Görevden uzaklaştırma, idare tarafından yürütülen kamu hizmetinin gerekleri doğrultusunda görevi başında kalmasında sakınca görülen kamu görevlileri hakkında tesis edilen geçici ve emniyet niteliğindeki bir idari tedbirdir. Bu işlemle memurun statü hukuku ve kurumla bağı kesilmemekte, yalnızca fiilen görev yapması engellenmektedir. İdari işlemlerin kural olarak yazılılık esasına tabi olması nedeniyle görevden uzaklaştırma kararının tesis edilmesi ve şartları oluştuğunda tedbirin kaldırılması işlemlerinin yazılı şekilde icra edilmesi zorunludur.
Yetkili Makamlar ve İdari Usul Kuralları
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 138. maddesi uyarınca memurlar hakkında görevden uzaklaştırma tedbiri uygulamaya yetkili merciler tahdidi olarak sayılmıştır. Bu kapsamda atamaya yetkili amirler, bakanlık ve genel müdürlük müfettişleri ile illerde vali ve ilçelerde kaymakamlar tedbir kararı almaya yetkilidir. İlçe şube başkanları hakkında tesis edilecek görevden uzaklaştırma işlemlerinde valinin onayı şarttır. Mülki amirler olan vali ve kaymakamlar tarafından alınan görevden uzaklaştırma kararları ilgilinin kurumuna derhal bildirilir.
Sözleşmeli Personel Bakımından Tedbirin Uygulanması
399 sayılı Kanun Hükmünde Kararname kapsamındaki sözleşmeli personelin görevden uzaklaştırılmasında vali ve kaymakamların yetkisi bulunmamaktadır. Bu personel yönünden görevden uzaklaştırma kararı verme yetkisi, sözleşmeli personeli işe almaya yetkili olan veya kendisine yetki devredilen organ ve görevliler ile yetkili müfettişlere verilmiştir.
399 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 53. maddesinde sözleşmeli personelin görevden uzaklaştırılabileceği durumlar sınırlı olarak belirlenmiş olup bu nedenlerin dışına çıkılarak tedbir uygulanamaz. Bu kapsamda, teşebbüs veya bağlı ortaklığa ait para, senet, kıymetli evrak ve diğer malvarlığı değerleri ile bilanço, tutanak ve benzeri belgeler üzerinde suç işlenmesi görevden uzaklaştırma sebebi sayılmıştır.
399 sayılı KAMU İKTİSADİ TEŞEBBÜSLERİ PERSONEL REJİMİNİN DÜZENLENMESİ VE 233 SAYILI KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMENİN BAZI MADDELERİNİN YÜRÜRLÜKTEN KALDIRILMASINA DAİR KANUN HÜKMÜNDE KARARNAME m. 53Kaynağı aç
Ayrıca kasayı veya ambarları saydırmaktan kaçınmak, para ve senetler ile muhasebe kayıtlarını göstermemek veya meşru bir sebep bulunmaksızın sorulara cevap vermemek görevden uzaklaştırma nedenidir. Teftiş ve soruşturmanın güçleştirilmesi, sözleşmeli personel hakkında cezai kovuşturma yürütülmesi veya personelin iş yerinde şahıslara yahut mallara ağır zarar vereceğine ilişkin kuvvetli emarelerin bulunması durumunda da tedbir kararı verilebilir.
Soruşturma Süreleri ve Amirlerin Hukuki Sorumluluğu
Kamu görevlisi hakkında henüz disiplin soruşturması açılmamış olsa dahi görevden uzaklaştırma kararı verilebilir. Ancak bu durumda idarenin keyfi hareket etmesini önlemek amacıyla kararın tesisinden itibaren on iş günü içinde kamu görevlisi hakkında soruşturmaya başlanması kanuni bir zorunluluktur. Tedbir işlemi aday memurlar hakkında da tesis edilebilir.
Tedbir kararının ardından yasal süresi içinde soruşturmaya başlamayan, tedbirin kaldırılmasının zorunlu olduğu hallerde bu yönde işlem tesis etmeyen ya da görevden uzaklaştırma tedbirini keyfi gerekçelerle veya kişisel kin ve husumet saikiyle tatbik ettiği soruşturma neticesinde tespit edilen kamu görevlileri hukuki, mali ve cezai sorumluluk taşır.
Görevden Uzaklaştırma Tedbirinin Azami Süresi
İdari disiplin soruşturması gerekçesiyle verilen görevden uzaklaştırma tedbiri en çok üç ay sürebilir. Bu üç aylık yasal sürenin sona ermesinin ardından kamu görevlisi hakkında bir karar verilmemesi halinde memur görevine başlatılır.
657 sayılı Kanun'un 145. maddesi uyarınca ceza kovuşturması sebebiyle görevden uzaklaştırma kararı verildiğinde, tedbir kural olarak ceza yargılaması boyunca devam edebilir. Bu süreçte yetkili amir personelin durumunu her iki ayda bir değerlendirerek ilgilinin görevine dönüp dönmeyeceği yönünde bir karar oluşturur ve verilen kararı memura yazılı şekilde bildirir.
Tedbirin Zorunlu Olarak Kaldırılması Halleri
657 sayılı Kanun'un 143. maddesi uyarınca yürütülen soruşturma veya yargılama sürecinin sonunda bazı kararların ortaya çıkması halinde görevden uzaklaştırma tedbirinin kaldırılması zorunludur. Kamu görevlisine memurluktan çıkarma haricinde bir disiplin cezası verilmesi, yargılama neticesinde ilgilinin beraat etmesi, kovuşturmanın karar verilmeden önce genel af sebebiyle ortadan kalkması veya memurluğa engel teşkil etmeyecek bir mahkûmiyet tesis edilip cezanın ertelenmesi durumlarında, bu kararların kesinleşmesi üzerine tedbir kaldırılır.
Açıkta Geçen Sürede Mali ve Sosyal Haklar
Görevden uzaklaştırılan memurlara açıkta kaldıkları dönem boyunca maaşlarının üçte ikisi ödenir. Memurun göreve iade edilmesi halinde kesintiye uğrayan maaş farkları topluca kendisine ödenir. Ceza yargılaması sonucunda memuriyete engel mahiyette bir ceza alan kamu görevlilerinin memurluk hak ve yükümlülükleri bu ceza kesinleşene dek sürer ve bu aşamaya kadar ödenen üçte iki oranındaki aylıklar geriye dönük olarak tahsil edilemez.
Kamu görevlileri açıkta bulundukları dönemde 657 sayılı Kanun'un 187 ila 213. maddeleri kapsamındaki sosyal hak ve yardımlardan kesintisiz şekilde faydalanmayı sürdürür. Bu süreçte emeklilik keseneği hesabı üçte iki maaş üzerinden değil, personelin esas aylığının yarısı üzerinden yapılır. Öte yandan görevden uzaklaştırma kararı alınmış olması tek başına kamu konutunun boşaltılmasını gerektirmez.
İptal Davası Açma Süresi ve Yürütmenin Durdurulması
Görevden uzaklaştırma kararlarına, tedbirin devamına yönelik işlemlere ve göreve başlatmama tasarruflarına karşı yürütmenin durdurulması istemli iptal davası açılabilir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesi uyarınca genel dava açma süresi Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış gündür. İdari uyuşmazlıklarda bu süre kural olarak yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden itibaren hesaplanır. Görevden uzaklaştırmaya ilişkin her bir işlemin uygulanmasından itibaren altmış gün içinde de yetkili idare mahkemesinde dava ikame edilebilir.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 7Kaynağı aç
Görevden uzaklaştırma davası hangi sürede açılır?
Görevden uzaklaştırma tedbirine, tedbirin uzatılması kararlarına ve göreve iade etmeme işlemlerine karşı, işlemin tebliğini izleyen günden veya her bir işlemin uygulanmasından itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde yürütmenin durdurulması istemli iptal davası açılabilir.
Açığa alınan kamu görevlisinin maaş ve özlük hakları kesilir mi?
Görevden uzaklaştırılan memura açıkta bulunduğu süre boyunca maaşının üçte ikisi ödenir ve sosyal yardımları kesilmez. Emeklilik keseneği esas aylığın yarısı üzerinden yatırılır; kamu görevlisinin göreve dönmesi halinde geriye kalan maaş kesintileri topluca ödenir.
Soruşturma başlatılmadan görevden uzaklaştırma kararı verilebilir mi?
Memur hakkında soruşturma açılmadan önce de görevden uzaklaştırma tedbiri uygulanabilir; ancak bu durumda kararın tesisini izleyen on iş günü içinde ilgili hakkında soruşturmaya başlanması kanunen mecburidir.
Ceza yargılamasında görevden uzaklaştırma süresi nasıl denetlenir?
Ceza kovuşturması sebebiyle görevden uzaklaştırma kural olarak yargılama boyunca devam edebilir; yetkili amir kamu görevlisinin durumunu iki ayda bir periyodik olarak inceleyerek göreve başlatılıp başlatılmayacağına karar verir ve bu kararı memura yazılı bildirir.
Görevden uzaklaştırılan memur lojmandan çıkarılabilir mi?
Hakkında görevden uzaklaştırma kararı verilmiş olması tek başına memurun kamu konutundan (lojmandan) tahliye edilmesini gerektirmez.
Sözleşmeli personelin görevden uzaklaştırma sebepleri nelerdir?
399 sayılı KHK m. 53 uyarınca teşebbüs paraları veya evrakı üzerinde suç işlenmesi, kasa ve ambarların saydırılmaması, teftişin engellenmesi, cezai kovuşturma açılması ve iş yerinde ağır zarar tehlikesi bulunması hallerinde uygulanır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy