri sürülmesinde güçlük çekileceği şüphesini doğuran gerekçeler ile aleyhine tespit talep edilen tarafın ad, soyad ve adresine yer verilir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 402Kaynağı aç
Tespit talebinde bulunan tarafın durum ve koşulların imkân vermemesi nedeniyle aleyhine tespit yapılacak kişiyi gösterememesi hâlinde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 402/1 uyarınca talep geçerli kabul edilir.
Tespit Giderleri Avansı ve Usul İşlemleri
Delil tespiti sürecinin işletilebilmesi için mahkemece takdir edilen masrafların karşılanması gerekir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 402/2 hükmü gereğince, mahkeme tarafından belirlenen tespit giderleri avans olarak ödenmedikçe sonraki usul işlemleri yapılmaz.
Talebin Kabulü, Kararın Tebliği ve İtiraz
Mahkeme delil tespiti talebini uygun bulduğu takdirde kararını başvuru dilekçesiyle beraber karşı tarafa tebliğ eder. Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 402/3 hükmü uyarınca ilgili kararda tespitin hangi yöntemle ve hangi tarihte yürütüleceği, işlemlerin icrası sırasında karşı tarafın da hazır bulunabileceği, varsa itirazlar ile yöneltilmek istenen ilave soruların bir haftalık sürede mahkemeye bildirilmesi gerektiği gösterilir.
Tespitin yapılmasından sonra düzenlenecek tespit tutanağı ve varsa bilirkişi raporunun bir örneği, Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 402/4 uyarınca mahkemece karşı tarafa resen tebliğ olunur.
Zorunlu Hâllerde Tebligatsız Delil Tespiti
Talep sahibinin haklarının korunması bakımından zorunluluk bulunan hâllerde, karşı tarafa önceden tebligat yapılmaksızın da delil tespiti yapılabilir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 403/1 gereğince, tespitin icra edilmesinin ardından tespit dilekçesi, tespit kararı, tespit tutanağı ve varsa bilirkişi raporunun bir örneği mahkemece kendiliğinden diğer tarafa tebliğ edilir; karşı taraf tebliğden itibaren bir hafta içinde delil tespiti kararına itiraz edebilir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 403Kaynağı aç
Delil Tespitinin Hukuki Niteliği ve Bilirkişi Raporu
Delil tespiti tek başına müstakil bir dava niteliği taşımamaktadır. Bu niteliğin sonucu olarak delil tespiti talebine karşı üçüncü kişilerin davaya müdahale talebinde bulunması veya tespit istemine karşı bir karşı dava açılması usulen mümkün değildir.
Tespit amacıyla düzenlenen bilirkişi raporuna kanuni süresi içinde itiraz edilmemesi ya da bu müddetin aşılması hâlinde rapor taraflar yönünden bağlayıcı hâle gelir. Buna karşın söz konusu kesinleşme mahkemeyi bağlamaz; davaya bakan mahkeme hüküm verilinceye dek bilirkişiden ilave bilgi ve açıklama talep etme yahut dosyayı yeni bir bilirkişiye tevdi ederek inceleme yaptırma yetkisini her aşamada kullanabilir.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 343 kapsamında şirkete konulacak gayrimenkullerin değerinin biçilmesine yönelik talepler, Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 400 ve devamında düzenlenen genel delil tespiti kapsamında sayılmamaktadır. Bu yöndeki başvurular Asliye Ticaret Mahkemesinin görev alanına dahil olan özel bir değer biçme istemi mahiyetindedir.
Delil tespiti dilekçesinde karşı taraf gösterilemezse talep geçerli sayılır mı?
Durum ve koşulların imkân vermemesi nedeniyle aleyhine tespit yapılacak kişinin gösterilememesi hâlinde Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 402/1 uyarınca talep geçerli sayılır.
Delil tespiti gider avansı yatırılmazsa mahkeme işlem yapar mı?
Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 402/2 gereğince mahkeme tarafından belirlenen tespit giderleri avans olarak ödenmedikçe sonraki işlemler yapılmaz.
Tebligat yapılmaksızın delil tespiti yapılması mümkün müdür?
Talep sahibinin haklarının korunması bakımından zorunluluk bulunan hâllerde karşı tarafa tebligat yapılmaksızın delil tespiti yapılabilir; evraklar işlemden sonra kendiliğinden tebliğ edilir ve karşı taraf bir hafta içinde itiraz edebilir.
Tespit bilirkişisi raporuna itiraz edilmemesi mahkemeyi bağlar mı?
Tespit bilirkişisi raporuna itiraz edilmemesi taraflar bakımından kesinleşme doğursa da mahkeme hüküm verilinceye kadar bilirkişiden tamamlayıcı bilgi veya açıklama isteyebilir ya da yeni inceleme yaptırabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy