Çevresel Etki Değerlendirmesi ve Başvuru Süreçlerindeki Usul Esasları
Enerji projelerinde idari süreçlerin hızlandırılması ve yatırım ortamının desteklenmesi amacıyla çevresel izin prosedürlerinde önemli değişiklikler yapılmıştır. 2872 sayılı Çevre Kanunu kapsamında 7554 sayılı Kanun ile yapılan düzenleme uyarınca, projeler için ÇED gerekli değildir kararı beklenmeksizin teşvik, onay, izin ve ruhsat başvuruları gerçekleştirilebilmektedir. Bununla birlikte, ilgili idari başvuruların yapılabilmesi sahada fiili faaliyete izin verildiği anlamına gelmemekte; ÇED süreci eksiksiz biçimde tamamlanmadan projeye fiilen başlanamamaktadır.
Yenilenebilir enerji yatırımlarının çevresel etki denetimine tabi olup olmayacağı santral büyüklüğü ve türbin sayısına göre belirlenmektedir. ÇED Yönetmeliği Ek-2 listesi gereğince, çatı ve cephe uygulamaları hariç tutulmak üzere proje alanı 7,5 hektar ve üzerinde bulunan güneş enerji santralleri ile türbin sayısı 1 ila 15 arasında kalan rüzgâr enerji santralleri ÇED sürecine tabidir.
Yenilenebilir Enerji Tesislerinde Orman İzinleri ve İdari İşlemler
5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun bünyesinde 7554 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikler, orman arazilerinde kurulacak rüzgâr ve güneş enerjisi santralleri için izin rejimini sadeleştirmiştir. Orman arazilerinde tek bir izin süreci çatısı altında birleştirilen idari prosedürler, yatırımcıya verilen ön lisans süresi boyunca geçerliliğini korumaktadır. İlgili tesisin üretim lisansına geçiş yapması durumunda ise sağlanan bu izinler, lisans süresi sonuna kadar uzatılabilmektedir.
Santral sahasının projelendirilmesi safhasında yürütülecek ölçüm ve sondaj benzeri hazırlık faaliyetleri için ek izin alma şartı aranmamaktadır. Bu tür hazırlık çalışmalarına ilişkin idari başvuruların en geç iki ay içerisinde sonuçlandırılması hükme bağlanmıştır.
Çevresel etkilerin hassas bölgelerde izlenmesi amacıyla özel yükümlülükler getirilmiştir. Bu doğrultuda, kuş göç yolları üzerinde yer alan rüzgâr ve güneş enerjisi santral projeleri açısından ornitolojik gözlem yapılması zorunlu bir kriter olarak düzenlenmiştir.
Rüzgâr ve güneş enerjisi yatırımlarında idari süreçlerin yürütülmesi kapsamında, söz konusu projelerin imar ve yapı ruhsatı işlemleri yerel idareler yerine doğrudan Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından yerine getirilebilmektedir.
Acele Kamulaştırma Uygulaması ve Lisanslı Santrallerin Uyum Süreci
Yenilenebilir enerji alanındaki tahsis ve arazi temini süreçlerinde acele kamulaştırma kararları ruhsat sürecinde doğrudan geçerli belge sayılmaktadır. Eşzamanlı olarak yatırım maliyetlerinin azaltılması amacıyla izin, kira ve irtifak indirimleri beş yıl daha uzatılmıştır.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu bünyesinde gerçekleştirilen düzenlemeler uyarınca, yenilenebilir enerji üretim tesislerinin ihtiyaç duyduğu özel mülkiyete konu taşınmazlar için 31 Aralık 2030 tarihine kadar acele kamulaştırma yoluna başvurulabilmektedir. Söz konusu kamulaştırma yetkisi, gerektiğinde beş yıl daha uzatılabilecek şekilde düzenlenmiştir.
31 Aralık 2024 tarihinden önce faaliyete geçmiş olmasına rağmen yapı ruhsatı veya yapı kullanma izni bulunmayan lisanslı elektrik üretim tesisleri için geçici bir intibak rejimi getirilmiştir. Bu tesisler, belirli teknik ve güvenlik standartlarının sağlanması, statik uygunluk raporunun sunulması ve sorumluluğun yetkin kişilerce üstlenilmesi koşuluyla Üretim Tesisi Uygunluk Belgesi alarak faaliyetlerini sürdürebilmektedir.
Madencilik İzinleri, Yasal Süreler ve Sahaların Rehabilitasyonu
Maden mevzuatında yapılan düzenlemeler, madencilik faaliyetleri neticesinde bozulan alanların düzenlenmesi ve iyileştirilmesi amacına yönelik rehabilitasyon kavramını tanımlamıştır. Bu faaliyetler için rehabilitasyon bedeli ihdas edilmiş ve özel bir hesap mekanizması getirilmiştir. Mevcut maden ruhsat sahiplerinin teminat mektuplarını bir yıl içinde nakden rehabilitasyon bedeli hesabına aktarmaları zorunlu tutulmuş; süresi içinde ödenmeyen teminatların nakde çevrilerek ilgili hesaba yatırılacağı kabul edilmiştir.
Maden ruhsatlarının verilmesinden önce aranan izinlerin alınması zorunlu kılınmış, bahse konu izin sürecine ise dört aylık yasal sınır getirilmiştir. Devlet ormanlarında yürütülecek madencilik faaliyetlerine ilişkin olarak ilk aşamada 24 ay bedelsiz izin verilmesi, bu sürenin 12 ay uzatılabilmesi öngörülmüştür. Ayrıca, maden izinleri sürecinde ÇED aşamasında başta olumlu görüş bildiren kurumların sonradan olumsuz görüş veremeyeceği hükme bağlanmıştır.
Maden ruhsatı düzenlendikten sonra maden sahasının izne tabi hale gelmesi durumunda dahi faaliyetin devam edeceği kuralı benimsenmiştir. Bu kuralın istisnası olarak, sahada kültür varlığının tespit edilmesi halinde tazminat ödenmek suretiyle ruhsatın sonlandırılacağı düzenlenmiştir. İzin aşamalarında kurumlar arasında ortaya çıkabilecek uyuşmazlıkların giderilmesi amacıyla da bir kurulun oluşturulması öngörülmüştür.
Lisanssız Elektrik Üretimi Taslak Düzenlemeleri
Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği Taslağı kapsamında, teknik öncelik kurallarının yenilenebilir kaynaklara dayalı ve tüketim noktasıyla aynı ölçüm noktasında bulunan projelere öncelik tanıyacak şekilde güncellenmesi hedeflenmektedir. Taslak düzenlemede ayrıca, proje sahalarının çakışması halinde yatırımcılara revizyon imkânı tanınması öngörülmektedir.
Lisanssız üretim tesislerinde teknik değerlendirme aşamalarının netleştirilmesi planlanmakta; jeotermal, biyokütle, rüzgâr ve güneş projelerinde tesislerin birleşme ve bölünmesine ilişkin kuralların kaynak türlerine göre yeniden belirlenmesi taslakta yer almaktadır.
Tesislerde hem güvenliğin hem de mevzuata uyumun güçlendirilmesi amacıyla, kabul işlemleri tamamlanmadan işletmeye alınan tesisler yönünden caydırıcı yaptırımlar uygulanması taslak düzenlemede öngörülmektedir.
ÇED süreci tamamlanmadan enerji santrali inşaatına veya faaliyetine başlanabilir mi?
Hayır, 7554 sayılı Kanun ile 2872 sayılı Çevre Kanunu kapsamında ÇED gerekli değildir kararı beklenmeden teşvik, onay, izin ve ruhsat başvuruları yapılabilse de ÇED süreci tamamlanmadan projeye fiilen başlanamaz.
Rüzgâr ve güneş santralleri hangi büyüklük kriterlerine göre ÇED sürecine tabi tutulur?
ÇED Yönetmeliği Ek-2 hükümlerine göre çatı ve cephe uygulamaları hariç olmak üzere proje alanı 7,5 hektar ve üzerinde olan güneş enerji santralleri ile türbin sayısı 1 ila 15 arasında bulunan rüzgâr enerji santralleri ÇED sürecine tabidir.
Yapı kullanma izni veya ruhsatı bulunmayan lisanslı enerji tesisleri kapatılır mı?
31 Aralık 2024 tarihinden önce faaliyete geçmiş lisanslı tesisler, statik uygunluk raporunun sunulması ve belirlenen teknik ile güvenlik standartlarının karşılanması şartıyla Üretim Tesisi Uygunluk Belgesi alarak üretime devam edebilmektedir.
Yenilenebilir enerji tesisleri için acele kamulaştırma yetkisi ne zamana kadar uygulanabilir?
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu uyarınca yenilenebilir enerji üretim tesislerinin ihtiyaç duyduğu özel mülkiyete konu taşınmazlar için acele kamulaştırma imkânı 31 Aralık 2030 tarihine kadar geçerli olup bu yetki gerektiğinde beş yıl daha uzatılabilir.
Maden ruhsatı teminatlarının rehabilitasyon hesabına devredilme süresi nedir?
Mevcut ruhsat sahiplerinin teminat mektuplarını bir yıl içinde nakden rehabilitasyon bedeli hesabına yatırmaları zorunlu olup süresinde yatırılmayan teminatlar nakde çevrilerek ilgili hesaba aktarılmaktadır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy