Fahri trafik müfettişliği, karayollarında can ve mal güvenliğini temin etmek amacıyla sürücülerin trafik kurallarına uyup uymadığını denetleyen yetkili birimlere yardımcı olmak üzere oluşturulan gönüllü bir denetim mekanizmasıdır. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu Ek Madde 6 uyarınca yürütülen bu hizmet tamamen fahri ve ücretsiz olup görev alan kişilere bu faaliyet karşılığında herhangi bir maaş veya ücret ödenmez.
2918 sayılı KARAYOLLARI TRAFİK KANUNU m. Ek Madde 6Kaynağı aç
Hukuki Statü ve Görevlendirmenin Esasları
Müfettişlik görevi, Karayolu Trafik Güvenliği Kurulunun önerisi ve Karayolu Trafik Güvenliği Üst Kurulunun uygun görmesi üzerine valilerce verilir. Fahri trafik müfettişlerinin yetki ve sorumlulukları ile diğer usul ve esaslar, İçişleri Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikte belirlenir.
Başvuru Makamı ve Müracaat Formunda Yer Alan Bilgiler
Fahri trafik müfettişi olmak isteyen kişilerin ikametgâhlarının bulunduğu il valiliğine müracaat formu ile başvuru yapması gerekir. Söz konusu başvuru formu; T.C. kimlik numarası, ikamet adresi, adli sicil kaydı bulunmadığına dair beyan, sürücü belgesi bilgileri, öğrenim durumu, meslek, cep telefonu numarası, elektronik posta adresi ve ilgilinin fotoğrafını içerir. Müracaatlar, Bakanlıkça belirlenecek usul ve esaslar doğrultusunda elektronik ortam üzerinden de gerçekleştirilebilir.
Yaş, Öğrenim ve Eğitim Muafiyeti Tanınan Haller
Mülki İdare Amirliği Hizmetleri Sınıfında görev yapanlar, Emniyet Hizmetleri Sınıfında rütbeli personel, Jandarma Hizmetleri Sınıfında subay olarak çalışanlar ile bu görevlerden ayrılan veya emekli olanlar için en az kırk yaşında olma ve en az yüksekokul mezuniyeti koşulları aranmaz. Trafik sorunlarının çözümüne dönük bilimsel araştırma yürütenler, trafiğe hizmeti bulunanlar ve mesleki tecrübeleri sebebiyle görevlendirilmesinde yarar görülen kişiler de bu yaş ve öğrenim şartlarından muaftır. Bu kapsamda müfettişliğe seçilenler yüz yüze eğitime ve periyodik değerlendirme toplantılarına katılma zorunluluğuna tabi tutulmaz.
Eğitim Zorunluluğu ve Müfettişlik Kimliğinin Düzenlenmesi
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu Ek Madde 6, fahri trafik müfettişlerinin İçişleri Bakanlığının belirleyeceği esas ve usullere göre eğitime tabi tutulabileceğini düzenler. Yönetmelik değişikliğinde ise müfettişliğe seçilen kişilerin belirli bir eğitim programı çerçevesinde illerinde eğitime tabi tutulacağı, hazırlıkları tamamlanmış eğitim programlarına katılmayanlara müfettişlik kimliği verilmeyeceği belirtilir. Bu iki düzenleme aynı konuda farklı bir ölçü kurduğundan eğitim, her seçilen kişi için tek ve kesin bir zorunluluk olarak okunmamalıdır.
Müfettişlerin Yetki Sınırları ve Tutanak Düzenleme Usulü
Fahri trafik müfettişleri araç durduramaz, sürücülerle muhatap olamaz, belge veya evrak kontrolü yapamaz. Hangi trafik kural ihlalleri hakkında tutanak düzenleyebilecekleri Emniyet Genel Müdürlüğünce belirlenir; her kural ihlaline tutanak düzenlenemez. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu Ek Madde 6 uyarınca, kanunun suç saydığı fiilleri işleyenler hakkında işlem yapılması amacıyla Emniyet Genel Müdürlüğünce verilen tutanak düzenlenir.
Tutanakların Teslim Yeri ve Kanuni Teslim Süresi
Düzenlenen tespit tutanaklarının, ihlale karışan aracın tescilli olduğu trafik kuruluşuna ulaştırılması amacıyla en geç bir hafta içinde teslimi zorunludur. Fiziki ortamda hazırlanan tutanaklar herhangi bir trafik ekibine veya trafik kuruluşuna elden teslim edilirken, elektronik ortamda düzenlenen tutanaklar aynı bir haftalık süre zarfında elektronik sistem üzerinden Emniyet Genel Müdürlüğüne aktarılır.
Görevin Sona Ermesi ve İdari İptal Halleri
Müfettişlik görevi; atanma şartlarından herhangi birinin kaybedilmesi, kişinin kendi isteğiyle ayrılma talebi, idari sevk işlemleri, müfettişlik kimliğinin kişisel muafiyet sağlamak amacıyla kullanılması, yetkilerin yönetmelik sınırları dışında uygulanması, trafiği yöneten ve denetleyen kolluk görevlilerine müdahale edilmesi, sürücü belgesinin geçici olarak geri alınması veya iptal edilmesi ve yetmiş yaşından gün alınması hallerinde sona erdirilir.
Ayrıca bir yıl boyunca hiçbir ihlal tutanağı tanzim etmeyen, günlük hayatın olağan akışına uymayacak ve trafik güvenliğine katkı sağlamayacak biçimde tutanak düzenlediği anlaşılan veya eğitim ve değerlendirme toplantılarına üst üste iki kez katılmayan müfettişlerin görevi de Emniyet Genel Müdürünün teklifi ve İçişleri Bakanının onayı ile sonlandırılabilir. Görevin sona erdirilmesine dair tüm idari iş ve işlemler ilgilinin kayıtlı olduğu il valiliğince yürütülür ve sonuç Bakanlığa iletilir.
Görevin Kötüye Kullanılmasında Cezai Sorumluluk
Görevini kötüye kullandığı tespit edilen fahri trafik müfettişleri, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu Ek Madde 6'da iki aydan altı aya kadar hafif hapis cezası ile cezalandırılır. Yargılamaları tabi oldukları esaslara göre yapılır. Ayrıca belgeleri iptal edilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Fahri trafik müfettişi maaş alır mı?
Hayır, fahri trafik müfettişliği faaliyeti gönüllülük esasına dayanan ücretsiz bir kamu desteği olup müfettişlere herhangi bir maaş ya da ödenek verilmez.
Müfettişler araç durdurarak evrak kontrolü yapabilir mi?
Hayır, fahri trafik müfettişlerinin araç durdurma, şoförlerle temas kurma veya ehliyet ve ruhsat denetimi yapma yetkileri kesin olarak yasaklanmıştır.
Tespit edilen kural ihlallerine ilişkin tutanaklar kaç gün içinde teslim edilmelidir?
Tutanakların fiziki ortamda düzenlenmesi halinde herhangi bir trafik birimine, elektronik ortamda tanzim edilmesi durumunda ise Emniyet Genel Müdürlüğüne en geç bir hafta içinde teslim edilmesi şarttır.
Fahri trafik müfettişleri her trafik kuralı ihlaline tutanak düzenleyebilir mi?
Hayır, müfettişlerin yalnızca Emniyet Genel Müdürlüğü tarafından belirlenen ve kendilerine yetki tanınan kural ihlalleri çerçevesinde tutanak düzenleme hakları bulunur.
Fahri trafik müfettişliği görevi hangi hallerde sonlandırılabilir?
Şartlardan birinin kaybedilmesi, ayrılma isteği, yönetmeliğin 10. maddesi kapsamında mahkemeye sevk, kimliğin muafiyet için kullanılması, yetkinin yönetmelik dışında kullanılması, trafik yetkililerine müdahale, sürücü belgesinin geçici geri alınması veya iptali ve 70 yaşından gün alınması hallerinde görev sona erdirilir. Bir yıl tutanak düzenlememe, olağan akış dışında tutanak düzenleme veya eğitim ve değerlendirme toplantılarına üst üste iki kez katılmama hallerinde ise görev, Emniyet Genel Müdürünün teklifi üzerine İçişleri Bakanının onayıyla sonlandırılabilecektir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy