Gümrükte Eşyanın Tutulması ve Mülkiyetin Kamuya Geçirilmesi Usulü

Gümrük sahalarında gerçekleştirilen denetimlerde mevzuata aykırı biçimde beyan edilmeyen, ticari nitelik taşımasına rağmen kişisel eşya gibi gösterilen, ithalatı izne, belgeye ya da yasaklamaya tabi tutulan veya vergileri ödenmemiş bulunan eşyalar gümrük idaresince muhafaza altına alınabilmektedir.

Gümrük Mevzuatında İdari Yaptırımlar ve Tasfiye Süreci

Türkiye'ye ithali kanunla yasaklanmış olan eşyanın yolcu beraberinde veya kargoda gümrük sahasında beyan edilmediğinin tespiti halinde idarece eşyanın mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verilebilmektedir. Eşyanın genel düzenleyici idari işlemlerle ithalinin yasaklanmış olduğunun saptanması durumunda ise 4458 sayılı Gümrük Kanunu m. 235/1-a uyarınca varsa fark gümrük vergilerinin tahsili yanında gümrüklenmiş değerin dört katı idari para cezası tatbik edilir.

Genel düzenleyici işlemlerle ithali yasaklanan eşya, yükümlünün talebi doğrultusunda 30 gün içinde mahrecine iade edilebilir veya ilgili kurumun uygun görüşüyle doğrudan üçüncü ülkeye transit edilebilir. Bu süre zarfında iade veya transit işlemleri tamamlanmayan eşya, ihraç kaydıyla satış ya da masrafları sahibince karşılanmak koşuluyla imha suretiyle tasfiye edilmek üzere gümrük idaresine terk edilir.

İthali kurumların lisans, izin veya uygunluk belgesine tabi olmasına rağmen bu belgeler alınmamış ya da eşya belgeye tabi değilmiş gibi beyan edildiğinde 4458 sayılı Kanun m. 235/1-c gereğince fark gümrük vergilerinin yanı sıra gümrüklenmiş değerin iki katı idari para cezası verilir. İlgili Bakanlıkça belirlenecek sürede belgenin düzenlenmesi veya denetimin olumlu sonuçlandığının bildirilmesi halinde 4458 sayılı Kanun m. 241/1 uyarınca idari para cezası kesilir. İzni sunulmayan eşya ise ilgilisinin talebiyle mahrecine iade, doğrudan ya da serbest bölge üzerinden üçüncü ülkeye transit yahut ihraç kaydıyla satış ya da imha amacıyla gümrüğe terk edilerek tasfiye edilir.

Kişisel ve hediyelik eşya kapsamı dışında kalarak beyan harici eşya ve araçlarda taşınan ya da başkasına aitken şahsi gösterilen eşyadan 4458 sayılı Kanun m. 235/3 gereği gümrük vergileri iki kat tahsil edilir; vergilerin ödenmemesi durumunda eşya gümrüğe terk edilmiş sayılır. Teslimden sonraki kontrollerde mevzuata aykırılığı saptanan ancak fiilen ele geçirilemeyen eşya bakımından ise m. 235/4-c gereğince gümrüklenmiş değerin kamuya geçirilmesine hükmedilir.

İthalat veya ihracattaki mevzuata aykırılıkların gümrük idaresi tarafından saptanmasından önce beyan sahibi tarafından bildirilmesi halinde 4458 sayılı Kanun m. 235/6 hükmü uyarınca idari para cezaları yüzde on oranında uygulanır. Serbest dolaşımda bulunmayan eşyanın Hazineye masraf getirmeyecek biçimde idarenin gözetiminde imhası veya gümrüğe terk edilmesi mümkündür. İmhadan geriye kalan artık ve atıklar gümrük gözetiminde kalarak tabi tutulacakları işlemler tamamlanıncaya kadar muhafaza edilir.

Yolcu beraberinde getirilip gümrüğe sunulduktan sonra gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutuluncaya kadar yolcu eşyasına mahsus ambarlara konulan eşyanın bekleme süresi 4458 sayılı Kanun m. 48/2 uyarınca üç aydır. Bu sürenin dolması halinde eşya m. 177/1-a kapsamında tasfiye sürecine dahil edilir. Tasfiyesine karar verilen eşyanın fiilen mevcut olmaması halinde ise ithal eşyası için CIF kıymeti ve buna bağlı vergiler tahsil edilir.

İdari İtiraz Yolları ve İdari Yargı Mercii

Yükümlüler kendilerine tebliğ edilen gümrük vergileri, idari para cezaları ve idari kararlara karşı 4458 sayılı Kanun m. 242/1 gereğince tebliğden itibaren 15 gün içinde bir üst makama, üst makam bulunmuyorsa işlemi yapan aynı makama itiraz edebilirler. İtiraz dilekçesinin süresi içinde yetkili olmayan bir makama sunulması durumunda itiraz süresinde yapılmış kabul edilir ve idarece yetkili makama gönderilir. İdareye intikal eden bu itirazların 30 gün içinde karara bağlanarak ilgilisine tebliği zorunludur.

İtirazın reddi kararlarına karşı 4458 sayılı Kanun m. 242/4 uyarınca işlemin yapıldığı yerdeki idari yargı mercilerine başvurulabilir. Özel kanununda ayrı bir süre öngörülmeyen durumlarda idare mahkemelerinde dava açma süresi 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 7 uyarınca yazılı bildirimi izleyen günden itibaren altmış gündür.

İdari yargıda dava açılması kural olarak işlemin icrasını kendiliğinden durdurmaz; bu nedenle yürütmenin durdurulması açıkça talep edilmelidir. Buna karşılık 2577 sayılı Kanun m. 27/4 uyarınca vergi mahkemelerinde vergi uyuşmazlıklarına ilişkin dava ikame edilmesi, tarh edilen vergi, resim, harçlar ile bunlara bağlı ceza ve zamların dava konusu yapılan kısmının tahsilat işlemlerini kendiliğinden durdurmaktadır.

Ceza Muhakemesi Hukukunda Elkoyma ve İade İşlemleri

Suç şüphesine dayalı adli süreçlerde elkoyma işlemi 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 127/1 uyarınca hâkim kararıyla gerçekleştirilir. Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının, savcıya ulaşılamayan hallerde ise kolluk amirinin yazılı emriyle kolluk memurlarınca icra edilebilir.

Hâkim kararı bulunmaksızın icra edilen elkoyma tedbiri, 5271 sayılı Kanun m. 127/3 gereğince 24 saat içinde görevli hâkimin onayına sunulur. Hâkim, kararını elkoymadan itibaren 48 saat içinde açıklamadığı takdirde elkoyma tedbiri kendiliğinden hükümsüz kalır. Hâkim veya mahkeme kararlarına karşı yapılacak itirazlar ise kanunda aksine hüküm bulunmadıkça 5271 sayılı Kanun m. 268/1 uyarınca kararın öğrenilmesinden itibaren iki hafta içinde gerçekleştirilir; kararına itiraz edilen merci kararını düzeltmezse en çok üç gün içinde itirazı incelemeye yetkili mercie sevk eder.

Zilyetliğinde bulunan eşyaya elkonulan kişi, 5271 sayılı Kanun m. 127/4 uyarınca her zaman hâkimden bu hususta karar verilmesini isteyebilir. Elkonulan eşyanın soruşturma ve kovuşturma bakımından muhafazasına gerek kalmaması veya müsadereye tabi tutulmayacağının anlaşılması durumunda m. 131/1 gereğince savcı, hâkim veya mahkemece re'sen ya da talep üzerine iade kararı verilir; istemin reddine karşı itiraz kanun yolu açıktır.

Türk Ceza Kanunu Kapsamında Eşya Müsaderesi

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 54/1 uyarınca kural olarak, kasıtlı bir suçun işlenmesinde kullanılan, suçun işlenmesine tahsis edilen ya da suçtan meydana gelen eşyalar iyiniyetli üçüncü kişilere ait olmamak kaydıyla müsadere olunur. Suçun işlenmesinde kullanılmak üzere hazırlanan eşya ise kamu güvenliği, kamu sağlığı veya genel ahlak açısından tehlike teşkil ettiği hallerde müsadereye tabi tutulur. İyiniyetli üçüncü şahıslar yararına tesis edilen sınırlı ayni haklar bulunması halinde müsadere kararı bu hak saklı kalmak üzere verilir.

Müsadereye tabi eşyanın ortadan kaldırılması, elden çıkarılması, tüketilmesi ya da müsadere edilmesinin imkansız kılınması durumunda 5237 sayılı Kanun m. 54/2 uyarınca eşyanın değeri kadar para tutarının müsaderesine hükmedilir. Suçta kullanılan eşyanın müsaderesinin işlenen suça nazaran daha ağır neticeler doğuracağı ve hakkaniyete aykırı düşeceği durumlarda mahkemece m. 54/3 çerçevesinde müsadereye hükmedilmeyebilir.

Üretimi, bulundurulması, kullanılması, taşınması, alımı ve satımı suç teşkil eden eşyalar 5237 sayılı Kanun m. 54/4 uyarınca müsadere edilir. Bir eşyanın yalnızca belirli bölümlerinin müsadere edilmesi icap ettiğinde ve bu kısmın eşyanın bütününe zarar vermeden ayrılması kabilse m. 54/5 gereğince sadece ilgili parça müsadere edilir. Paydaşlık durumunda ise m. 54/6 uyarınca sadece suça iştirak eden kişinin payı hakkında müsadere kararı verilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy