Hakim Boşanma Kararı Verdikten Sonraki Hukuki Süreç

Boşanma Kararının Hukuki Niteliği ve Evlilik Birliğinin Durumu

Hüküm duruşmasında hakimin boşanmaya karar vermesi, evlilik birliğini derhal sona erdirmez ve kararın anında nüfus kayıtlarına işlenmesi sonucunu doğurmaz. Tarafların hukuken boşanmış kabul edilmesi için kararın kesinleşmesi, yani artık olağan kanun yollarıyla itiraz edilemez bir nitelik kazanması şarttır. Bu kesinleşme gerçekleşinceye kadar taraflar arasındaki evlilik birliği hukuken devam eder ve evlilikten kaynaklanan yükümlülükler varlığını sürdürür.

Kanun Yolları, İstinaf ve Temyiz Süreçleri

Boşanma kararına karşı kanun yoluna başvuru süresi, hükmün duruşmada açıklanmasıyla değil, kararın usulüne uygun tebliğiyle işlemeye başlar. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 345 uyarınca istinaf yoluna başvuru süresi iki hafta olup bu süre ilamın usulen taraflardan her birine tebliğiyle başlar; istinaf yoluna başvuru süresine ilişkin özel kanun hükümleri saklıdır.

İstinaf dilekçesi kanuni süre geçtikten sonra verilir veya kesin bir karara ilişkin olursa, kararı veren mahkeme istinaf dilekçesinin reddine karar verir ve yatırılan giderden karşılanarak bu ret kararını kendiliğinden ilgiliye tebliğ eder. 6100 sayılı Kanun m. 346/2 uyarınca mahkemenin bu ret kararına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulabilir; gerekli giderler yatırıldığında dosya bölge adliye mahkemesine gönderilir ve yetkili daire ret kararını yerinde görmezse ilk dilekçeye göre inceleme yapar.

Bölge adliye mahkemesi hukuk dairelerinden verilen temyizi kabil nihai kararlara karşı, 6100 sayılı Kanun m. 361/1 uyarınca tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde temyiz yoluna başvurulabilir. Aynı maddenin ikinci fıkrası gereğince davada haklı çıkmış olan taraf da hukuki yararı bulunmak şartıyla temyiz yoluna başvurma hakkına sahiptir.

Boşanma kararı; süresi içinde kanun yoluna hiç başvurulmaması, tarafların kanun yolundan usulüne uygun feragat etmesi ya da istinaf ve temyiz denetim süreçlerinin tamamlanmasıyla kesinleşir. Dosyada taraflar yalnızca boşanma asıl hükmüne itiraz etmeyip nafaka miktarı, tazminat veya çocukla kişisel ilişki düzeni gibi fer'î düzenlemeleri istinaf konusu yapabilirler. Bu durumda boşanma hükmü kesinleşebilirken fer'î talepler üst mahkemenin incelemesine taşınır.

Kesinleşme Şerhi ve Nüfus Kayıtlarının Güncellenmesi

Boşanma kararının kesinleştiğinin tespiti üzerine kararı veren mahkeme tarafından kesinleşme şerhi düzenlenir. Bu şerh, kararın kesin hüküm gücü kazandığını ve itiraz edilemez hale geldiğini gösterir; resmî kurumlardaki iş ve işlemler bakımından kesinleşme şerhini taşıyan ilam aranır. Kesinleşme şerhinin alınabilmesi için tarafların veya vekillerinin mahkeme kalemine dilekçeyle başvurması ve dosyadaki tebligat ile kanun yolu süre durumunun denetlenmesi gerekir; şartlar tamamlandığında mahkeme şerhi işler.

Boşanma kararının kesinleşmesiyle birlikte nüfus kayıtlarının güncellenmesi aşaması başlar. Mahkeme kesinleşen kararı ilgili nüfus birimine iletir ve tarafların medeni hal bilgisi kayıtlara işlenir. Bununla birlikte kimlik değişikliği gerekiyorsa ilgilinin ayrıca başvuru yapması gerekir.

Soyadı, Velayet ve Mali Taleplerin Hukuki Durumu

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 173 uyarınca evliliğin boşanmayla sona ermesi durumunda kadın evlilikle elde ettiği kişisel durumunu korurken evlilik öncesindeki soyadına döner; önceki evliliğinden dul kalmışsa hâkimden bekârlık soyadını kullanmayı talep edebilir. Bununla birlikte kadının boşandığı eşinin soyadını taşımakta menfaatinin bulunması ve bu durumun erkeğe bir zarar vermeyeceğinin ispatlanması halinde, talep üzerine hâkim tarafından bu soyadın kullanılmasına izin verilebilir; koşullar değiştiğinde ise bu iznin kaldırılması istenebilir. Boşanma kararının kesinleşmesiyle birlikte kadının evlilik soyadını kullanması kural olarak sona erer ve kimlik kayıtları bu çerçevede güncellenir.

Hükümde düzenlenen velayet ve çocukla kişisel ilişki esasları kararın kesinleşmesiyle birlikte nihai uygulama alanı bulur. Kesinleşme öncesindeki dönemde ise mahkemenin yargılama sürecinde vermiş olduğu geçici tedbir hükümleri tatbik edilir. Kesinleşmenin tamamlanmasıyla velayet sahibi ebeveynin ve diğer ebeveynin hak ve yükümlülükleri nihai ilama göre belirlenir.

Boşanma kararında hükme bağlanan tazminat, yoksulluk nafakası ve iştirak nafakası gibi kalemlerin tahsilinde asıl yol kesinleşmiş ilama dayalı icradır. Hükümde yer alan bu alacak kalemlerinin borçlu tarafça ödenmemesi durumunda kesinleşmiş ilamla ilamlı icra takibi başlatılabilir.

Boşanma kararı edinilmiş mallara katılma rejiminden kaynaklanan talepleri kendiliğinden çözüme kavuşturmaz; 4721 sayılı Kanun m. 179 gereğince mal rejiminin tasfiyesinde eşlerin bağlı olduğu rejime ilişkin hükümler uygulanır ve mal paylaşımı kural olarak ayrı bir dava konusu oluşturur. Öte yandan 4721 sayılı Kanun m. 178 uyarınca evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.

Boşanan Kadının Yeniden Evlenme Bekleme Süresi

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 132 uyarınca evliliğin sona ermesi durumunda kadın için evliliğin bittiği tarihten itibaren üç yüz günlük evlenme yasağı süresi öngörülmüştür; kadının doğum yapmasıyla bu bekleme süresi sona erer. Kadının önceki evliliğinden hamile olmadığının belirlenmesi yahut ayrılan eşlerin tekrar birbiriyle evlenmeyi istemeleri durumunda ise mahkemece bahse konu bekleme süresinin kaldırılmasına karar verilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy