Özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde dava açma süresi altmış, vergi mahkemelerinde otuz gündür. İdari uyuşmazlıklarda süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden işlemeye başlar. Danıştayda veya idari mahkemelerde dava açılması, dava edilen idari işlemin yürütülmesini durdurmaz. 3201 sayılı Kanun'un 55. maddesinin ondokuzuncu fıkrası; emniyet amirleri ile dördüncü, üçüncü ve ikinci sınıf emniyet müdürlerinin, bulundukları rütbeye terfi tarihinden itibaren beş yıl içinde bir üst rütbeye terfi edememeleri ve emeklilik veya yaşlılık aylığı bağlanması için gerekli şartları taşımaları hâlinde, Yüksek Değerlendirme Kurulunun teklifi ve Bakan onayıyla emekliye sevk edilmelerini düzenler.
Danıştay 12. Daire, E. 2021/1254, K. 2021/4286Kaynağı aç
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 7Kaynağı aç
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 27Kaynağı aç
Beş yıllık sürenin başlangıcı
3201 sayılı Kanun'un 55. maddesinin ondokuzuncu fıkrası, beş yıllık süreyi ilgili rütbeye terfi edilen tarihe bağlar. Danıştay 12. Daire, E. 2021/1254, K. 2021/4286 sayılı kararda re'sen emekliye sevk yönünden, bulunulan rütbede fiilen çalışmaya başlanan tarih değil, o rütbeye hukuken terfi edilen tarih esas alınmıştır. Bu değerlendirme kararın inceleme gerekçesine özgüdür ve bütün rütbe terfi uyuşmazlıklarına yaygınlaştırılmış genel bir kural olarak kurulmamıştır.
Aynı kararda, kıdeme esas alınan ve üst rütbeye terfin hak edildiği tarihin geriye çekildiği hallerde re'sen emeklilik koşulları değerlendirilirken bulunulan rütbedeki kıdem tarihinin dikkate alınacağı belirtilmiştir. Zorunlu en az bekleme süreleri de bu tarihten itibaren hesaplanır. Karar, bu bekleme sürelerinin her rütbe için kaç yıl olduğunu ayrıca göstermez.
Re'sen emeklilik işleminin denetimi
Danıştay 12. Daire, E. 2021/1254, K. 2021/4286 sayılı kararda davalı idarenin temyiz istemini reddetmiştir. Daire, bölge idare mahkemesinin istinaf istemini kabul eden, re'sen emeklilik işlemini iptal eden ve işlem nedeniyle yoksun kalınan parasal hakların yasal faiziyle ödenmesine ilişkin kararını, kendi gerekçesiyle onamıştır. Bu sonuç, karara konu temyiz istemine özgüdür.
Daire, bölge idare mahkemesinin davacının bulunduğu rütbeye terfi tarihini esas alarak oluşturduğu iptal gerekçesini hukuken isabetli görmemiştir. Buna karşılık bu hususu, hüküm fıkrası yönünden hukuka uygun bulduğu kararın bozulmasını gerektiren bir neden saymamıştır. Onama, bölge idare mahkemesinin fiilî terfi tarihine dayanan gerekçesinin benimsendiği anlamına gelmez.
Kadrosuzluk tazminatı ve parasal sonuç
3201 sayılı Kanun'un 55. maddesinin yirmi birinci fıkrasına göre, bu hüküm uyarınca emekliye sevk edilen emniyet amirlerine sevk tarihini izleyen ay başından itibaren, en yüksek devlet memuru aylığının yüzde 110'u oranında ve altmış yaşına kadar Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından kadrosuzluk tazminatı ödenir. Bu düzenleme, onanan hüküm fıkrasındaki parasal sonuçtan ayrıdır. Onanan hüküm, işlem nedeniyle yoksun kalınan parasal hakların yasal faiziyle birlikte ödenmesine ilişkindir.
Dava açma süresi
2577 sayılı Kanun'un 7. maddesi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde dava açma süresini Danıştay ve idare mahkemelerinde altmış, vergi mahkemelerinde otuz gün olarak belirler. İdari uyuşmazlıklarda süre, yazılı bildirimin yapıldığı günü izleyen günden başlar. Emniyet rütbe terfi işleminin iptali için de, özel kanunda ayrı süre bulunmadıkça bu genel süre uygulanır; özel kanundaki ayrı süre saklıdır.
Adresi belli olmayan kişiye, özel kanunundaki hükme göre ilan yoluyla bildirim yapılmışsa ve özel kanunda aksine hüküm yoksa süre, son ilan tarihini izleyen günden itibaren on beş gün geçtikten sonra işlemeye başlar. Bu istisna yalnızca adresi belli olmayanlara yapılan ilan yoluyla bildirime ilişkindir.
İlanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi, ilan tarihini izleyen günden başlar. İlgililer düzenleyici işleme, uygulanan işleme veya her ikisine birlikte dava açabilir. Düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması, ona dayanılarak tesis edilen işlemin iptaline engel oluşturmaz. Bu düzenleme ilanı gereken düzenleyici işlemlere yöneliktir ve rütbe terfi işlemini ayrıca tanımlamaz.
Yürütmenin durdurulması
2577 sayılı Kanun'un 27. maddesine göre Danıştayda veya idari mahkemelerde dava açılması, dava edilen idari işlemin yürütülmesini durdurmaz. Yürütmenin durdurulması ilgilinin istemine bağlıdır. İşlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması koşulları birlikte gerçekleşirse Danıştay veya idari mahkeme, davalı idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra gerekçesini göstererek yürütmenin durdurulmasına karar verebilir.
Uygulanmasıyla etkisi tükenecek bir idari işlemin yürütülmesi, savunma alındıktan sonra yeniden karar verilmek üzere, idarenin savunması alınmadan da durdurulabilir. Kamu görevlileri hakkında tesis edilen atama, naklen atama, görev ve unvan değişikliği ile geçici veya sürekli görevlendirme işlemleri ise uygulanmakla etkisi tükenecek işlemlerden sayılmaz. Madde metni rütbe terfi işlemini bu listede ayrıca göstermez.
Yürütmenin durdurulması kararında, işlemin hangi gerekçelerle açıkça hukuka aykırı olduğu ve uygulanması hâlinde doğacak telafisi güç veya imkânsız zararların neler olduğu belirtilir. Yalnızca ilgili kanun veya Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi hükmünün iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine başvurulmuş olması gerekçesiyle yürütmenin durdurulması kararı verilemez. Dava dilekçesi ve eklerinden istemin yerinde olmadığı anlaşılırsa istem, davalı idarenin savunması alınmaksızın reddedilebilir. Hüküm bu reddin niteliğini ayrıca tanımlamaz.
Yürütmenin durdurulması istemini içeren davalarda 16. maddede yazılı süreler kısaltılabilir ve tebligatın memur eliyle yapılmasına karar verilebilir. Yürütmenin durdurulması kararları kural olarak teminat karşılığında verilir; durumun gerekleri teminat aranmamasını da mümkün kılar. İdareden ve adli yardımdan yararlanan kişilerden teminat alınmaz. Teminata ilişkin anlaşmazlığı, yürütmenin durdurulması hakkında karar veren daire, mahkeme veya hâkim çözer.
Yürütmenin durdurulması istemi hakkında verilen karara, kararın tebliğini izleyen günden itibaren yedi gün içinde ve bir defaya mahsus olmak üzere itiraz edilebilir. İtiraz edilen merci, dosyanın kendisine ulaşmasından itibaren yedi gün içinde karar verir. İtiraz üzerine verilen karar kesindir. Yürütmenin durdurulması kararı verilen dava dosyaları öncelikle incelenir ve karara bağlanır. Yürütmenin durdurulmasına ilişkin karar on beş gün içinde yazılır ve imzalanır. Aynı sebeplere dayanılarak ikinci kez yürütmenin durdurulması isteminde bulunulamaz.
Rütbe terfi davası işlemi durdurur mu?
Hayır. Danıştayda veya idari mahkemelerde dava açılması, dava edilen idari işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz. Yürütmenin durdurulması ayrıca istem üzerine değerlendirilir.
İptal davası süresi ne zaman başlar?
Özel kanunda ayrı süre yoksa Danıştay ve idare mahkemeleri bakımından süre altmış gündür. İdari uyuşmazlıklarda süre, yazılı bildirimin yapıldığı günü izleyen günden başlar.
Re'sen emeklilikteki beş yıl hangi tarihten işler?
3201 sayılı Kanun'un 55. maddesinin ondokuzuncu fıkrası, beş yıllık süreyi bulunulan rütbeye terfi tarihine bağlar. Danıştay 12. Daire, E. 2021/1254, K. 2021/4286 sayılı kararda fiilen çalışmaya başlama tarihi değil, hukuken terfi tarihi esas alınmıştır. Kıdem tarihi geriye çekilmişse kıdeme esas alınan tarih dikkate alınır ve zorunlu en az bekleme süreleri bu tarihten hesaplanır.
Yürütmenin durdurulması hangi koşullara bağlıdır?
Telafisi güç veya imkânsız zarar ile işlemin açıkça hukuka aykırı olması koşullarının birlikte gerçekleşmesi gerekir. Karar kural olarak savunma alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra ve gerekçeli olarak verilebilir.
Yürütmenin durdurulması kararına itiraz süresi nedir?
Kararın tebliğini izleyen günden itibaren yedi gün içinde bir defaya mahsus itiraz edilebilir. İtiraz mercii dosyanın gelişinden itibaren yedi gün içinde karar verir ve bu karar kesindir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

