Haksız Fiil Tazminatında Temel Zamanaşımı Süreleri
Haksız fiilden kaynaklanan zararların tazmini talebinde zamanaşımı, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 72/1 çerçevesinde ikili bir süre mekanizmasına bağlanmıştır. Zarara uğrayan kimsenin meydana gelen zarardan ve bundan sorumlu olan kişiden haberdar olduğu andan itibaren iki yıl geçmesiyle talep hakkı zamanaşımına uğrar. Bu öğrenme gerçekleşmese dahi, hukuka aykırı fiilin işlendiği tarihten itibaren on yılın dolmasıyla zamanaşımı gerçekleşir. Diğer taraftan, tazminata konu eylem aynı zamanda ceza mevzuatında daha uzun zamanaşımına bağlanmış bir suç teşkil ediyorsa, hukuk davasında da bu uzamış ceza zamanaşımı uygulanır.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 72Kaynağı aç
İki Yıllık Zamanaşımının Başlaması İçin Gereken Koşullar
İki yıllık sürenin işlemeye başlaması için zarar görenin hem haksız eylemi işleyen tazminat sorumlusunu hem de zararı ve kapsamını kesin olarak öğrenmesi gerekir. Zararın ve sorumlunun yalnızca öğrenilebilecek durumda bulunması süreyi başlatmaya yetmez; her iki unsurun birlikte ve kesin biçimde öğrenilmesi zorunludur. Bu iki koşul bir arada gerçekleşmediği müddetçe iki yıllık zamanaşımı süresi işlemeye başlamaz.
Zararın öğrenilme tarihi bakımından zararın fiilen gerçekleşmiş olması ve dava edilebilir nitelik kazanması şartı aranır. Dava edilebilir boyuta ulaşmayan ya da henüz fiilen doğmamış zararlar yönünden zamanaşımını başlatan öğrenme olgusunun gerçekleştiği kabul edilemez.
Uzamış Ceza Zamanaşımının Uygulanması
Haksız fiilin aynı zamanda suç teşkil etmesi durumunda, fiil için ceza kanunlarında öngörülen dava zamanaşımı süresi tazminat taleplerine de yansır. Uzamış ceza zamanaşımının uygulanabilmesi bakımından eylemin suç niteliği taşıması yeterlidir; fail hakkında ayrıca ceza soruşturması veya kovuşturması yürütülmüş olması aranmaz.
Uygulanacak ceza zamanaşımı süresi tespit edilirken suça karşılık gelen kanun maddesinde gösterilen cezanın üst sınırı, yani yüksek olan ceza miktarı esas alınır.
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 66/1 uyarınca kamu davasının düşmesine yol açan dava zamanaşımı süreleri; ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda 30 yıl, müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda 25 yıl, 20 yıldan aşağı olmamak üzere hapis cezasını gerektiren suçlarda 20 yıl, 5 yıldan fazla ve 20 yıldan az hapis cezasını gerektiren suçlarda 15 yıl, 5 yıldan fazla olmamak üzere hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlarda ise 8 yıl olarak düzenlenmiştir.
Haksız fiilde iki yıllık zamanaşımı ne zaman başlar?
İki yıllık süre, zararın fiilen gerçekleşip dava edilebilir nitelik kazandığı, tazminat yükümlüsünün ve zararın kapsamının birlikte ve kesin olarak öğrenildiği tarihten itibaren işlemeye başlar.
Fail hakkında ceza davası açılmamışsa uzamış ceza zamanaşımı geçerli olur mu?
Evet, haksız fiilin ceza kanunları kapsamında suç teşkil etmesi yeterli olup fail hakkında ayrıca soruşturma veya kovuşturma yapılması şartı aranmaksızın uzamış ceza zamanaşımı uygulanır.
Haksız fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa hangi zamanaşımı süresi uygulanır?
Ceza kanunlarının ilgili suç için öngördüğü dava zamanaşımı süresi daha uzunsa, suçun ceza üst sınırına göre 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 66/1 hükmündeki 8, 15, 20, 25 veya 30 yıllık sürelerden somut eyleme uyanı uygulanır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy