Dava Şartı Kavramı ve Kanuni Dava Şartları
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 114. maddesinin birinci fıkrası uyarınca dava şartları; uyuşmazlıkta Türk mahkemelerinin yargı hakkının varlığı, yargı yolunun caizliği, mahkemenin görevi ile kamu düzenine ilişkin kesin yetki hâllerinde mahkemenin yetkisi olarak düzenlenmiştir. Bunun yanında tarafların taraf ve dava ehliyetlerini haiz bulunmaları, kanuni temsil gereken durumlarda temsilcinin aranan nitelikleri taşıması ve dava takip yetkisinin mevcudiyeti aranır. Davanın bir vekil aracılığıyla yürütülmesi durumunda vekilin davaya vekâlet ehliyetine sahip bulunması ve usule uygun tanzim edilmiş bir vekâletnamesinin sunulması zorunludur. Ayrıca kanunen belirlenen gider avansının yatırılması, mahkemece kararlaştırılan teminat yükümlülüğünün yerine getirilmesi, davayı açanın korunmaya değer hukuki yarara sahip bulunması, uyuşmazlığın önceden açılmış olup derdest olmaması ve aynı talebin daha evvel kesin hükümle sonuçlanmamış olması şarttır.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 114Kaynağı aç
6100 sayılı Kanun'un 114. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, diğer kanunlarda yer alan dava şartlarına ilişkin özel hükümler saklıdır.
Dava Şartlarının İncelenmesi ve Noksanlığın Hukuki Sonuçları
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 115. maddesinin birinci fıkrası gereğince mahkeme, dava şartlarının mevcut olup olmadığını davanın her aşamasında kendiliğinden araştırır. Taraflar da dava şartı noksanlığını yargılamanın her aşamasında ileri sürebilirler.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 115Kaynağı aç
Mahkemece bir dava şartı noksanlığı tespit edildiğinde kural olarak davanın usulden reddine karar verilir. Ancak söz konusu dava şartı noksanlığının giderilmesi mümkün ise mahkeme bunun tamamlanması için kesin süre verir. Belirlenen bu kesin süre içinde dava şartı noksanlığı giderilmediği takdirde dava, dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddedilir.
Dava şartı noksanlığının esasa girilmeden önce mahkemece fark edilmediği ve taraflarca da ileri sürülmediği durumlarda, 6100 sayılı Kanun'un 115. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, noksanlık hüküm anında giderilmiş bulunuyorsa başlangıçtaki dava şartı noksanlığından ötürü davanın usulden reddine karar verilemez.
Teminat Muafiyeti ve Teminatın Gösterilmemesi
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 85. maddesinde teminat istenemeyecek durumlar düzenlenmiştir. Davacının adli yardımdan faydalanması ya da Türkiye sınırları içinde talep olunan teminatı karşılamaya elverişli taşınmazının yahut ayni teminatla güvenceye bağlanmış bir alacağının bulunması hâlinde teminat talep edilemez. Benzer şekilde davanın yalnızca küçüğün menfaatlerinin korunması gayesiyle ikame edilmesi veya bir ilama dayanan alacak sebebiyle ilamlı icra yoluna başvurulmuş olması hâllerinde de teminat istenmesi mümkün değildir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 85Kaynağı aç
6100 sayılı Kanun'un 88. maddesinin birinci fıkrası uyarınca hâkim tarafından belirlenen kesin süre içinde gerekli teminat gösterilmezse dava usulden reddedilir. Aynı maddenin ikinci fıkrasına göre ise müdahale talebinde bulunan kişinin kesin süre içinde istenen teminatı vermemesi hâlinde, mahkemece müdahale talebinden vazgeçmiş sayılmasına karar verilir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 88Kaynağı aç
Dava şartı olan gider avansının dava sırasında noksan yatırıldığının anlaşılması hâlinde, noksanlığın tamamlanması amacıyla mahkemece kesin süre verilir; verilen kesin süre içinde eksiklik giderilmediğinde dava usulden reddedilir.
Dava şartı eksikliği davanın hangi aşamasında ileri sürülebilir?
Dava şartı noksanlığı taraflarca davanın her aşamasında ileri sürülebilir ve mahkemece de davanın her aşamasında kendiliğinden araştırılır.
Giderilmesi mümkün bir dava şartı eksikliğinde mahkeme nasıl karar verir?
Mahkeme noksanlığın giderilmesi mümkün ise tamamlanması için kesin süre verir; bu süre içinde eksiklik giderilmezse davayı dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddeder.
Hangi hâllerde teminat gösterilmesi şartı aranmaz?
Davacının adli yardımdan yararlanması, yurt içinde istenen teminatı karşılamaya yeterli taşınmaz malının veya ayni teminatla güvence altına alınmış bir alacağının bulunması, davanın sırf küçüğün menfaatlerini korumaya yönelik açılması ve ilama bağlı alacak için ilamlı icra takibi yapılmış olması hâllerinde teminat istenemez.
Başlangıçtaki dava şartı eksikliği hüküm anında giderilmişse dava reddedilir mi?
Davanın esasına girilmeden önce fark edilmemiş ve taraflarca ileri sürülmemiş dava şartı noksanlığı hüküm anında giderilmiş bulunuyorsa, başlangıçtaki noksanlıktan ötürü dava usulden reddedilemez.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy