Adi Senetlerin Kesin Delil Niteliği ve İspat Kuralı
Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 205/1 uyarınca, taraflarca mahkemede ikrar edilen ya da imza inkârına karşın mahkemece düzenleyenden çıktığı kabul olunan adi senetler, hilafı kanıtlanana kadar kesin delil teşkil eder. Türk Medeni Kanunu m. 6 gereğince taraflar kural olarak dayandıkları olguları ispatlamakla mükelleftir. Aleyhine delil getirilen şahsın senet altındaki imzayı kabul etmesiyle birlikte, bahse konu adi senet uyuşmazlığın çözümünde kesin delil gücünü kazanarak tarafları bağlar.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 205Kaynağı aç
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 6Kaynağı aç
Mahkeme Önünde İkrar, Bağlayıcılık ve İstisnalar
Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 188/1 gereğince tarafların veya vekillerinin mahkeme huzurunda ikrar ettikleri vakıalar çekişmeli olmaktan çıkar ve ayrıca ispatlanması gerekmez. Aynı maddenin ikinci ve üçüncü fıkraları uyarınca, maddi bir hatadan kaynaklanmadıkça mahkeme önündeki ikrardan dönülmesi mümkün değildir; buna karşılık sulh görüşmeleri sırasında yapılan ikrarlar tarafları bağlamaz. Başka bir yargılama dosyasında kambiyo senedinin tanzimine temel teşkil eden maddi olguyu açıkça ikrar eden borçlunun sonradan ileri sürdüğü imza itirazı dinlenmez. Mirasbırakanın vefatının ardından düzenlenen adi yazılı belgedeki imzanın mahkemede vekil aracılığıyla kabul edilmesi ve belgenin dava konusu haktan feragati içermesi durumunda da muris muvazaasına dayalı tescil talebi kabul görmez.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 188Kaynağı aç
Resmî Belgeler Karşısında Adi Senetlerin Durumu ve Bedelde Muvazaa
Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 204/2 uyarınca, ilgililerin beyanına dayanılarak noterlerin onayladığı senetler ile yetkili memurların usulüne uygun düzenlediği belgeler aksi sabit oluncaya kadar kesin delildir. Bunun yanında, Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 205/1 gereğince imzası inkâr edilmeyen veya mahkemece borçluya ait olduğu belirlenen adi yazılı sözleşmeler de kesin delil vasfına sahiptir. Noter huzurunda düzenlenen pay devri gibi resmi işlemlerin sonrasında akdedilen ve tarafların imzasını içeren adi senetler basit bir delil başlangıcı sayılmaz; aksine noter senedindeki bedelde muvazaa bulunduğu iddiasını kesin delil kuvvetiyle kanıtlar.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 204Kaynağı aç
Güvenli Elektronik İmza ve Elektronik Verilerin Delil Niteliği
Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 205/2 uyarınca, usulüne uygun biçimde güvenli elektronik imza ile meydana getirilen elektronik veriler senet hükmündedir. Mahkemeye sunulan belgenin güvenli elektronik imza ile oluşturulup oluşturulmadığı, aynı maddenin üçüncü fıkrası uyarınca hâkim tarafından kendiliğinden denetlenir. Kanunun gerekçesi doğrultusunda, elektronik veriler arasında sadece güvenli elektronik imza ile tamamlananlar adi senet ispat gücüne haiz olup, bu niteliği barındırmayan diğer elektronik kayıtlar adi senet vasfı taşımaz.
Açığa Atılan İmza ve Belge Asıllarının İncelenmesi Usulü
Boş kağıda imza atan kimse, metnin aralarındaki mutabakata uygun doldurulacağı yönünde güven tesis etmiş sayılır ve belgeden doğan borçtan sorumludur. Senedin anlaşmaya aykırı biçimde doldurulduğunu ileri süren taraf, bu iddiasını Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 201 çerçevesinde kesin delille kanıtlamak zorundadır. Diğer taraftan, Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 121/1 uyarınca dava dilekçesinde dayanılan belgelerin asıllarının veya onaylı örneklerinin sunulması zorunludur. Mahkemeye yalnızca fotokopi sunulup içeriğe itiraz edilmesi hâlinde belgenin aslı getirtilerek taraf isticvap edilmeli, imzanın bir yakına ait olduğunun bildirilmesi durumunda Türk Borçlar Kanunu m. 40 çerçevesinde doğrudan temsil hükümleri gözetilmeli ve imzanın inkârı hâlinde resmi imza incelemesine başvurulmalıdır.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 121Kaynağı aç
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 40Kaynağı aç
Adi senet hangi durumlarda kesin delil sayılır?
Mahkeme huzurunda borçlu veya aleyhine delil sunulan kişi tarafından imzası kabul edilen ya da inceleme neticesinde borçludan sadır olduğu saptanan adi senetler aksi ispat edilmedikçe kesin delil sayılır.
Mahkeme önündeki ikrardan sonradan dönülebilir mi?
Maddi bir hatadan kaynaklandığı kanıtlanmadıkça mahkeme huzurundaki ikrardan dönülemez; ancak sulh görüşmeleri sırasında yapılan ikrarlar tarafları bağlamaz.
Tüm elektronik belgeler adi senet hükmünde midir?
Hayır, yalnızca usulüne uygun biçimde güvenli elektronik imza ile oluşturulmuş elektronik veriler senet hükmünde olup hâkim bu şartı kendiliğinden denetler.
Açığa atılan imzanın kötüye kullanıldığı iddiası nasıl ispatlanır?
Açığa imza atan şahıs metindeki borçtan sorumlu olup senedin iradesi dışında ya da anlaşmaya aykırı doldurulduğunu iddia eden tarafın bu durumu kesin delille kanıtlaması gerekir.
Fotokopi olarak sunulan senede itiraz edilirse hangi yol izlenir?
Fotokopi belgeye itiraz edildiğinde senedin aslı getirtilir, taraf isticvaba çekilerek imza aidiyeti sorulur, yetkisiz temsil ihtimalleri değerlendirilir ve inkâr sürerse resmi imza incelemesi yapılır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy