Hastalık Sebebiyle Hapis Cezasının İnfazının Geriye Bırakılması
5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun uyarınca hapis cezasının infazı kural olarak kesintisiz sürdürülür; ancak akıl hastalığı, cezanın infazının mahkûmun hayatı için kesin bir tehlike oluşturması veya ağır engellilik durumlarında infazın geri bırakılması mümkündür. Akıl hastalığı haricindeki bedensel rahatsızlıklarda infaza resmî sağlık kuruluşlarının mahkûmlara ayrılan bölümlerinde devam edilir. Bu kurumlardaki infazın mahkûmun hayatı için kesin bir tehlike teşkil etmesi durumunda ise cezanın infazı iyileşinceye kadar geri bırakılır.
5275 sayılı CEZA VE GÜVENLİK TEDBİRLERİNİN İNFAZI HAKKINDA KANUN m. 16Kaynağı aç
Akıl Hastalığı Halinde İnfazın Geriye Bırakılması ve Süre Hesabı
Akıl hastalığına tutulan hükümlünün hapis cezasının infazı geriye bırakılarak iyileşinceye kadar 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 57 nci maddesinde düzenlenen sağlık kurumunda koruma ve tedavi altına alınır. Bu sağlık kurumlarında geçen süreler kanun uyarınca cezaevinde geçmiş sayılır. Akıl hastalığına tutulan hükümlüler bakımından ceza türüne yönelik bir ayrım gözetilmez.
Akıl hastalığı sebebiyle sağlık kurumunda geçirilen süreler cezaevinde geçmiş sayılmasına rağmen, 5275 sayılı Kanunun 16 ncı maddesinin ikinci fıkrasında düzenlenen diğer hastalıklar sebebiyle hapis cezasının infazının geri bırakılması durumunda bu sürenin cezaevinde geçmiş sayılacağına ilişkin kanuni bir düzenleme bulunmamaktadır.
Fiili işlediği sırada akıl hastası olan kişi hakkında yargılama neticesinde koruma ve tedavi amaçlı güvenlik tedbirine hükmedilir ve bu kişiler yüksek güvenlikli sağlık kurumlarında tedavi altına alınır. Kişinin akıl hastası olup olmadığının sağlık kuruluşlarınca tespiti aşamasında Ceza Muhakemesi Kanununun 74 üncü maddesinde düzenlenen gözlem altına alma işlemi zorunlu bir usul olmayıp, uzman hekimin uygun görmesi ve lüzum bulunması hâlinde başvurulabilen bir kontrol tedbiridir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 57Kaynağı aç
Hayati Tehlike ve Ağır Engellilik Sebebiyle İnfaz Ertelemesi
Akıl hastalığı dışındaki diğer rahatsızlıklarda infazın ertelenebilmesi için cezanın infazının mahkûmun hayatı için kesin tehlike oluşturması gerekir. Hayati tehlike teşkil etmeyen hastalıklarda mahkûmun tedavisine resmî sağlık kuruluşlarının mahkûm koğuşlarında devam olunur.
5275 sayılı Kanunun 16 ncı maddesinin altıncı fıkrası kapsamında, ceza infaz kurumunda yaşamını yalnız sürdüremeyecek derecede ağır bir hastalığa maruz kalan ya da engelli duruma gelen mahkûmların cezası ertelenebilir. Bu imkândan yararlanılabilmesi için hükümlünün cezaevi şartlarında hayatını yalnız idame ettirememesi ve kamu güvenliği bakımından somut ile ağır bir risk doğurmayacağının değerlendirilmesi zorunludur; söz konusu şartlar sağlandığında cezanın infazı iyileşme gerçekleşene dek geri bırakılabilir.
Erteleme Usulü, İzleme ve Yükümlülüklerin Denetimi
Cezanın hastalık sebebiyle ertelenmesine ilişkin karar doğrudan infazın sürdürüldüğü yerdeki Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından tesis edilir. Başsavcılığın bu kararı verebilmesi için Adlî Tıp Kurumunun raporu ya da Adalet Bakanlığınca belirlenmiş tam teşekküllü sağlık kurullarınca tanzim edilip Adlî Tıp Kurumu tarafından uygun bulunan kurul raporu aranır.
Geri bırakma kararı mahkûmun tâbi olacağı yükümlülükler gösterilerek kendisine ve yasal temsilcisine tebliğ edilir. Mahkûmun geri bırakma süresince bulunacağı yer Cumhuriyet Başsavcılığına bildirilir. Hükümlünün sağlık durumu raporda belirtilen sürelere, süre bulunmadığı takdirde birer yıllık dönemlere göre incelenir. Cumhuriyet Başsavcılığının istemi üzerine mahkûmun izlenmesine yönelik tedbirler bildirimin yapıldığı yerdeki kolluk görevlilerince yerine getirilir. Akıl hastalığı sebebiyle kısıtlama kararı verilmesinde Türk Medenî Kanununun 409 uncu maddesi uyarınca resmî sağlık kurulu raporu aranır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 409Kaynağı aç
Geri bırakma kararı kapsamındaki yükümlülüklere aykırı hareket edilmesi hâlinde karar Cumhuriyet Başsavcılığınca kaldırılır ve bu karara karşı infaz hâkimliğine başvurulabilir. 5275 sayılı Kanunun 98 inci maddesi kapsamında çektirilecek cezanın kısmen veya tamamen yerine getirilip getirilemeyeceği ileri sürüldüğünde infaz hâkimliğinden karar istenir; yapılan başvuru infazı kendiliğinden ertelemez, ancak infaz hâkimliği olayın özelliğine göre infazın ertelenmesine veya durdurulmasına karar verebilir.
5275 sayılı CEZA VE GÜVENLİK TEDBİRLERİNİN İNFAZI HAKKINDA KANUN m. 98Kaynağı aç
Hamilelik, Doğum ve Çocuğun Durumu Nedeniyle İnfaz Ertelemesi
Gebe olan veya doğurduğu tarihten itibaren bir yıl altı ay geçmemiş kadın hükümlülerin hapis cezasının infazı geri bırakılır. Çocuğun ölmesi veya anasından başkasına verilmesi hâlinde doğumdan itibaren iki ay geçince ceza infaz edilir.
Kapalı kuruma alındıktan sonra hamile kalan kadın mahkûmlar bakımından koşullu salıverilme tarihine altı yıldan fazla süre bulunması veya sergilenen eylem ve tutumlar sebebiyle hükümlünün tehlikeli sayılması durumunda erteleme hükümleri tatbik edilmez. Bu gruptaki kişilerin cezalarının infazı, ceza infaz kurumları bünyesinde kendilerine özgü olarak düzenlenen uygun bölümlerde gerçekleştirilir.
5275 sayılı Kanunun 16/A maddesi uyarınca toplam on yıl veya daha az süreli hapis cezasına mahkûm olan ya da adli para cezası infaz sürecinde hapse çevrilen kadın hükümlünün, engelliliği nedeniyle bakıma muhtaç olan veya ağır bir hastalığa maruz kalan 18 yaşını doldurmamış çocuğunun bulunması hâlinde, toplum güvenliği bakımından ağır ve somut tehlike oluşturmayacağının değerlendirilmesi kaydıyla infaz Cumhuriyet Başsavcılığınca bir yıla kadar ertelenebilir. Bu süre her defasında altı ayı geçmemek üzere en çok dört kez uzatılabilir.
Hastalık sebebiyle infaz ertelemesi kararını kim verir?
İnfazın geri bırakılması kararı, Adlî Tıp Kurumu raporu veya Adalet Bakanlığınca belirlenen tam teşekküllü hastanelerce düzenlenip Adlî Tıp Kurumunca onaylanan rapor üzerine infazın yapıldığı yer Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından verilir.
Akıl hastalığı nedeniyle sağlık kurumunda geçen süre cezadan sayılır mı?
Akıl hastalığına tutulan hükümlünün Türk Ceza Kanununun 57 nci maddesi kapsamında sağlık kurumunda koruma ve tedavi altında geçirdiği süreler cezaevinde geçmiş sayılır.
Ağır engelli hükümlü hapis cezasını erteletebilir mi?
Ağır bir hastalık veya engellilik sebebiyle ceza infaz kurumu koşullarında hayatını yalnız idame ettiremeyen ve toplum güvenliği açısından ağır ve somut tehlike oluşturmayacağı değerlendirilen mahkûmun cezası iyileşinceye kadar geri bırakılabilir.
Erteleme yükümlülüklerine uyulmazsa ne olur?
Yükümlülüklere aykırı hareket edilmesi durumunda infazın geri bırakılması kararı Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından kaldırılır ve ilgililer bu kaldırma kararına karşı infaz hâkimliğine başvurabilir.
Doğum yapan hükümlünün cezası ne kadar süre ertelenir?
Gebe olan veya doğum yaptığı tarihten itibaren bir yıl altı ay geçmemiş kadın hükümlülerin hapis cezasının infazı geri bırakılır; çocuğun vefat etmesi ya da başkasına verilmesi hâlinde doğumdan iki ay geçince infaz başlatılır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy