Mahkemeler Arasındaki İş Dağılımı ve Tevzi Esasları

İş Dağılımı İlişkisinin Niteliği ve Mahkemelerin Numaralandırılması

Mahkemeler arasındaki iş dağılımı ilişkisi, aynı yargı çevresi sınırları içerisinde yer alan, aynı adı ve hukuki niteliği taşıyan mahkemeler arasındaki dosya paylaşımını ifade eder. Dava yoğunluğunun ve iş çokluğunun zorunlu kıldığı adli yargı çevrelerinde, aynı nitelikte birden fazla mahkeme veya hukuk mahkemesi dairesi kurularak bu mahkemeler numaralandırılmak suretiyle teşkilatlandırılır.

5235 sayılı ADLÎ YARGI İLK DERECE MAHKEMELERİ İLE BÖLGE ADLİYE MAHKEMELERİNİN KURULUŞ, GÖREV VE YETKİLERİ HAKKINDA KANUN m. 5Kaynağı aç

Madde 5- Hukuk mahkemeleri, her il merkezi ile bölgelerin coğrafî
durumları ve iş yoğunluğu göz önünde tutularak belirlenen ilçelerde Hâkimler ve
Savcılar Yüksek Kurulunun olumlu görüşü alınarak Adalet Bakanlığınca kurulur.
(Değişik ikinci
fıkra: 18/6/2014–6545/45 md.) Sulh hukuk ve asliye hukuk mahkemeleri
tek hâkimlidir.
(Mülga fıkra: 9/2/2011-6110/13 md.;
Yeniden düzenleme: 18/6/2014–6545/45 md.) Asliye ticaret mahkemesi kurulan yerlerde bu
mahkemelerde bir başkan ile yeteri kadar üye bulunur. Konusu parayla
ölçülebilen uyuşmazlıklarda dava değeri bir milyon Türk lirasının üzerinde olan dava ve
işler ile dava değerine bakılmaksızın;[1][2]
1. İflas, (…)[3]
iflasın kaldırılması, iflasın kapatılması, konkordato ve yeniden
yapılandırmadan kaynaklanan iş ve davalara,3
2. 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununda hâkimin kesin
olarak karara bağlayacağı işler ile davalara,
3. Şirketler ve kooperatifler hukukundan kaynaklanan genel kurul
kararlarının iptali ve butlanına ilişkin davalara, yönetim organları ve denetim
organları aleyhine açılacak sorumluluk davalarına, organların azline ve geçici
organ atanmasına ilişkin davalara, fesih, infisah ve tasfiyeye yönelik
davalara,
4. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununa ve
21/6/2001 tarihli ve 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanununa göre yapılan
tahkim yargılamasında; tahkim şartına ilişkin itirazlara, (…)[4]
hakemlerin seçimi ve reddine yönelik davalar ile yabancı hakem
kararlarının tanıma ve tenfizine yönelik davalara,
ilişkin tüm yargılama safhaları, bir
başkan ve iki üye ile toplanacak heyetçe yürütülür ve sonuçlandırılır. (Ek
cümle:22/7/2020-7251/54 md.) Bu iş ve davalarda mahkeme başkanı, belirli
bazı tahkikat işlemlerini yapmak üzere üyelerden birini naip hâkim olarak
görevlendirebilir. Heyet hâlinde bakılacak davalarla ilgili olmak üzere, dava
açılmadan önce veya açıldıktan sonra talep edilen ihtiyati haciz ve ihtiyati
tedbirler de heyet tarafından incelenir ve karara bağlanır. Bu fıkrada
belirtilen dava ve işler dışında kalan uyuşmazlıklar mahkeme hâkimlerinden biri
tarafından görülür ve karara bağlanır. Başkan ve üye hâkimler arasında dağılıma
ilişkin esaslar, işlerde denge sağlanacak biçimde mahkeme başkanı tarafından
önceden tespit edilir. (Ek cümle:
28/3/2023-7445/15 md.) Bu fıkrada
belirtilen parasal sınır, 6100 sayılı Kanunun ek 1 inci maddesinin birinci
fıkrasına göre artırılır.
Özel kanunlarla kurulan diğer hukuk
mahkemelerinin kuruluşuna ilişkin hükümler saklıdır.
(Değişik beşinci fıkra:17/4/2013–6460/10 md.) İş durumunun gerekli
kıldığı yerlerde hukuk mahkemelerinin birden fazla dairesi oluşturulabilir. Bu
daireler numaralandırılır. Özel kanunlarda başkaca hüküm bulunmadığı takdirde,
ihtisaslaşmanın sağlanması amacıyla, gelen işlerin yoğunluğu ve niteliği
dikkate alınarak, daireler arasındaki iş dağılımı Hâkimler ve Savcılar Yüksek
Kurulu tarafından belirlenebilir. Bu kararlar Resmî Gazete’de yayımlanır.
Daireler, tevzi edilen davalara bakmak zorundadır.
Hukuk mahkemeleri bulundukları il veya ilçenin adı ile anılır.
Hukuk mahkemelerinin görevleri

İş Dağılımı Esaslarının Belirlenmesi ve Tevzi Yükümlülüğü

5235 sayılı Kanun'un 5. maddesi uyarınca, iş durumunun gerekli kıldığı yerlerde hukuk mahkemelerinin birden fazla dairesi oluşturulabilmektedir. Özel kanunlarda aksine bir hüküm yer almadıkça, mahkemelerde ihtisaslaşmanın temin edilmesi amacıyla, gelen dava ve işlerin yoğunluğu ile niteliği dikkate alınarak daireler arasındaki iş dağılımı esasları Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu tarafından belirlenir ve bu kararlar Resmî Gazete'de yayımlanır.

Dava dosyalarının ve yargısal işlemlerin mahkemelere tevzi edilmesinde denge ve eşitlik ilkeleri gözetilir. Hukuk mahkemesi daireleri, kendilerine tevzi edilen uyuşmazlıklara bakmakla kanunen yükümlüdür. Uyuşmazlığın tarafları ile davanın tevzi edildiği mahkeme, nöbetçi mahkemece yapılan iş dağılımı ayrımına itiraz edemez. Tevzi sonucunda dosyayı alan bir mahkeme, kendi iş yoğunluğunu gerekçe göstererek davayı aynı yargı çevresindeki aynı nitelikteki başka bir mahkemeye devredemez veya gönderemez.

Asliye Ticaret Mahkemelerinde İç İş Dağılımı ve İhtisaslaşma

Asliye ticaret mahkemelerinde heyet halinde bakılması gereken dava ve işler haricindeki uyuşmazlıklar, mahkeme hâkimlerinden biri tarafından incelenerek hükme bağlanır. 5235 sayılı Kanun'un 5. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, mahkeme başkanı ile üye hâkimler arasındaki iş dağılımına ilişkin kurallar, mahkemedeki işlerde dengeyi sağlayacak şekilde mahkeme başkanı tarafından önceden tespit edilir.

Ticari uyuşmazlıkların yoğun olduğu ve birden çok asliye ticaret mahkemesinin faaliyet gösterdiği yargı çevrelerinde, iş durumunun gerektirmesi halinde Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu tarafından bu mahkemelerden biri veya birkaçı münhasıran deniz ticaretine ve deniz sigortalarına ilişkin hukuk davalarına bakmak üzere görevlendirilebilir.

6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 5Kaynağı aç

MADDE 5- (1) Aksine hüküm bulunmadıkça,
dava olunan şeyin değerine veya tutarına bakılmaksızın asliye ticaret mahkemesi
tüm ticari davalar ile ticari nitelikteki çekişmesiz yargı işlerine bakmakla
görevlidir.[7]
(2) Bir yerde asliye ticaret mahkemesi varsa, asliye
hukuk mahkemesinin görevi içinde bulunan ve 4 üncü madde hükmünce ticari sayılan
davalarla özel hükümler uyarınca ticaret mahkemesinde görülecek diğer işlere asliye
ticaret mahkemesinde bakılır. Bir yerde ticaret davalarına bakan birden çok asliye
ticaret mahkemesi varsa, iş durumunun gerekli kıldığı yerlerde Hâkimler ve Savcılar
Yüksek Kurulunca, asliye ticaret mahkemelerinden biri veya birkaçı münhasıran bu
Kanundan ve diğer kanunlardan doğan deniz ticaretine ve deniz sigortalarına ilişkin
hukuk davalarına bakmakla görevlendirilebilir.
(3) (Değişik: 26/6/2012-6335/2 md.) Asliye ticaret
mahkemesi ile asliye hukuk mahkemesi ve diğer hukuk mahkemeleri arasındaki ilişki
görev ilişkisi olup, bu durumda göreve ilişkin usul hükümleri uygulanır.
(4) (Değişik: 26/6/2012-6335/2 md.) Asliye ticaret
mahkemesi bulunmayan yargı çevresindeki bir ticari davada görev kuralına dayanılmamış
olması, görevsizlik kararı verilmesini gerektirmez; asliye hukuk mahkemesi, davaya
devam eder.
3. Dava şartı olarak arabuluculuk

İş Dağılımı ile Görev İlişkisi Arasındaki Hukuki Farklar

Hukuk yargılamasında iş dağılımı ilişkisi aynı nitelikteki mahkemeler arasında geçerliyken, farklı mahkeme türleri arasındaki ilişki görev ilişkisi olarak düzenlenmiştir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 5. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince asliye ticaret mahkemesi ile asliye hukuk mahkemesi ve diğer hukuk mahkemeleri arasındaki ilişki iş dağılımı ya da iş bölümü ilişkisi olmayıp görev ilişkisidir ve bu hallerde göreve ilişkin usul kuralları uygulanır. Benzer şekilde asliye ticaret mahkemelerinin özel mahkemelerle olan münasebeti de görev kurallarına tabidir.

Bir yargı çevresinde müstakil bir asliye ticaret mahkemesi kurulmamışsa, ticari nitelikteki uyuşmazlıklar genel mahkeme olan asliye hukuk mahkemesinde görülür. Asliye hukuk mahkemesi bu uyuşmazlıkları asliye ticaret mahkemesi sıfatıyla yürütür ve görevsizlik yahut gönderme kararı veremez. Asliye ticaret mahkemesinin bulunmadığı bir yerde ticari davada görev kuralına dayanılmamış olması durumunda görevsizlik kararı verilmesi gerekmez ve asliye hukuk mahkemesi uyuşmazlığı inceleyerek davaya devam eder. Nisbi ticari davalardan söz edilebilmesi için ise uyuşmazlığın her iki tarafının tacir olması ve davanın tarafların ticari işletmesiyle ilgili bulunması koşullarının birlikte gerçekleşmesi zorunludur.

Mahkemeler arasındaki iş dağılımı ilişkisi nedir?

İş dağılımı, aynı yargı çevresinde kurulu bulunan, aynı unvana ve hukuki niteliğe sahip mahkemeler arasındaki dava ve dosya tevzi ilişkisidir.

Dosyayı alan mahkeme iş yoğunluğunu ileri sürerek dosyayı devredebilir mi?

Hayır, tevzide kendisine dosya düşen mahkeme, iş yükü veya yoğunluğunu ileri sürerek dosyayı aynı nitelikteki başka bir mahkemeye devredemez veya gönderemez.

Müstakil ticaret mahkemesi olmayan yerlerde ticari davalara hangi mahkeme bakar?

Müstakil asliye ticaret mahkemesi bulunmayan yerlerde ticari davalar asliye hukuk mahkemesinde asliye ticaret mahkemesi sıfatıyla görülür ve bu mahkeme görevsizlik kararı veremez.

Asliye ticaret mahkemesi ile asliye hukuk mahkemesi arasındaki ilişki iş dağılımı mıdır?

Hayır, Türk Ticaret Kanunu'nun 5. maddesi uyarınca asliye ticaret mahkemesi ile asliye hukuk mahkemesi ve diğer mahkemeler arasındaki ilişki iş dağılımı değil, görev ilişkisidir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Avukat Erdal Ersoy İletişim ve randevu

Medeni usul hukuku