Eşlerden birinin istemi üzerine hâkim, ailenin ekonomik varlığının korunması veya evlilik birliğinden doğan malî bir yükümlülüğün yerine getirilmesinin gerektirdiği ölçüde, belirleyeceği malvarlığı değerleri üzerindeki tasarrufların ancak istemde bulunan eşin rızasıyla yapılabileceğine karar verebilir. Bu imkân 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 199. maddesinde düzenlenir. Karar, ölçüyü ve ilgili malvarlığı değerlerini hâkimin belirlemesine bağlıdır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 199Kaynağı aç
Kararın bağlı olduğu ihtiyaç ve ölçü
Türk Medeni Kanunu m. 199, iki ayrı ihtiyacı “veya” bağlacıyla düzenler. Bunlardan biri ailenin ekonomik varlığının korunması, diğeri evlilik birliğinden doğan malî bir yükümlülüğün yerine getirilmesidir. Hâkimin kararı, bu ihtiyaçların gerektirdiği ölçüyle sınırlıdır; madde, belirlenen malvarlığı değerlerine ilişkin tasarrufları istemde bulunan eşin rızasına bağlar.
İstem, kararın kapsamı ve kendiliğinden işlem
Kısıtlama kararı eşlerden birinin istemine bağlıdır; hâkim bu kısıtlamayı kendiliğinden vermez. Karar, hâkimin belirleyeceği malvarlığı değerlerine ilişkindir ve diğer eşin bütün malvarlığı değerlerini kapsayan genel bir tasarruf yasağı şeklinde düzenlenmez. Buna karşılık, hâkim eşlerden birinin taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisini kaldırırsa, durumun tapu kütüğüne şerh edilmesine kendiliğinden karar verir.
Hâkimin alacağı önlemler
Türk Medeni Kanunu m. 199, hâkimin bu durumda gerekli önlemleri alacağını belirtir. Madde, alınacak önlemlerin türlerini ayrıca sıralamaz. Taşınmaza ilişkin olarak açıkça düzenlenen işlem, tasarruf yetkisinin kaldırılması hâlinde tapu kütüğüne re’sen şerh kararı verilmesidir.
Hâkim kısıtlamaya kendiliğinden karar verebilir mi?
Hayır. Tasarrufların rızaya bağlanmasına ilişkin karar, eşlerden birinin istemi üzerine verilir. Taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisi kaldırılmışsa tapu şerhi kararı ise hâkim tarafından re’sen verilir.
Kısıtlama eşin bütün malvarlığını kapsar mı?
Hayır. Hâkim, tasarrufları ancak belirleyeceği malvarlığı değerleri bakımından rızaya bağlayabilir. Bu karar, eşin bütün malvarlığı değerlerini kapsayan genel bir sınırlama değildir.
Tapuya şerh hangi hâlde söz konusu olur?
Hâkim, eşlerden birinin taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisini kaldırırsa durumun tapu kütüğüne şerh edilmesine re’sen karar verir. Şerh kararı, kısıtlama kararının istem olmaksızın verileceği anlamına gelmez.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy