Kesin Yetki Hallerinde İtiraz Usulü ve Mahkemenin Görevi
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 19. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, yetkinin kesin olduğu davalarda mahkeme yetkili olup olmadığını davanın sonuna kadar kendiliğinden araştırmak zorundadır. Kanunun 114. maddesinde mahkemenin yetkili bulunması kesin yetki halleri bakımından dava şartları arasında sayılmıştır. Bu hukuki nitelik gereğince taraflar mahkemenin yetkisiz olduğunu davanın sona ermesine kadar her zaman ileri sürebilir. Kesin yetki kuralının bulunduğu hallerde taraflarca yapılan yetkisizlik iddiası, mahkemenin re'sen gözetmesi gereken bu dava şartını incelemesi için mahkemeye bir hatırlatma niteliğindedir. Mahkeme, taraflar yetkili mahkemeyi bildirmese dahi yetkili mahkemeyi kendisi tespit eder ve kararında gösterir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 114Kaynağı aç
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 19Kaynağı aç
Kesin Olmayan Yetki Hallerinde İtiraz Süresi ve Şekli
Yetkinin kesin olmadığı davalarda yetki itirazı, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 116. maddesi uyarınca ilk itirazlar arasında yer alır. Kanunun 19. maddesinin ikinci fıkrası ile 117. maddesinin birinci fıkrası gereğince ilk itirazların tamamının cevap dilekçesinde ileri sürülmesi şarttır; süresinde ileri sürülmeyen ilk itirazlar mahkemece dinlenemez. Davalı taraf cevap dilekçesinde yetki itirazında bulunmamışsa, cevap dilekçesini mahkemeye verdikten sonra artık yetki itirazı ileri süremez.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 116Kaynağı aç
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 117Kaynağı aç
Dava dilekçesinin davalıya tebliğ edilmesinden itibaren işlemeye başlayan cevap dilekçesi sunma süresi Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 127. maddesinde iki hafta olarak öngörülmüştür. Koşulların gerektirmesi sebebiyle dilekçenin anılan sürede düzenlenmesinin aşırı güç veya olanaksız bulunduğu durumlarda, bu iki hafta dolmadan mahkemeden talepte bulunan davalıya ilk sürenin sona ermesiyle başlayacak biçimde, tek seferle sınırlı ve azami bir aya kadar ilave süre tanınabilmektedir. Kesin nitelik taşımayan yetki itirazlarının da iki haftalık genel cevap süresi yahut mahkemenin sağladığı ek süre zarfında ibraz edilecek cevap dilekçesinde ileri sürülmesi şarttır.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 127Kaynağı aç
Yetkili Mahkemenin Gösterilmesi ve Seçimlik Hak Kuralı
Kesin olmayan yetki itirazında bulunan taraf, yetkili gördüğü mahkemeyi veya birden fazla yetkili mahkeme bulunuyorsa bunlardan seçtiği mahkemeyi bildirmek zorundadır; aksi takdirde yetki itirazı dikkate alınmaz. Yetki itirazında yetkili mahkemenin hiç gösterilmemesi veya birden fazla yetkili yerin bulunduğu durumlarda somut bir seçim yapılmaksızın birden çok yerin sıralanması halinde geçerli bir yetki itirazının bulunmadığı kabul edilir ve itiraz reddedilir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 19. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca mahkeme yetkisizlik kararında yetkili mahkemeyi de gösterir.
Haksız fiilden doğan uyuşmazlıklarda Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 16. maddesi kesin yetki teşkil etmez; birden fazla mahkemenin yetkili kılınması davacıya seçimlik bir hak tanır. Davacı bu genel veya özel yetkili mahkemelerden hiçbirinde dava açmayıp yetkisiz bir mahkemede açarsa, yetkili mahkemeyi seçme hakkı süresi içinde ve usulüne uygun itiraz etmek kaydıyla davalıya geçer.
Süresinde Yetki İtirazında Bulunulmamasının Sonuçları
Yetkinin kesin olmadığı davalarda davalı süresi içinde ve usulüne uygun olarak yetki itirazında bulunmazsa, davanın açıldığı mahkeme Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 19. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca yetkili hâle gelir. Ön ödemeli konut satış sözleşmesinden dönme ve bedel iadesi istemlerinde, iş kazasından kaynaklanan rücuan tazminat taleplerinde ve kamu düzenine ilişkin kesin yetki kuralı bulunmayan tahliye ve alacak davalarında kesin yetki kuralı yoktur. Bu tür uyuşmazlıklarda süresinde ve usulüne uygun bir yetki itirazı ileri sürülmemişse mahkeme kendiliğinden yetkisizlik kararı veremez.
Yetki Sözleşmesi ve İlk İtirazların İncelenmesi Usulü
Tacirler arasında akdedilen kira sözleşmelerinde kararlaştırılan yetki şartı geçerlidir; bu halde davalı tarafından süresi içinde usulüne uygun yetki itirazında bulunulması halinde mahkemenin yetkisizlik kararı vermesi gerekir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 117. maddesi gereğince ilk itirazlar dava şartlarından sonra ve ön sorunlar gibi incelenerek karara bağlanır. Kanunun 137. maddesi uyarınca mahkeme ön inceleme aşamasında dava şartlarını ve ilk itirazları inceler; ön inceleme tamamlanmadan ve gerekli kararlar alınmadan tahkikata geçilemez ve tahkikat için duruşma günü verilemez.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 137Kaynağı aç
Yetkisizlik Kararı Sonrası Dosyanın Gönderilmesi ve Başvuru Süresi
Yetkisizlik kararı verilmesi durumunda taraflardan biri, kararın verildiği anda kesin olması halinde bu tarihten, kanun yoluna başvurulmayıp kesinleştiği durumlarda kesinleşme anından, kanun yoluna müracaat edilmişse ret kararının tebliğinden başlayarak iki haftalık süre zarfında kararı tesis eden mahkemeye müracaatla dosyanın yetkili merciye intikalini istemelidir. Bu iki haftalık hak düşürücü yasal süre içerisinde başvuru yapılmaması halinde mahkeme davanın açılmamış sayılması yönünde karar verir.
Kesin olmayan yetki itirazı hangi sürede ve nasıl ileri sürülür?
Kesin olmayan yetki itirazı, dava dilekçesinin tebliğinden itibaren iki haftalık cevap süresi veya mahkemece verilen ek süre içinde sunulan cevap dilekçesinde ileri sürülmelidir; bu süre geçtikten sonra itiraz dinlenmez.
Yetki itirazında bulunurken yetkili mahkemenin belirtilmesi zorunlu mudur?
Yetki itirazında bulunan taraf yetkili mahkemeyi, birden fazla yetkili mahkeme varsa seçtiği mahkemeyi açıkça bildirmek zorundadır; bildirilmediği takdirde yetki itirazı dikkate alınmaz.
Kesin yetki kuralı bulunmayan bir davada mahkeme kendiliğinden yetkisizlik kararı verebilir mi?
Kesin yetki kuralı bulunmayan hallerde süresinde ve usulüne uygun bir yetki itirazı yapılmadığı takdirde davanın açıldığı mahkeme yetkili hâle gelir ve mahkeme kendiliğinden yetkisizlik kararı veremez.
Yetkisizlik kararı verildikten sonra dosyanın gönderilmesi için gereken süre nedir?
Yetkisizlik kararının kesinleşmesinden veya kanun yolu başvurusunun reddi tebliğinden itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkemeye başvurularak dosyanın gönderilmesi talep edilmelidir; aksi halde davanın açılmamış sayılmasına karar verilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy