İdari uyuşmazlıklarda, özel kanunda ayrı süre gösterilmeyen hallerde dava açma süresi idare mahkemelerinde altmış gündür. Süre, yazılı bildirimin yapıldığı günü izleyen günden başlar. Etik ihlal kararına karşı kurum içi itiraz zorunlu değildir; itiraz kullanılmadan dava açılabilir. Kurum içi itiraz, dava süresini durdurmayabilir.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 7Kaynağı aç
Üniversitelerarası Kurul incelemesi
Üniversitelerarası Kurul etik kurulu incelemesi, doçentlik başvurusunda en az bir jüri üyesinin etik ihlal tespiti yapmasıyla ya da aday hakkında şikâyet veya ihbar alınmasıyla başlar. Dosyanın kurula iletilmesiyle inceleme sürer.
Etik komisyonlar alana göre dört ayrı kurul olarak çalışır. Her kurul, ilgili alanda uzman yedi profesörden oluşur. Toplantı için en az beş üyenin hazır bulunması gerekir. Kararlar oy çokluğuyla alınır ve başkan oyunu çekimser kullanamaz.
İnceleme sırasında adayın savunma hakkı korunur. Deliller değerlendirilir ve gerektiğinde uzman görüşüne başvurulur.
Kararın niteliği, hasım ve mahkeme
Üniversitelerarası Kurul etik kurul kararı idari işlem olarak kabul edilir. Kurul, Üniversitelerarası Kurul adına kamu gücü kullanan bir organdır. Bu nedenle karar idari yargının denetimine tabidir.
Bu karara karşı dava açma hakkı, kararın muhatabı olan doçent adayına aittir. Dava, Üniversitelerarası Kurul Başkanlığı aleyhine açılır.
Dava, kararın tebliğinden itibaren altmış gün içinde açılır. Süre geçirilirse dava hakkı kaybedilir. Görevli mahkeme idare mahkemesidir. Özel kanununda ayrı süre öngörülmeyen hallerde Danıştay ve idare mahkemelerindeki genel süre altmış, vergi mahkemelerinde otuz gündür.
Yetkili mahkeme için iki ayrı ölçü birlikte değerlendirilmelidir. Bir ölçü, kararın muhatabı idarenin bulunduğu yeri esas alır ve Üniversitelerarası Kurul etik kurul kararlarına karşı davaların Ankara idare mahkemelerinde açılacağını belirtir. Diğer ölçü, üniversitenin verdiği etik ihlal kararında üniversitenin bulunduğu yer mahkemesini; TÜBİTAK veya Üniversitelerarası Kurul kararında ise Ankara idare mahkemelerini yetkili sayar. Bu fark tek bir yetki kuralına indirgenemez.
İdari uyuşmazlıklarda süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden işlemeye başlar. Adresi belli olmayan kişiye özel kanundaki hükme göre ilan yoluyla bildirim yapılmışsa, özel kanunda aksi hüküm yoksa süre son ilan tarihini izleyen günden on beş gün sonra işlemeye başlar.
İlanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi ilan tarihini izleyen günden başlar. İşlem uygulanırsa ilgililer düzenleyici işleme, uygulanan işleme veya her ikisine karşı dava açabilir. Düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması, ona dayanan işlemin iptaline engel olmaz.
Kurum içi itiraz
Üniversite etik kurulu kararına rektörlüğe, TÜBİTAK AYEK kararına AYEK’e, Üniversitelerarası Kurul kararına ise Üniversitelerarası Kurul’a kurum içi itiraz edilebilir. İtiraz hakkı kullanılmadan da idari dava açılması mümkündür.
Kurum içi itiraz ile iptal davası birlikte izlenebilir. İtiraz, dava süresini durdurmayabilir. Kurum içi süre genellikle yedi ila on beş gün, idari dava süresi ise altmış gün olarak ayrılır. Yedi ila on beş gün ifadesi kesin ve bütün kurumlar için aynı kanuni süre değildir.
Yargı denetimi, durdurma ve sonuç
Denetimin kapsamı bakımından iki ölçü yan yana bırakılmalıdır. Bir ölçüye göre mahkeme etik kurulun bilimsel değerlendirmesinin yerine geçmez; delillerin yeterliliğini, usul hatalarını ve savunma hakkının korunup korunmadığını hukuka uygunluk yönünden inceler. Diğer ölçüye göre uyuşmazlık teknik bilgi gerektiriyorsa mahkemenin bilirkişi incelemesi yaptırması zorunludur. Bu iki ölçü tek bir denetim kuralı hâline getirilemez.
Dava açan aday, telafisi güç zararların önlenmesi için yürütmenin durdurulmasını isteyebilir. Mahkeme işlemi açıkça hukuka aykırı görürse talebi kabul edebilir. Kabul zorunlu değildir.
Mahkeme etik kurul kararını iptal ederse doçentlik süreci yeniden değerlendirilir. Dava reddedilirse etik kurul kararı kesinleşir.
Onanan karardaki kurul incelemesi
Danıştay 8. Dairenin 23/05/2023 tarihli, E.2020/6140, K.2023/2779 sayılı kararında temyiz istemi reddedilmiş ve bölge idare mahkemesi idari dava dairesi kararının onanmasına oybirliğiyle ve kesin olarak karar verilmiştir. Temyiz edilen karar usul ve hukuka uygun bulunmuş, ileri sürülen temyiz nedenleri bozma sebebi sayılmamıştır.
Danıştay 8. Daire, E. 2020/6140, K. 2023/2779Kaynağı aç
İlk derece değerlendirmesinde, bilimsel araştırma ve yayın etiğine ilişkin disiplin cezasını gerektiren fiillerde soruşturma açılmadan önce 2547 sayılı Kanun uyarınca üniversite bünyesindeki bilimsel araştırma ve yayın etiği kurulunca inceleme zorunlu görülmüştür. Bu inceleme yerine genel etik kurulu incelemesine dayanılması hukuka aykırı bulunarak işlem iptal edilmiştir.
Onanan bölge idare mahkemesi kararında istinaf, kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmemiş ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 45. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca reddedilmiştir.
Disiplin soruşturmasının açılma süresi
2547 sayılı Kanun’un 53/C maddesinde disiplin soruşturmasına başlama süresi, fiilin öğrenildiği tarihten işler. Uyarma, kınama, aylıktan veya ücretten kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması ya da birden fazla ücretten kesme cezalarında bir ay içinde soruşturmaya başlanmazsa soruşturma açılamaz.
2547 sayılı YÜKSEKÖĞRETİM KANUNU m. 53/CKaynağı aç
Üniversite öğretim mesleğinden çıkarma ve kamu görevinden çıkarma cezasında süre altı aydır. Fiilin öğrenildiği tarihten itibaren altı ay içinde disiplin soruşturmasına başlanmazsa soruşturma açılamaz. Bu süre, cezanın verilebileceği süreden ayrıdır.
Cezanın verilebileceği süre
2547 sayılı Kanun’un 53/C maddesine göre disiplin cezasını gerektiren fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yıl geçmişse ceza verilemez. Üniversite öğretim mesleğinden çıkarmayı gerektiren fiil bakımından bu süre altı yıldır.
Bilimsel eser akademik atama veya terfide kullanılır ya da kısmen veya tamamen yeniden yayımlanırsa ikinci fıkradaki ceza verme süreleri yeniden işlemeye başlar. Yeniden işleme, bu ceza verme sürelerine özgüdür.
Disiplin cezası yargı kararıyla iptal edilirse, kararın idareye ulaştığı tarihten itibaren kalan zamanaşımı içinde ve karar gerekçesi dikkate alınarak yeniden ceza tesis edilebilir. Zamanaşımı dolmuşsa veya üç aydan az kalmışsa bu işlem en geç üç ay içinde yapılabilir. Hüküm, her iptalde ceza verilmesini zorunlu kılmaz.
Cezayı vermeye yetkili makam
2547 sayılı Kanun’un 53/Ç maddesine göre uyarma ve kınama, sıralı disiplin amirlerince verilir. Rektörler ile bağımsız vakıf meslek yüksekokulu müdürleri hakkında bu cezaları Yükseköğretim Kurulu Başkanı verir.
Aylıktan veya ücretten kesme ile kademe ilerlemesinin durdurulması veya birden fazla ücretten kesme, kişinin görev yaptığı birimdeki disiplin kurulunun kararıyla verilir.
Üniversite öğretim mesleğinden çıkarma ve kamu görevinden çıkarma, atamaya yetkili amirin teklifi üzerine Yüksek Disiplin Kurulunun kararıyla verilir.
Rektör, bağımsız vakıf meslek yüksekokulu müdürü ve dekan hakkında kesinti, kademe durdurma ve her iki çıkarma yaptırımı Yüksek Disiplin Kurulunun kararına bırakılmıştır. Bu yaptırımlar aylıktan veya ücretten kesmeyi, kademe ilerlemesinin durdurulmasını veya birden fazla ücretten kesmeyi, üniversite öğretim mesleğinden çıkarmayı ve kamu görevinden çıkarmayı kapsar.
2547 sayılı Kanun’un 53/Ç maddesinin (e) bendindeki ilk cümle Anayasa Mahkemesince iptal edilmiştir. Aynı bentte kalan düzenleme, bu kapsamdaki soruşturmalar sonunda verilecek cezaların Yüksek Disiplin Kurulunca verileceğini belirtir.
Cezaya yetkili makam, soruşturmayı eksik görürse dosyayı iade edebilir. Önerilen cezayı aynen verebilir, hafifletebilir veya reddedebilir. Metin, önerilen cezayı ağırlaştırma yetkisi vermez. Öneri reddedilirse ilgili disiplin amiri veya kurul, ret gerekçesine uygun yeni işlemi en geç üç ay içinde tesis edebilir. Disiplin cezası verme yetkisi devredilemez.
Disiplin kurulları gerekli görürse özlük dosyasını ve her türlü evrakı inceleyebilir, ilgili yerlerden bilgi alabilir ve inceleme yaptırabilir. Yeminli tanık ve bilirkişi dinleyebilir veya dinletebilir; keşif yapabilir veya yaptırabilir.
Ceza türü, tekerrür ve alt ceza
2547 sayılı Kanun’un 53/D maddesine göre aynı fiil için birden fazla disiplin cezası verilemez. Fiil birden fazla disiplin suçu oluşturuyorsa bunlardan en ağır cezayı gerektiren ceza uygulanır.
2547 sayılı YÜKSEKÖĞRETİM KANUNU m. 53/DKaynağı aç
Cezanın özlük dosyasından silinme süresi içindeki tekerrüründe bir derece ağır ceza uygulanır. Tekerrüre esas cezanın, süresi içinde itiraz edilmemesi veya itirazın reddedilmesiyle kesinleşmiş olması gerekir.
Aynı derecede cezayı gerektiren ayrı fiiller nedeniyle verilen cezaların üçüncü uygulanmasında bir derece ağır ceza verilir. Kanunla affedilmiş cezalar ve tekerrür yüzünden verilen bir derece ağır cezalar sonraki tekerrüre esas alınmaz.
Geçmiş hizmetleri olumlu olan veya ödül ya da başarı belgesi alan kişiye verilecek disiplin cezasında bir derece alt ceza uygulanabilir. Bu alt cezayı, asıl cezayı vermeye yetkili makam verir. Uygulama bir imkân olup zorunlu değildir.
Kademe ilerlemesinin durdurulması veya birden fazla ücretten kesme cezasına bir üst ceza uygulanacaksa üst ceza kamu görevinden çıkarmadır. Kamu görevinden çıkarmaya bir alt ceza uygulanacaksa alt ceza, kademe ilerlemesinin durdurulması veya birden fazla ücretten kesmedir.
Kanunda sayılan disiplin fiillerine nitelik ve ağırlık bakımından benzeyen fiillere, hangi fiile benzediği belirtilerek aynı tür disiplin cezası verilir.
Kişi birinci derecenin son kademesinde bulunduğu için kademe ilerlemesinin durdurulması uygulanamıyorsa brüt aylığın dörtte biri ile yarısı arasında aylıktan kesme uygulanır. Bunun tekerrüründe ilgili disiplin kurulu kamu görevinden çıkarma cezası verir.
Disiplin soruşturmasında savunmanın usulüne uygun kullanılması şarttır. Bunun için en az yedi gün süre verilmeli ve isnat edilen fiil açıkça belirtilmelidir.
Cezanın uygulanması ve görev sonucu
Disiplin cezaları verildikleri tarihten itibaren uygulanır. Aylıktan veya ücretten kesme ile kademe ilerlemesinin durdurulması veya birden fazla ücretten kesme, cezanın verildiği tarihi izleyen aybaşında uygulanır.
Disiplin cezaları üst disiplin amirine bildirilir. Üniversite öğretim mesleğinden çıkarma cezası bütün yükseköğretim kurumlarına, kamu görevinden çıkarma cezası ayrıca Devlet Personel Başkanlığına bildirilir.
Aylıktan veya ücretten kesme üç yıl, kademe ilerlemesinin durdurulması veya birden fazla ücretten kesme ise beş yıl boyunca belirli yönetici görevlerine atanmayı engeller. Engel; rektörlük ve dekanlık, enstitü ile yüksekokul ve meslek yüksekokulu müdürlüğü, bölüm ve anabilim, anasanat, bilim ve sanat dalı başkanlıkları ile daire başkanı dengi veya daha üst kadrolarla sınırlıdır.
Sık sorulan sorular
Etik kurul kararına ne kadar sürede dava açılır?
Özel kanunda ayrı süre yoksa yazılı bildirimi izleyen günden başlayan altmış gün içinde idare mahkemesinde dava açılır. Kararın tebliğinden itibaren altmış gün geçirilirse dava hakkı kaybedilir.
Kurum içi itiraz zorunlu mudur?
Hayır. Etik ihlal kararına karşı itiraz kullanılmadan idari dava açılabilir. İtiraz, dava süresini durdurmayabilir.
Üniversitelerarası Kurul kararına kim dava açar?
Dava açma hakkı kararın muhatabı doçent adayına aittir. Dava, Üniversitelerarası Kurul Başkanlığı aleyhine açılır.
Yürütmenin durdurulması mutlaka kabul edilir mi?
Hayır. Mahkeme, işlemi açıkça hukuka aykırı görürse telafisi güç zararların önlenmesi amacıyla talebi kabul edebilir.
Disiplin soruşturması hangi sürede açılmazsa başlatılamaz?
Fiilin öğrenilmesinden itibaren sayılan daha hafif cezalarda bir ay, üniversite öğretim mesleğinden çıkarma ve kamu görevinden çıkarmada altı ay içinde soruşturma açılmazsa soruşturma başlatılamaz.
Disiplin cezası en geç ne zamana kadar verilebilir?
Fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yıl, üniversite öğretim mesleğinden çıkarmayı gerektiren fiilde altı yıl geçmişse disiplin cezası verilemez.
Aynı fiile birden fazla disiplin cezası verilebilir mi?
Hayır. Aynı fiile birden fazla disiplin cezası verilemez. Fiil birden fazla suç oluşturursa en ağır cezayı gerektiren ceza verilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy