Dövizle Askerlik Hizmetinin Hukuki Çerçevesi
Anayasa m. 72 uyarınca vatan hizmeti her Türk vatandaşının hakkı ve ödevidir. Bu hizmetin Silahlı Kuvvetlerde veya kamu kesiminde ne şekilde yerine getirileceği veya yerine getirilmiş sayılacağı kanunla düzenlenir. 7179 sayılı Askeralma Kanunu m. 3/ğ uyarınca dövizle askerlik; yurt dışında bulunan vatandaşlardan kanunda öngörülen usul ve esasları yerine getirenlerin askerlik hizmetini yerine getirmiş sayılmalarını ifade eden bir usuldür.
Yararlanma Koşulları ve Kapsamdaki Kişiler
7179 sayılı Kanun m. 39/1 uyarınca, Türkiye Cumhuriyeti tarafından tanınmış yabancı ülkelerde iltica başvurusu dışında elde edilmiş çalışma iznini içeren oturma iznine veya doğrudan çalışma iznine sahip işçi, işveren, bir meslek veya sanat mensubu olanlar ile yabancı bandıralı gemilerde bir iş sözleşmesine bağlı olarak gemi adamı sertifikasında kayıtlı mesleğini icra eden yükümlüler bu haktan yararlanabilir. Yükümlülerin Türkiye içinde geçirilen süreler hariç olmak üzere en az üç yıl süreyle fiilen çalışmış olmaları ve Bakanlıkça verilecek uzaktan eğitimi tamamlamaları şarttır.
7179 sayılı ASKERALMA KANUNU m. 39Kaynağı aç
7179 sayılı Kanun m. 39/2 uyarınca, yurt dışında ikamet eden ve çok vatandaşlık hakkına sahip olanlar ile yurt dışında doğup süresiz ikamet izniyle yurt dışında ikamet eden yükümlüler iki ayrı grup olarak düzenlenmiştir. Bu kişilerin en az üç yıl süreyle fiilen yabancı ülkelerde bulunmaları durumunda, fiilen çalışma koşulu aranmaksızın ilgili kanuni esaslar dahilinde dövizle askerlikten yararlandırılmaları kabul edilmiştir.
Askerlik Erteleme İşlemleri ve Takvim Yılı Kuralı
7179 sayılı Kanun m. 38/1 uyarınca, yabancı ülkelerde çalışma veya ikamet statüsünü haiz olanlar ile çok vatandaşlığa sahip kişilerin durumlarını kanıtlayan belgelerle Türk konsolosluklarına başvurmaları hâlinde her türlü askerlik işlemleri 35 yaşını tamamladıkları yılın sonuna kadar ertelenebilir.
7179 sayılı ASKERALMA KANUNU m. 38Kaynağı aç
7179 sayılı Kanun m. 38/2 gereğince; erteleme şartlarını taşımadığı anlaşılanların, erteleme süresi içinde herhangi bir takvim yılının yarısından fazlasını yurt içinde geçirenlerin, erteleme nedeni ortadan kalkanların veya erteleme hakkından kendiliğinden vazgeçenlerin askerlik ertelemeleri iptal edilir.
Ödeme Usulü ve Bedelin Hazineye Aktarılması
7179 sayılı Kanun m. 39/1 hükmüne göre ödenecek tutar, Kanun'un 9 uncu maddesindeki gösterge rakamı ile memur aylık katsayısının çarpımıyla belirlenir. Kanun metni uyarınca bu meblağın, döviz miktarının yatırılacağı gün Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca tespit edilen döviz alış kuru esas alınarak avro veya eşdeğer konvertibl para cinsinden başvuru anında peşin ödenmesi düzenlenmiştir.
Tahsil edilen ödemeler, Dışişleri Bakanlığı tarafından Merkez Bankası nezdinde Hazine adına tahsis edilen özel hesaba avro cinsinden işlenir. Söz konusu meblağlar aktarım günündeki döviz alış kuru dikkate alınarak Türk lirasına dönüştürülür ve Hazine ve Maliye Bakanlığı Merkez Saymanlığı hesaplarına intikal ettirilerek bütçe geliri statüsü kazanır. 7179 sayılı Kanun m. 39/8 ve 39/10 uyarınca tahsilat ve transfer masrafları yükümlülerden tahsil edilmekte olup dövizle askerlik sürecindeki iş ve işlemlerin yürütülmesinden Dışişleri Bakanlığı yetkili ve sorumludur.
Başvurunun Reddedileceği Haller ve Belgelerde Sahtecilik
7179 sayılı Kanun m. 39/3 uyarınca; ödemeleri gereken yabancı ülke parasını ödemeyenler, ücret veya maaşları yurt içinden transfer edilenler, yabancı ülkelerde resmî görevle bulunanlar, fiilî askerlik hizmetine başlamış olanlar, oturma veya çalışma iznini iltica nedeniyle aldığı anlaşılanlar, sahte belge veya yalan beyanla idareyi yanıltanlar ile yararlanma şartlarını taşımadığı sonradan tespit edilenler dövizle askerlikten yararlanamaz. Bu kişilerin başvuruları Bakanlık tarafından iptal edilir.
7179 sayılı Kanun m. 39/6 uyarınca, başvurularında sahte belge kullanan veya resmî belgenin düzenlenişinde yalan beyan vererek idareyi yanılttığı için m. 39/3(e) bendi kapsamında başvurusu iptal edilenler, daha sonra yararlanma şartlarını taşısalar dahi bu düzenlemeden tekrar yararlanamazlar. Kanun'un 39/9 maddesi doğrultusunda, mülga 1111 sayılı Kanun döneminde dövizle askerlik kapsamından çıkarılan yükümlülerin de 7179 sayılı Kanun uyarınca yeniden başvuru yapması mümkün değildir.
Ödemelerin İadesi ve İade Yasağı
7179 sayılı Kanun m. 39/4 ve 39/5 hükümleri uyarınca, ödeme ve başvuru işlemlerini tamamladıktan sonra dövizle askerlik hizmeti kapsamından çıkarılmayı talep edenlerin istekleri kabul edilmez. Bu aşamadan sonra kapsamdan çıkmak isteyenlere, askerliğe elverişsiz hâle gelenlere, vefat edenlere, Türk vatandaşlığından çıkmasına izin verilenlere veya Türk vatandaşlığını kaybedenlere geri ödeme yapılmaz.
7179 sayılı Kanun m. 39/4 uyarınca geri ödeme hakkı belirli durumlarla sınırlandırılmıştır. Başvurusu iptal edilenlerin, ödeme yapmasına karşın başvuru işlemlerini tamamlamamış olanların veya yersiz ve fazla ödeme yaptığı anlaşılanların yatırdığı bedeller; ilgilinin kendisine, kanuni vekiline ya da mirasçılarına talep üzerine iade tarihindeki kur üzerinden Türk lirası olarak yurt içindeki bir banka hesabına ödenir. Buna karşılık, ödeme ve başvuru süreci tamamlandıktan sonra vatandaşlıktan çıkma, vatandaşlığı kaybetme, vefat veya askerliğe elverişsizlik durumları ortaya çıksa dahi kanun gereği iade yapılmaz.
KKTC Hizmeti, İkili Anlaşmalar ve Seferberlik İstisnası
7179 sayılı Kanun m. 44 uyarınca Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti kanunlarına göre zorunlu askerlik hizmetini yerine getirdiğini belgelendiren Türk vatandaşları Türkiye'de askerlik yapmış sayılır. Kanun'un 45/1 maddesine göre, iki ülkeden birinde yapılan askerlik hizmetinin sayılmasına dair ikili anlaşmalar kapsamındaki muafiyet ve erteleme işlemleri anlaşma hükümlerine göre yürütülür.
7179 sayılı ASKERALMA KANUNU m. 44Kaynağı aç
7179 sayılı Kanun m. 39/11 uyarınca seferberlik ve savaş hâlinde dövizle askerlik hükümleri uygulanmaz.
Uyuşmazlıklarda Görevli Yargı Yeri
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 32 uyarınca, özel kanunlarda farklı bir yetkili merci gösterilmemişse idari işlemlere karşı açılacak davalarda işlemi tesis eden idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesi genel yetkilidir. Dövizle askerlik işlemlerine ilişkin uyuşmazlıklarda da idari yargıdaki kamu düzenine ilişkin bu genel kural tatbik edilir.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 32Kaynağı aç
Çok vatandaşlığı olanlar dövizle askerlikte fiilen çalışmak zorunda mıdır?
7179 sayılı Kanun m. 39/2 uyarınca, yurt dışında ikamet eden çok vatandaşlar ile yurt dışında doğup süresiz ikamet hakkıyla orada ikamet edenler iki ayrı grup olarak öngörülmüş olup her iki statüdeki yükümlüler en az üç yıl süreyle fiilen yabancı ülkede bulunmaları halinde çalışma şartı aranmaksızın dövizle askerlikten yararlanabilir.
Dövizle askerlik bedeli taksitle ödenebilir mi?
7179 sayılı Askeralma Kanunu m. 39/1 gereğince dövizle askerlik bedeli, döviz miktarının yatırılacağı gün Merkez Bankasınca tespit edilen döviz alış kuru üzerinden başvuru tarihinde peşin olarak ödenir; taksitli ödeme usulü bulunmamaktadır.
İşlemleri tamamlandıktan sonra vazgeçen yükümlüye ücret iadesi yapılır mı?
Ödeme ve başvuru işlemlerini tamamladıktan sonra dövizle askerlikten çıkmayı talep edenlerin istekleri reddedilir ve bu kişilere geri ödeme yapılmaz.
Seferberlik durumunda dövizle askerlik geçerli midir?
7179 sayılı Kanun m. 39/11 uyarınca seferberlik ve savaş hâlinde dövizle askerlik hükümleri uygulanmaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy