Güvenlik Soruşturması İptal Davası Açma Süresi ve Usulü

Güvenlik Soruşturması İptal Davasında Genel Süre ve Mahkemenin İncelemesi

Güvenlik soruşturması veya arşiv araştırmasının olumsuz sonuçlanmasına ilişkin idari işlemlere karşı dava açma süresi, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesi uyarınca özel kanunlarda ayrı bir süre öngörülmedikçe altmış gündür. Altmış günlük bu süre hak düşürücü nitelikte olup taraflarca ileri sürülmese dahi idare mahkemesince re'sen incelenir; sürenin geçirilmesi durumunda dava esasa girilmeksizin süre aşımı nedeniyle reddedilir.

Güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlanması gerekçe gösterilerek kurulan idari işleme karşı açılan dava, idari yargıda bir iptal davasıdır. Hukuka aykırı idari işlem nedeniyle hak kaybına uğrayan veya zarara uğrayan ilgililer, koşulları bulunması halinde iptal istemiyle birlikte veya ayrı olarak tam yargı davası da açabilir.

İdari işlemin dayanağını oluşturan adli sicil kayıtları, arşiv bilgileri veya istihbari nitelikteki tespitlerin hukuka uygunluğu davanın esasında incelenir. 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu kapsamındaki verilerin içeriği ya da niteliği, kanunda belirlenen dava açma süresini kendiliğinden uzatmaz veya değiştirmez.

Dava Açma Süresinin Başlangıcı, Takvim Günü Hesabı ve Tatil Günleri

2577 sayılı Kanun'un 8. maddesinin 1. fıkrası uyarınca süreler tebliğ, yayın veya ilan tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlar. Güvenlik soruşturması işlemine karşı açılacak davada altmış günlük süre, olumsuz işlemin ilgiliye yazılı olarak tebliğ edildiği günü takip eden gün işlemeye başlar ve tebliğ gününün kendisi süre hesabına dahil edilmez. Dava açma süresi takvim günü esasına göre hesaplandığından, hafta sonları ve resmî tatil günleri de altmış günlük sürenin içinde yer alır.

Sürenin akışı sırasında araya giren resmî tatil günleri süreyi durdurmaz. Ancak dava açma süresinin son günü resmî tatile rastlarsa, süre tatil gününü izleyen ilk çalışma gününün mesai bitimine kadar uzar. İdari yargıda 20 Temmuz ile 31 Ağustos tarihleri arasında uygulanan çalışmaya ara verme döneminde (adli tatil), dava açma süresinin bitimi bu döneme rastlarsa 2577 sayılı Kanun'un 8. maddesinin 3. fıkrası gereğince süre ara vermenin sona erdiği günü izleyen tarihten itibaren yedi gün uzamış sayılır.

Adresleri belirli olmayan kişilere özel mevzuatındaki hükümler uyarınca ilan yoluyla bildirim yapılan durumlarda dava süresi, aksi yönde bir hüküm bulunmadıkça son ilan tarihini izleyen günden itibaren on beş gün sonra başlar. Düzenleyici işlemlerin uygulanması üzerine ise ilgililer düzenleyici işlem, uygulanan işlem veya her ikisi aleyhine birlikte dava açma hakkını kullanabilir.

Tebligat Usulü ve Elektronik Tebligatta Süre Hesabı

Tebligat işlemlerinde 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümleri esas alınır. Ulusal Elektronik Tebligat Sistemi üzerinden gerçekleştirilen tebligatlarda bildirim, muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır. Kanun gereği işleyen bu beş günlük süre, kişi bildirimi daha önce okumamış olsa dahi geçerliliğini korur.

Tebligatın mevzuata aykırı olarak yapıldığı usulsüz tebliğ hallerinde, 7201 sayılı Kanun uyarınca muhatabın tebliği öğrendiğini beyan ettiği tarih tebliğ tarihi sayılır. Bu kapsamda dava açma süresi, ilgilinin işlemi fiilen öğrendiği yönündeki beyan tarihine göre değerlendirilebilir.

İdareye Başvuru Yolları ve Dava Açma Süresine Etkisi

Tesis edilmiş olumsuz bir işleme karşı dava açılmadan önce, 2577 sayılı Kanun'un 11. maddesi uyarınca işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması üst makamdan, üst makam yoksa işlemi kuran makamdan dava açma süresi içinde istenebilir. Bu başvuru işlemeye başlamış olan süreyi durdurur ancak sıfırlamaz; başvuru tarihine kadar geçen süre saklı tutulur. İdare başvuruyu açıkça reddederse ret kararının tebliğinden itibaren, başvuruya otuz gün içinde cevap verilmezse bu otuz günün dolmasıyla birlikte istek reddedilmiş sayılır ve durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam eder.

Henüz tesis edilmiş bir idari işlem bulunmadığı hallerde ilgililer, 2577 sayılı Kanun'un 10. maddesi uyarınca idareden bir işlem yapılmasını talep edebilir. Başvuruya idare tarafından otuz gün boyunca herhangi bir cevap verilmemesi halinde istek zımnen reddedilmiş sayılır ve dava açma süresi bu otuz günlük sürenin tamamlandığı tarihten itibaren işlemeye başlar. İdarece verilen yanıtın kesin olmaması durumunda talep sahibi, bu bildirimi isteğin reddi sayarak yargı yoluna başvurabileceği gibi nihai cevabı da bekleyebilir. Kesin yanıtın beklendiği süreçte dava açma süresi işlemez; ancak bu bekleme imkânı başvuru tarihinden başlayarak dört ayı aşamaz. Dava açılmaması veya davanın süre aşımı gerekçesiyle reddedilmesi durumlarında, otuz günlük sürenin dolmasının ardından yetkili mercilerce cevap verilirse bu cevabın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içinde dava açılabilir.

Dava açma süresi geçirilerek kesinleşmiş bir idari işleme karşı sonradan idareye yapılan başvurular kural olarak süreyi yeniden başlatmaz veya canlandırmaz. Sürenin kullanılmasını fiilen engelleyen mücbir sebep veya ağır hastalık gibi irade dışı hallerin bulunması ve bu durumların ispatlayıcı belgelerle ortaya konulması durumunda eski hale getirme yolu gündeme gelebilir. Ayrıca idarenin yeni bir değerlendirme yaparak gerçekten yeni bir işlem tesis etmesi halinde, bu yeni işlem kendi tebliğ tarihinden itibaren bağımsız bir dava açma süresi doğurabilir.

Kurumlar Arası Bildirim Süreleri ile Güvenlik Birimleri Personelinin Durumu

Arşiv araştırması sonuçlarının talep eden kuruma en geç 30 iş günü, güvenlik soruşturması sonuçlarının ise en geç 60 iş günü içinde bildirilmesi idari kurumlar arasındaki iç bildirim süreleridir. Bu süreler idarenin işleyişine yönelik olup ilgilinin dava hakkını belirleyen 60 takvim günü esaslı hak düşürücü dava açma süresiyle ilişkili değildir.

Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı ve Emniyet Teşkilatı personeli ile bu kadrolara atanmak üzere başvuruda bulunan adaylar hakkında yürütülen güvenlik soruşturmalarında da genel kural uygulanır; olumsuz işleme karşı dava açma süresi tebliğden itibaren altmış gündür.

Görevli ve Yetkili Mahkeme ile Yürütmenin Durdurulması İstemi

Güvenlik soruşturmasının olumsuz neticelenmesine karşı açılacak iptal davalarında görevli yargı yeri idare mahkemeleridir. Uyuşmazlık bir idari işlemden kaynaklandığı için adli yargı mahkemelerinin bu davalarda görevi bulunmaz. Yetkili mahkeme ise kural olarak güvenlik soruşturması sonucuna dayanarak işlemi tesis eden idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir.

Davanın kanuni süresi içinde yetkisiz veya görevsiz bir mahkemede açılmış olması halinde mahkeme görevsizlik veya yetkisizlik kararı vererek dava dosyasını yetkili ve görevli mahkemeye gönderir. Süresi içinde yanlış yargı merciine veya mahkemeye başvurulması dava açma süresini korur.

Dava dilekçesinde idari işlemin yürütülmesinin durdurulması istenebilir. 2577 sayılı Kanun uyarınca yürütmenin durdurulması kararı verilebilmesi için işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve uygulanması halinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması şartlarının birlikte gerçekleşmesi zorunludur. Dava açma süresi geçirilmişse yürütmenin durdurulması istemi de dinlenemez. Yürütmenin durdurulması talebinin reddedilmesi davanın esastan kaybedildiği anlamına gelmez; ret kararına karşı tebliğ edildiği tarihi izleyen günden itibaren yedi gün içinde Bölge İdare Mahkemesine itiraz edilebilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy