6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 38. maddesi uyarınca hâkimin reddi sebebi bilinmekteyse ret talebinin en geç ilk duruşmada ileri sürülmesi gerekir. Ret sebebi davaya bakıldığı sırada öğrenilmişse en geç öğrenmeden sonraki ilk duruşmada, yeni bir işlem yapılmadan önce bu talep hemen bildirilmelidir. Kanunda belirtilen bu sürede yapılmayan ret talepleri dinlenmez.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 38Kaynağı aç
Ret Talebinin Şekli ve Delillerin Gösterilmesi
Hâkimin reddi talebi yetkili mahkemeye sunulan bir dilekçe yoluyla iletilir. Bu dilekçe kapsamında ileri sürülen ret gerekçeleri, vakıaya işaret eden deliller ya da emareler açıkça ortaya konmalı ve elde bulunan belgeler de başvuruya eklenmelidir. İspat sürecinde serbest delil ilkesinin geçerli olması nedeniyle talebin yazılı delillere dayanması şart koşulmamış; başvurunun somut dayanaklar ve delillerle gösterilmiş olması yeterli kabul edilmiştir.
Dilekçenin Sunulacağı Mahkeme ve Çekilmeye Davet
Hâkimin reddi dilekçesi, reddi istenen hâkimin mensup olduğu mahkemeye verilir. Kanunun açık hükmü karşısında ret talebi geri alınamaz. Ayrıca yargılamada hâkimi çekilmeye davet etmek, kanunen hâkimin reddi hükmündedir.
Tebliğ İşlemleri ve Hâkimin Dosyayı İncelemesi
Ret talebini ileri süren taraf, hazırladığı dilekçenin diğer tarafa tebliğini sağlar; tebligatı alan tarafın bir haftalık cevap hakkı bulunur. Bahse konu yanıt süresinin sona ermesiyle birlikte yazı işleri müdürü; ret dilekçesini, sunulmuşsa cevabı ve ekli evrakı dava dosyasıyla beraber reddi talep edilen hâkimin incelemesine sunar. Hâkim, bir hafta zarfında dosyayı değerlendirerek öne sürülen ret gerekçelerinin kanuna uygun olup olmadığı yönündeki kanaatini yazılı olarak kaleme alır ve merciye ulaştırılması amacıyla dosyayı hemen yazı işleri müdürlüğüne teslim eder.
Merci İncelemesi Yapılmadan Esasa Devam Edilememesi
Hâkimin reddi talep edildiğinde veya hâkim çekilmeye davet edildiğinde, kanunun 38. maddesinin beşinci fıkrasında öngörülen bildirim ve sevk usulü tamamlanmadan davanın esasına yönelik yargılama işlemlerine devam edilerek karar verilemez. Ret talebinin merci tarafından usulüne uygun şekilde incelenip karara bağlanması zorunlu olup bu süreç işletilmeden uyuşmazlığın esası hakkında hüküm kurulması kararın bozulmasını gerektirir.
Ret Talebinin Geri Çevrilmesi Hâlleri ve Kanun Yolu
Hâkimin ret sebepleri hakkındaki görüş yazısıyla dosyanın merciye gönderilmesi kuralının istisnasını ret talebinin geri çevrilmesi oluşturur. Ret talebi kanuni süresinde yapılmamışsa, ret sebebi ve bu sebebe ilişkin inandırıcı delil veya emare gösterilmemişse ya da ret talebinin davayı uzatmak amacıyla yapıldığı açıkça anlaşılıyorsa talep kabul edilmeyerek geri çevrilir. Bu geri çevirme kararı toplu mahkemelerde reddedilen hâkimin müzakereye katılmasıyla, tek hâkimli mahkemelerde ise reddedilen hâkimin kendisi tarafından verilir. Bu şartlar bulunmadıkça hâkimin dosyayı merciine göndermesi gerekir. Geri çevirme kararlarına karşı ilk derece mahkemelerinde istinaf yoluna, bölge adliye mahkemesi hukuk dairelerinin başkan ve üyeleri hakkındaki kararlarda ise temyiz yoluna ancak esas hükümle birlikte başvurulabilir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 41Kaynağı aç
Yürürlükten Kaldırılan Hükümler
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 38. maddesinin altıncı, yedinci ve dokuzuncu fıkraları kanuni düzenlemeyle mülga edilerek yürürlükten kaldırılmıştır.
Hâkimin reddi talebi hangi sürede yapılmalıdır?
Ret sebebini bilen taraf talebini en geç ilk duruşmada sunmalıdır. Sebep davaya bakıldığı sırada öğrenilmişse öğrenmeden sonraki ilk duruşmada, yeni bir usul işlemi yapılmadan hemen önce bildirilmelidir. Süresinde yapılmayan ret talepleri dinlenmez.
Ret dilekçesinde yazılı delil sunulması zorunlu mudur?
Ret sebeplerinin ispatında serbest delil sistemi kabul edildiğinden talebin yazılı delile dayanması zorunlu değildir. Dilekçede ret sebeplerinin, delil veya emarelerin açıkça gösterilmesi ve varsa belgelerin eklenmesi yeterlidir.
Ret talebinde bulunan taraf talebini geri alabilir mi?
Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 38/4 uyarınca ret talebi geri alınamaz.
Hâkim ret talebini hangi durumlarda kabul etmeyerek geri çevirir?
Ret talebi süresinde yapılmamışsa, ret sebebi ve buna ilişkin inandırıcı delil veya emare gösterilmemişse ya da talebin davayı uzatmak amacıyla yapıldığı açıkça anlaşılıyorsa talep kabul edilmeyerek geri çevrilir. Bu karar toplu mahkemelerde reddedilen hâkimin katılımıyla, tek hâkimli mahkemelerde ise reddedilen hâkim tarafından verilir.
Ret talebinin geri çevrilmesine karşı derhâl kanun yoluna gidilebilir mi?
İlk derece mahkemesinin ret talebini geri çevirme kararlarına karşı istinaf yoluna, bölge adliye mahkemesi hukuk dairelerinin başkan ve üyeleri hakkındaki kararlarına karşı temyiz yoluna ancak hükümle birlikte başvurulabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy