Elektrik Piyasasında Toplayıcılık Faaliyetinin Hukuki Çerçevesi

by Avukat Erdal Ersoy
Elektrik Piyasasında Toplayıcılık Faaliyetinin Hukuki Çerçevesi

6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun 3. maddesine göre toplayıcılık, toplayıcının bir veya birden fazla şebeke kullanıcısının tüketim ve/veya üretimlerini birleştirerek işletmesi kapsamında yürüttüğü piyasa faaliyetidir. Toplayıcı, bu kullanıcılar adına elektrik piyasasında toplayıcılık faaliyeti yürütmek üzere anlaşma imzalamış olan toplayıcı lisansı veya tedarik lisansı sahibi tüzel kişidir.

6446 sayılı ELEKTRİK PİYASASI KANUNU m. 3Kaynağı aç
MADDE 3 – (1) Bu Kanunun uygulanmasında; a) Bağlantı anlaşması: Bir üretim şirketi, dağıtım şirketi ya da tüketicinin iletim sistemine ya da dağıtım sistemine bağlantı yapması için yapılan genel ve özel hükümleri içeren anlaşmayı, b) Bakan: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanını, c) Bakanlık: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığını, ç) Dağıtım: Elektrik enerjisinin 36 kV ve altındaki hatlar üzerinden naklini, d) Dağıtım sistemi: Bir dağıtım şirketinin, lisansında belirlenmiş dağıtım bölgesinde işlettiği elektrik dağıtım tesisleri ve şebekesini, e) Dağıtım şirketi: Belirlenen bir bölgede elektrik dağıtımı ile iştigal eden tüzel kişiyi, f) Dağıtım tesisi: İletim tesislerinin ve dağıtım gerilim seviyesinden bağlı üretim ve tüketim tesislerine ait şalt sahalarının bittiği noktadan sonraki nihayet direğinden, alçak gerilim seviyesinden bağlı tüketicilerin yapı bina giriş noktalarına kadar, bina giriş ve sayaç arası hariç, elektrik dağıtımı için teçhiz edilmiş tesis ve teçhizat ile dağıtım şirketince teçhiz edilen ya da devralınan sayaçları, g) DSİ: Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünü, ğ) EPİAŞ: Enerji Piyasaları İşletme Anonim Şirketini, h) EÜAŞ: Elektrik Üretim Anonim Şirketini, ı) Genel aydınlatma: Otoyollar ve özelleştirilmiş erişme kontrollü karayolları hariç, kamunun genel kullanımına yönelik bulvar, cadde, sokak, alt-üst geçit, köprü, meydan ve yaya geçidi gibi yerler ile halkın ücretsiz kullanımına açık ve kamuya ait park, bahçe, tarihî ve ören yerlerinin aydınlatılması ile trafik sinyalizasyonunu, i) Görevli tedarik şirketi: Dağıtım ve perakende satış faaliyetlerinin hukuki ayrıştırması kapsamında kurulan veya son kaynak tedariği yükümlüsü olarak Kurul tarafından yetkilendirilen tedarik şirketini, j) İkili anlaşma: Gerçek ve tüzel kişiler arasında özel hukuk hükümlerine tabi olarak, elektrik enerjisi ve/veya kapasitenin alınıp satılmasına dair yapılan ve Kurul onayına tabi olmayan ticari anlaşmaları, k) İletim: Elektrik enerjisinin gerilim seviyesi 36 kV üzerindeki hatlar üzerinden naklini, l) İletim ek ücreti: İletim tarifesi üzerinden Kurum adına tahsil edilebilecek ücreti, m) İletim sistemi: Elektrik iletim tesisleri ve şebekesini, n) İletim tesisi: Üretim veya tüketim tesislerinin 36 kV üstü gerilim seviyesinden bağlı olduğu üretim veya tüketim tesisi şalt sahasından sonraki nihayet direğinden itibaren iletim şalt sahalarının orta gerilim fiderleri de dâhil olmak üzere dağıtım tesislerinin bağlantı noktalarına kadar olan tesisleri, o) İmdat grupları: Can ve mal kaybını önlemek amacıyla sadece elektrik enerjisi kesilmelerinde kullanılan elektrojen gruplarını, ö) İştirak: Kamu iktisadi teşebbüsü olanlar hariç olmak üzere; doğrudan veya dolaylı olarak tek başına veya başka şirket ve şirketler veya gerçek kişi ve kişilerle birlikte piyasada faaliyet gösteren herhangi bir tüzel kişiyi kontrol eden şirket veya doğrudan ya da dolaylı olarak, tek başına veya birlikte, başka herhangi bir şirket ve şirketler veya gerçek kişi ve kişiler tarafından kontrol edilen, piyasada faaliyet gösteren tüzel kişiyi ve bu şirketlerin ve/veya piyasada faaliyet gösteren tüzel kişilerin birinin diğeriyle veya birbirleriyle olan doğrudan veya dolaylı ilişkisini, p) Kojenerasyon: Isı ve elektrik ve/veya mekanik enerjinin aynı tesiste eş zamanlı olarak üretimini, r) Kontrol: Bir tüzel kişi üzerinde ayrı ayrı ya da birlikte, fiilen ya da hukuken belirleyici etki uygulama olanağını sağlayan hakları, sözleşmeler veya başka araçlarla ve özellikle bir tüzel kişinin malvarlığının tamamı veya bir kısmı üzerinde mülkiyet veya işletilmeye müsait bir kullanma hakkıyla veya bir tüzel kişinin organlarının oluşumunda veya kararları üzerinde belirleyici etki sağlayan hakları veya sözleşmelerle meydana getirilen hakları, s) Kurul: Enerji Piyasası Düzenleme Kurulunu, ş) Kurum: Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunu, t) Lisans: Tüzel kişilere piyasada faaliyet gösterebilmeleri için bu Kanun uyarınca verilen izni, u) Merkezî uzlaştırma kuruluşu: Piyasa katılımcıları arasındaki ilgili yönetmelikle belirlenecek olan mali işlemleri yürütmek üzere kullanılan, 6/12/2012 tarihli ve 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanununa göre merkezî takas kuruluşu olarak kurulan kuruluşu, ü) Mevcut sözleşmeler: 20/2/2001 tarihli ve 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanununun yürürlüğe girdiği tarihten önce, 4/12/1984 tarihli ve 3096 sayılı Türkiye Elektrik Kurumu Dışındaki Kuruluşların Elektrik Üretimi, İletimi, Dağıtımı ve Ticareti ile Görevlendirilmesi Hakkında Kanun, 8/6/1994 tarihli ve 3996 sayılı Bazı Yatırım ve Hizmetlerin Yap-İşlet-Devret Modeli Çerçevesinde Yaptırılması Hakkında Kanun, 16/7/1997 tarihli ve 4283 sayılı Yap-İşlet Modeli ile Elektrik Enerjisi Üretim Tesislerinin Kurulması ve İşletilmesi ile Enerji Satışının Düzenlenmesi Hakkında Kanun, 21/1/2000 tarihli ve 4501 sayılı Kamu Hizmetleri ile İlgili İmtiyaz Şartlaşma ve Sözleşmelerinden Doğan Uyuşmazlıklarda Tahkim Yoluna Başvurulması Halinde Uyulması Gereken İlkelere Dair Kanun hükümleri ve ilgili yönetmeliklere göre imzalanan sözleşmeleri, imtiyaz sözleşmelerini ve uygulama sözleşmelerini, v) Mikrokojenerasyon tesisi: Elektrik enerjisine dayalı kurulu gücü 100 kilovat ve altında olan kojenerasyon tesisini, y) Organize toptan elektrik piyasaları: Elektrik enerjisi, kapasitesi veya perakende alış satışının gerçekleştirildiği ve piyasa işletim lisansına sahip merkezî bir aracı tüzel kişilik tarafından organize edilip işletilen gün öncesi piyasası, gün içi piyasası ve ileri tarihli fiziksel teslimat gerektiren diğer elektrik piyasaları ile sermaye piyasası aracı niteliğindeki standardize edilmiş elektrik sözleşmelerinin ve dayanağı elektrik enerjisi ve/veya kapasitesi olan türev ürünlerin işlem gördüğü ve Borsa İstanbul Anonim Şirketi tarafından işletilen piyasaları ve Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi tarafından organize edilip işletilen dengeleme güç piyasası ve yan hizmetler piyasası gibi elektrik piyasalarını,[1] z) Önlisans: Üretim faaliyetinde bulunmak isteyen tüzel kişilere, üretim tesisi yatırımlarına başlamaları için gerekli onay, izin, ruhsat ve benzerlerinin alınabilmesi için belirli süreli verilen izni, aa) Perakende satış: Elektriğin tüketicilere satışını, bb) Piyasa: Üretim, iletim, dağıtım, piyasa işletimi, toptan satış, perakende satış, ithalat ve ihracat faaliyetleri ile bu faaliyetlere ilişkin iş ve işlemlerden oluşan elektrik enerjisi piyasasını, cc) Serbest tüketici: Kurul tarafından belirlenen elektrik enerjisi miktarından daha fazla tüketimi bulunduğu veya iletim sistemine doğrudan bağlı olduğu veya organize sanayi bölgesi tüzel kişiliğini haiz olduğu için tedarikçisini seçme hakkına sahip gerçek veya tüzel kişiyi, çç) Sistem kontrol anlaşması: Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi veya dağıtım şirketi ile özel direkt hattın mülkiyet sahibi veya işletmecisi olan özel hukuk hükümlerine tabi tüzel kişi arasında, iletim ve dağıtım sistemlerinin kararlılığının ve işletme bütünlüğünün korunmasını sağlayan hükümleri içeren ve özel hukuk hükümlerine göre yapılan anlaşmaları, dd) Sistem kullanım anlaşması: Bir üretim şirketi, tedarik lisansı sahibi şirket veya tüketicinin iletim sistemini ya da dağıtım sistemini kullanımına ilişkin genel hükümleri ve ilgili kullanıcıya özgü koşul ve hükümleri içeren anlaşmayı, ee) Son kaynak tedariği: Serbest tüketici niteliğini haiz olduğu hâlde elektrik enerjisini, son kaynak tedarikçisi olarak yetkilendirilen tedarik lisansı sahibi şirket dışında bir tedarikçiden temin etmeyen tüketicilere elektrik enerjisi tedariğini, ff) Tarife: Elektrik enerjisinin ve/veya kapasitenin iletimi, dağıtımı ve satışı ile bunlara dair hizmetlere ilişkin fiyat, hüküm ve şartları içeren düzenlemeleri, gg) Tedarik: Elektrik enerjisinin ve/veya kapasitenin toptan veya perakende satışını, ğğ) Tedarikçi: Elektrik enerjisi ve/veya kapasite sağlayan üretim şirketleri ile tedarik lisansına sahip şirketi, hh) Tedarik şirketi: Elektrik enerjisinin ve/veya kapasitenin toptan ve/veya perakende satılması, ithalatı, ihracatı ve ticareti faaliyetleri ile iştigal edebilen tüzel kişiyi, ıı) TEDAŞ: Türkiye Elektrik Dağıtım Anonim Şirketini, ii) TEİAŞ: Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketini, jj) Tesis: Elektrik enerjisi üretimi, iletimi veya dağıtımı faaliyeti yürütülen veya yürütülmeye hazır tesis, şebeke veya teçhizatı, kk) TETAŞ: Türkiye Elektrik Ticaret ve Taahhüt Anonim Şirketini, ll) Toptan satış: Elektrik enerjisinin ve/veya kapasitesinin tekrar satışı için satışını, mm) Tüketici: Elektriği kendi kullanımı için alan kişiyi, nn) Türev piyasalar: İleri bir tarihte nakit uzlaşması yapılmak üzere elektrik enerjisinin ve/veya kapasitesinin, bugünden alım satımının yapıldığı piyasaları,[2] oo) Uluslararası enterkonneksiyon: Ulusal elektrik sisteminin diğer ülkelere ait elektrik sistemi ile senkron paralel, asenkron paralel, ünite yönlendirmesi veya izole bölge yöntemlerinden birinin kullanılmasıyla işletilmesini esas alan enterkonneksiyonu, öö) Üretim: Enerji kaynaklarının, elektrik üretim tesislerinde elektrik enerjisine dönüştürülmesini, pp) Üretim şirketi: Sahip olduğu, kiraladığı, finansal kiralama yoluyla edindiği veya işletme hakkını devraldığı üretim tesisi ya da tesislerinde elektrik enerjisi üretimi ve ürettiği elektriğin satışıyla iştigal eden özel hukuk hükümlerine tabi tüzel kişiyi, rr) Üretim tesisi: Elektrik enerjisinin üretildiği tesisleri, ss) Yan hizmetler: İletim sistemine veya dağıtım sistemine bağlı ilgili tüzel kişilerce sağlanan, iletim veya dağıtım sisteminin güvenilir şekilde işletimini ve elektriğin gerekli kalite koşullarında hizmete sunulmasını sağlamak üzere ilgili yönetmelikte ayrıntılı olarak tanımlanan hizmetleri, şş) (Ek: 4/6/2016-6719/15 md.) Teknik ve teknik olmayan kayıp: Dağıtım sistemine giren enerji ile dağıtım sisteminde tüketicilere tahakkuk ettirilen enerji miktarı arasındaki farkı oluşturan ve maliyeti etkileyen; teknik kayıp ve/veya kaçak kullanım gibi sebeplerden kaynaklanan ve teknik bir sebebe dayanmayan kaybı, tt) (Ek: 4/6/2016-6719/15 md.) (Değişik:25/11/2020-7257/31 md.) Dağıtım şebekesi: Tüketicilerin iç tesisatını ve üreticilerin şalt sahasını dağıtım sistemine bağlamak üzere tesis edilen bağlantı hatları hariç dağıtım tesisini, uu) (Ek:21/12/2021-7346/30 md.) Birlikte çalışabilirlik: Şarj ağına bağlı veya bağımsız olarak çalışan şarj istasyonlarının, elektrik iletim veya dağıtım şebekeleri ile bunları destekleyen yazılım sistemlerinin etkileşimli, uyumlu ve etkili bir şekilde birlikte çalışmasını, üü) (Ek:21/12/2021-7346/30 md.) Elektrikli araç: Hareket etmesinde tek başına veya destekleyici olarak elektrikli motor kullanılan ve elektrik enerjisiyle haricen şarj edilebilen motorlu karayolu taşıtını, vv) (Ek:21/12/2021-7346/30 md.) Sadakat sözleşmesi: Elektrikli araç kullanıcısının şarj hizmetini belli avantajlar dâhilinde edinmesi amacıyla şarj ağı işletmeci lisansı sahibi ile yaptığı sözleşmeyi, yy) (Ek:21/12/2021-7346/30 md.) Sertifika: Bir şarj ağı bünyesinde bir veya birden çok şarj istasyonunun, şarj ağı işletmecisi nam ve hesabına kurulması veya işletilmesi amacıyla Kurumun belirlediği usul ve esaslar çerçevesinde şarj ağı işletmecisi tarafından gerçek veya tüzel kişiye verilen yetki belgesini, zz) (Ek:21/12/2021-7346/30 md.) Şarj Ağı: Elektrikli araçlara birden çok şarj istasyonunda şarj hizmeti sağlamak için oluşturulan ve şarj ağı işletmecisi tarafından yönetilen sistemi, aaa) (Ek:21/12/2021-7346/30 md.) Şarj Ağı İşletmecisi: Elektrikli araç kullanıcılarına, şarj ağına erişim açarak şarj hizmeti sağlayan ve şarj ağının işletmesini gerçekleştiren lisans sahibi tüzel kişiyi, bbb) (Ek:21/12/2021-7346/30 md.) Şarj hizmeti: Elektrikli araçların akü, pil, kondansatör ve benzeri enerji depolayan ekipmanlarını doldurmak üzere ticari amaçla ve bedeli mukabilinde gerçekleştirilen kablolu veya kablosuz enerji aktarımını, ccc) (Ek:21/12/2021-7346/30 md.) Şarj istasyonu: Elektrikli araçlara kablolu veya kablosuz elektrik enerjisi aktarımının yapıldığı tesisi, ççç) (Ek:21/12/2021-7346/30 md.) Şarj İstasyonu İşletmecisi: Şarj ağı işletmecisinden almış olduğu sertifika kapsamında şarj istasyonlarını yerinde işleten ve üçüncü taraflara bu şarj istasyonlarında şarj hizmeti sağlayan gerçek veya tüzel kişiyi, ddd) (Ek:21/12/2021-7346/30 md.) Serbest erişim platformu: Mevcut halka açık tüm şarj istasyonlarının gerçek zamanlı olarak görüntülenebilmesi için oluşturulan, şarj istasyonlarının verilerini canlı olarak sağlayan ve veri değişimi ile diğer işlemlerin standart protokoller ve arayüz ile sağlandığı Kurum tarafından hazırlanan platformu,[3] eee) (Ek:22/12/2022-7429/7 md.) Toplayıcı: Bir veya birden fazla şebeke kullanıcısı ile söz konusu şebeke kullanıcıları adına elektrik piyasasında toplayıcılık faaliyeti yürütmek üzere anlaşma imzalamış olan toplayıcı lisansı veya tedarik lisansı sahibi tüzel kişiyi, fff) (Ek:22/12/2022-7429/7 md.) Toplayıcılık: Toplayıcı tarafından bir veya birden fazla şebeke kullanıcısının tüketim ve/veya üretimlerinin birleştirilerek işletilmesi kapsamında gerçekleştirilen piyasa faaliyetini, ifade eder. İKİNCİ BÖLÜM Elektrik Piyasası Faaliyetleri ve Lisanslar Elektrik piyasası faaliyetleri

Toplayıcı ve toplayıcılık tanımları

Toplayıcı tanımı, anlaşma ile lisansı birlikte arar. Tüzel kişi, bir veya birden fazla şebeke kullanıcısıyla anlaşma imzalamış olmalıdır. Anlaşmanın konusu, bu şebeke kullanıcıları adına elektrik piyasasında toplayıcılık faaliyeti yürütmektir. Tanımdaki lisans, toplayıcı lisansı veya tedarik lisansıdır.

Toplayıcılık, bu kullanıcıların tüketim ve/veya üretimlerinin birleştirilerek işletilmesi kapsamında gerçekleştirilen piyasa faaliyetidir. Tanım, bir şebeke kullanıcısının tüketim veya üretiminin işletilmesini de, birden fazla kullanıcının tüketim ve/veya üretiminin bir araya getirilmesini de kapsar.

6446 sayılı Kanun'un 12/A maddesi, 22.12.2022 tarihli ve 7429 sayılı Kanun'un 9. maddesiyle eklenmiştir.

6446 sayılı ELEKTRİK PİYASASI KANUNU m. 12/AKaynağı aç
MADDE 12/A- (Ek:22/12/2022-7429/9 md.) (1) Toplayıcı, şebeke kullanıcıları tarafından anlaşma yoluyla yetkilendirilir. Şebeke kullanıcıları, enerji tedarik etmek üzere anlaşmalı oldukları tedarik lisansı sahibi tüzel kişileri toplayıcı olarak yetkilendiremez. (2) Toplayıcı, anlaşmalı olduğu kullanıcıların tüketim ve/veya üretim programlarını yönetir, söz konusu kullanıcılar adına elektrik enerjisi ve/veya kapasitesinin alınıp satılmasına ilişkin piyasa işlemlerini yürütür ve yan hizmetlere ilişkin tedarik süreçlerine katılabilir. (3) Toplayıcılık faaliyeti, toplayıcı lisansına veya tedarik lisansına sahip tüzel kişiler tarafından yürütülebilir. (4) Toplayıcılık faaliyetlerine ilişkin usul ve esaslar Kurum tarafından çıkarılan yönetmelikle düzenlenir. Organize sanayi bölgelerince yürütülebilecek faaliyetler

Anlaşma yoluyla yetkilendirme

6446 sayılı Kanun'un 12/A maddesinin birinci fıkrasına göre toplayıcı, şebeke kullanıcıları tarafından anlaşma yoluyla yetkilendirilir. Yetki bu fıkrada anlaşmaya bağlanmıştır.

Aynı fıkra, enerji tedarik ilişkisi bulunan tedarik lisansı sahibi bakımından ayrıca bir sınır koyar. Şebeke kullanıcıları, enerji tedarik etmek üzere anlaşmalı oldukları tedarik lisansı sahibi tüzel kişileri toplayıcı olarak yetkilendiremez. Sınır, kullanıcının enerji tedarik etmek üzere anlaşmalı olduğu tedarik lisansı sahibine ilişkindir.

Program yönetimi ve piyasa işlemleri

12/A maddesinin ikinci fıkrasına göre toplayıcı, anlaşmalı olduğu kullanıcıların tüketim ve/veya üretim programlarını yönetir. Elektrik enerjisi ve/veya kapasitesinin alınıp satılmasına ilişkin piyasa işlemlerini de bu kullanıcılar adına yürütür. Program yönetimi ve bu piyasa işlemleri, fıkrada katılabilecek işler olarak değil, yönetilen ve yürütülen işler olarak düzenlenmiştir.

Yan hizmetlere ilişkin tedarik süreçleri aynı fıkrada ayrı bir fiille yer alır. Toplayıcı bu süreçlere katılabilir. Fıkra, yan hizmete katılmayı program yönetimi ve piyasa işlemleriyle aynı şekilde yürütülecek bir işlem olarak yazmaz.

Faaliyeti yürütebilecek lisans sahipleri

12/A maddesinin üçüncü fıkrasına göre toplayıcılık faaliyeti, toplayıcı lisansına veya tedarik lisansına sahip tüzel kişiler tarafından yürütülebilir. Bu iki lisans türü, Kanunun toplayıcı tanımında sayılan lisanslarla aynıdır.

Tedarik lisansına sahip olmak, birinci fıkradaki yetkilendirme sınırını ortadan kaldırmaz. Şebeke kullanıcısı, enerji tedarik etmek üzere anlaşmalı olduğu tedarik lisansı sahibi tüzel kişiyi toplayıcı olarak yetkilendiremez.

Usul ve esasların yönetmelikle düzenlenmesi

12/A maddesinin dördüncü fıkrasına göre toplayıcılık faaliyetlerine ilişkin usul ve esaslar, Kurum tarafından çıkarılan yönetmelikle düzenlenir. 6446 sayılı Kanun'un 3. maddesinde Kurum, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumudur.

Lisanssız üretimde satış ve ticaret sınırı

12.05.2019 tarihli ve 30772 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği'nin 24. maddesinin yedinci fıkrasına göre lisanssız üreticiler, bu yönetmelik kapsamındaki üretimleri için ikili anlaşma ve/veya organize toptan elektrik piyasalarında satış yapamaz. Yasak, lisanssız üreticinin bu yönetmelik kapsamındaki üretimine ilişkindir.

31502 sayılı ELEKTRİK PİYASASINDA LİSANSSIZ ELEKTRİK ÜRETİM YÖNETMELİĞİ m. 24Kaynağı aç
MADDE 24 – (1) 5 inci maddenin birinci fıkrasının (c), (f) ve (g) bentleri kapsamında yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı olarak gerçek veya tüzel kişiler tarafından kurulan ve işletilen; a) Tüketim tesisi ile aynı yerde kurulu üretim tesisinde ya da tesislerinde üretilerek her fatura döneminde şebekeye verilen net elektrik enerjisi, b) Tüketim tesisi ile aynı yerde kurulu olmayan üretim tesisinde ya da tesislerinde üretilerek şebekeye verilen elektrik enerjisinden ilgili tüketim tesisinde, her fatura dönemi için tüketilemeyen net elektrik enerjisi miktarı, ihtiyaç fazlası elektrik enerjisi olarak görevli tedarik şirketi tarafından ilgisine göre belirlenen fiyattan, YEKDEM kapsamında değerlendirilmek üzere on yıl süreyle satın alınır. Bu süre ilgili üretim tesisinin 19 uncu maddenin ikinci fıkrası çerçevesinde şebekeye enerji vermeye başladığı tarihten itibaren hesaplanır. (Ek cümle:RG-9/5/2021-31479) On yıllık sürenin bitiminden itibaren bu tesislerle ilgili uygulamaya ilişkin usul ve esaslar YEK Kanununun 6 ncı maddesinin ikinci fıkrası uyarınca Cumhurbaşkanı tarafından belirlenir. (2) 5 inci maddenin birinci fıkrasının (e) ve (f) bentleri kapsamında yenilenebilir enerji kaynakları dışında diğer kaynaklardan, gerçek veya tüzel kişilerce kurulan üretim tesislerinde üretilerek sisteme verilen net enerji miktarı, görevli tedarik şirketi tarafından YEK Kanununa ekli I sayılı Cetvelde belirlenen en düşük fiyattan, tesisin şebekeye enerji vermeye başladığı tarihten itibaren on yıl süreyle satın alınır. Sisteme verilmiş olan enerji görevli tedarik şirketlerince perakende satış tarifesi kapsamında elektrik tedarik ettiği müşterilerine sattığı elektrik içinde değerlendirilir. (3) 5 inci maddenin birinci fıkrasının (ç) ve (d) bentleri kapsamında kurulan üretim tesislerinden şebekeye enerji verilmesi halinde, söz konusu enerji miktarı ilgili mevzuat uyarınca, YEKDEM kapsamında değerlendirilir. Ancak bu enerjinin görevli tedarik şirketi tarafından üretilerek sisteme verilmiş olduğu kabul edilir ve bu enerji ile ilgili olarak piyasa işletmecisi ve görevli tedarik şirketi tarafından herhangi bir ödeme yapılmaz ve bu kapsamda sisteme verilen enerji YEKDEM’e bedelsiz katkı olarak dikkate alınır. (4) Bir tüketim tesisi için 5 inci maddenin birinci fıkrasının (ç) bendi dışında farklı yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı birden çok üretim tesisinin veya yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı bir üretim tesisi ile mikrokojenerasyon tesisinin kurulması halinde şebekeye verilen ihtiyaç fazlası enerjinin hangi üretim tesisinden verildiğinin tespit edilememesi durumunda, bu tesislerden şebekeye verilen enerji ilgisine göre en düşük olan fiyattan YEKDEM kapsamında değerlendirilmek üzere satın alınır. (5) 5 inci maddenin birinci fıkrasının (ç) ve/veya (d) bentleri kapsamında kurulabilecek üretim tesisleri ile aynı fıkranın diğer bentleri kapsamında kurulabilecek üretim tesislerinin birlikte kurulması halinde, şebekeye verilen ihtiyaç fazlası enerjinin hangi üretim tesisinden verildiğinin tespit edilememesi durumunda, söz konusu enerji miktarı ilgili mevzuat uyarınca, YEKDEM kapsamında değerlendirilir. Ancak bu enerjinin görevli tedarik şirketi tarafından üretilerek sisteme verilmiş olduğu kabul edilir ve bu enerji ile ilgili olarak piyasa işletmecisi ve görevli tedarik şirketi tarafından herhangi bir ödeme yapılmaz ve bu kapsamda sisteme verilen enerji YEKDEM’e bedelsiz katkı olarak dikkate alınır. (6) İkinci fıkra kapsamındaki elektrik enerjisi görevli tedarik şirketi tarafından düzenlenen tarife kapsamında enerji alan tüketicilere satılabilir. (7) Lisanssız üreticiler bu Yönetmelik kapsamındaki üretimleri için ikili anlaşma ve/veya organize toptan elektrik piyasalarında satış yapamazlar. (8) (Ek:RG-11/8/2022-31920) (Değişik:RG-14/5/2024-32546) 5 inci maddenin birinci fıkrasının (d) bendi kapsamında kurulu üretim tesisleriyle, aynı veya farklı dağıtım bölgesinde ve farklı ölçüm noktasında olmak ve 5 inci maddenin birinci fıkrasının (d) bendi kapsamındaki üretim tesisinden şebekeye enerji verilmemesi kaydıyla, aynı fıkranın (h) bendi kapsamında üretim tesislerinin birlikte kurulması halinde, yapılacak aylık mahsuplaşma sonrasında şebekeye verilen ihtiyaç fazlası enerji ilgili mevzuat uyarınca, YEK Kanununa ekli I sayılı Cetvelde lisanssız üretim tesisleri için belirlenen fiyat üzerinden YEKDEM kapsamında değerlendirilir. İhtiyaç fazlası enerjinin bedelinin ödenmesi ve satın alınması

Aynı yönetmeliğin 34. maddesinin üçüncü fıkrasına göre, bu yönetmelik kapsamındaki üretim tesislerinde üretilen elektrik enerjisi, yönetmelikte belirtilen istisnalar dışında ticarete konu edilemez.

31502 sayılı ELEKTRİK PİYASASINDA LİSANSSIZ ELEKTRİK ÜRETİM YÖNETMELİĞİ m. 34Kaynağı aç
MADDE 34 – (1) İlgili şebeke işletmecileri ile görevli tedarik şirketleri, bu Yönetmelik kapsamında faaliyette bulunan gerçek veya tüzel kişiler arasında ayrım yapamaz. (2) Bu Yönetmelik kapsamına giren üretim tesisleri ilgili mevzuat kapsamında dengeleme birimi olamaz ve bu kapsamda uygulamalara katılamaz. (3) Bu Yönetmelik kapsamındaki üretim tesislerinde üretilen elektrik enerjisi, bu Yönetmelikte belirtilen istisnalar dışında ticarete konu edilemez. (4) Bu Yönetmelikte tanımlanan istisnalar ve düzenlemeler dışında, niteliği itibarıyla aykırılığın düzeltilmesi mümkün olmayan iş ve işlemlerin yapıldığının ve lisanssız üretim başvurusuna esas olan şartların ortadan kalktığının, bu şartların baştan mevcut olmadığının veya yapılan talep ve işlemlerde kanuna ve mevzuata karşı hile veya gerçek dışı beyanda bulunulduğunun tespiti hâlinde herhangi bir bildirim yapılmaksızın ilgisine göre bağlantı anlaşmasına çağrı mektubu veya bağlantı ve/veya sistem kullanım anlaşması iptal edilir. Üretim tesisi devri

Lisanssız üretimde ayrı alım düzenleri

Yönetmeliğin 24. maddesinin birinci fıkrasındaki on yıllık alım, 5. maddenin birinci fıkrasının (c), (f) ve (g) bentlerindeki ihtiyaç fazlasına özgüdür. Bentler, gerçek veya tüzel kişilerin yenilenebilir kaynağa dayalı olarak kurup işlettiği tesisleri kapsar. Görevli tedarik şirketi bu enerjiyi satın alır. Fiyat ilgisine göre belirlenir. Alım, YEKDEM kapsamında on yıl sürer. Süre, tesisin 19. maddenin ikinci fıkrası çerçevesinde şebekeye enerji vermeye başladığı tarihten hesaplanır. Süre bitince bu tesislere dair usul ve esasları Cumhurbaşkanı belirler; dayanak YEK Kanunu'nun 6. maddesinin ikinci fıkrasıdır.

Yirmi dördüncü maddenin ikinci fıkrası, birinci fıkradaki alımın yerine geçmeyen ayrı bir kaynak ve fiyat rejimi kurar. Rejim, 5. maddenin birinci fıkrasının (e) ve (f) bentleri kapsamında ve yenilenebilir enerji kaynakları dışındaki kaynaklardan kurulan üretim tesislerine ilişkindir. Tesisleri gerçek veya tüzel kişiler kurmuş olabilir. Görevli tedarik şirketinin satın aldığı miktar, sisteme verilen net enerjidir. Fiyat, YEK Kanunu'na ekli I sayılı Cetvelde belirlenen en düşük fiyattır. On yıllık süre, tesisin şebekeye enerji vermeye başladığı tarihten itibaren hesaplanır.

Yirmi dördüncü maddenin üçüncü fıkrası, 5. maddenin birinci fıkrasının (ç) ve (d) bentleri kapsamında kurulan tesislerden şebekeye verilen enerjiyi ayrı bir sonuca bağlar. Bu enerji YEKDEM kapsamında değerlendirilir. Enerjinin görevli tedarik şirketi tarafından üretilerek sisteme verilmiş olduğu kabul edilir. Piyasa işletmecisi ve görevli tedarik şirketi bu enerji için ödeme yapmaz.

Yirmi dördüncü maddenin üçüncü fıkrasında ödeme yapılmayan enerji, YEKDEM'e bedelsiz katkı olarak dikkate alınır.

Tespit edilemeyen kaynak ve tarife kapsamında satış

Şebekeye verilen ihtiyaç fazlasının hangi üretim tesisinden geldiği tespit edilemezse, bu miktar ilgili mevzuat uyarınca YEKDEM kapsamında değerlendirilir.

İkinci fıkra kapsamındaki elektrik enerjisi, görevli tedarik şirketince düzenlenen tarife kapsamında enerji alan tüketicilere satılabilir. Bu imkân yalnız o fıkradaki enerjiye ilişkindir.

Dengeleme birimi yasağı

Yönetmeliğin 34. maddesinin ikinci fıkrasına göre, bu yönetmelik kapsamına giren üretim tesisleri ilgili mevzuat kapsamında dengeleme birimi olamaz ve bu kapsamdaki uygulamalara katılamaz. Yasak, yönetmelik kapsamına giren üretim tesisine ilişkindir.

Sık sorulan sorular

Toplayıcılık nedir?

Toplayıcılık, bir veya birden fazla şebeke kullanıcısının tüketim ve/veya üretimlerinin birleştirilerek işletilmesi kapsamında yürütülen piyasa faaliyetidir. Faaliyeti, bu kullanıcılar adına anlaşma imzalamış toplayıcı lisansı veya tedarik lisansı sahibi tüzel kişi yürütür.

Toplayıcı kimdir?

Toplayıcı, bir veya birden fazla şebeke kullanıcısıyla onlar adına toplayıcılık faaliyeti yürütmek üzere anlaşma imzalamış olan toplayıcı lisansı veya tedarik lisansı sahibi tüzel kişidir.

Toplayıcı nasıl yetkilendirilir?

Toplayıcı, şebeke kullanıcıları tarafından anlaşma yoluyla yetkilendirilir.

Enerji tedarikçisi toplayıcı olarak yetkilendirilebilir mi?

Şebeke kullanıcısı, enerji tedarik etmek üzere anlaşmalı olduğu tedarik lisansı sahibi tüzel kişiyi toplayıcı olarak yetkilendiremez. Tedarik lisansına sahip tüzel kişiler, bu yasak saklı kalmak üzere toplayıcılık faaliyetini yürütebilir.

Toplayıcı hangi işlemleri yürütür?

Toplayıcı, anlaşmalı kullanıcıların tüketim ve/veya üretim programlarını yönetir ve bu kullanıcılar adına elektrik enerjisi ve/veya kapasitesinin alınıp satılmasına ilişkin piyasa işlemlerini yürütür. Yan hizmetlere ilişkin tedarik süreçlerine ayrıca katılabilir.

Yan hizmetlere katılmak zorunlu mudur?

Yan hizmetlere ilişkin tedarik süreçlerine katılmak, 12/A maddesinin ikinci fıkrasında yürütülmesi gereken bir işlem olarak düzenlenmemiştir. Toplayıcı bu süreçlere katılabilir.

Toplayıcılık hangi lisansla yürütülebilir?

Toplayıcılık faaliyeti, toplayıcı lisansına veya tedarik lisansına sahip tüzel kişiler tarafından yürütülebilir.

Usul ve esasları hangi kurum düzenler?

Toplayıcılık faaliyetlerine ilişkin usul ve esaslar, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından çıkarılan yönetmelikle düzenlenir.

Lisanssız üretici üretimini piyasada satabilir mi?

Lisanssız üreticiler, Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği kapsamındaki üretimleri için ikili anlaşma ve/veya organize toptan elektrik piyasalarında satış yapamaz. Bu kapsamdaki üretim tesislerinde üretilen elektrik enerjisi de yönetmelikte belirtilen istisnalar dışında ticarete konu edilemez.

On yıllık YEKDEM alımı hangi enerjiye uygulanır?

On yıllık YEKDEM alımı, 5. maddenin birinci fıkrasının (c), (f) ve (g) bentleri kapsamında yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı tesislerdeki ihtiyaç fazlası enerjiye uygulanır. Görevli tedarik şirketi bu enerjiyi ilgisine göre belirlenen fiyattan satın alır. Süre, tesisin 19. maddenin ikinci fıkrası çerçevesinde şebekeye enerji vermeye başladığı tarihten itibaren işler. Sürenin bitimindeki usul ve esaslar, YEK Kanunu'nun 6. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca Cumhurbaşkanı tarafından belirlenir.

Yenilenebilir olmayan lisanssız üretim nasıl satın alınır?

5. maddenin birinci fıkrasının (e) ve (f) bentleri kapsamında yenilenebilir kaynaklar dışındaki tesislerden sisteme verilen net enerji, görevli tedarik şirketi tarafından YEK Kanunu'na ekli I sayılı Cetveldeki en düşük fiyattan on yıl süreyle satın alınır. Süre, tesisin şebekeye enerji vermeye başladığı tarihten itibaren hesaplanır.

Hangi lisanssız üretim için ödeme yapılmaz?

5. maddenin birinci fıkrasının (ç) ve (d) bentleri kapsamında kurulan tesislerden şebekeye verilen enerji için piyasa işletmecisi ve görevli tedarik şirketi ödeme yapmaz. Bu enerji YEKDEM kapsamında değerlendirilir ve görevli tedarik şirketince üretilerek sisteme verilmiş kabul edilir.

Ödeme yapılmayan enerji YEKDEM'e katkı sayılır mı?

Yirmi dördüncü maddenin üçüncü fıkrasında ödeme yapılmayan enerji, YEKDEM'e bedelsiz katkı olarak dikkate alınır.

İhtiyaç fazlasının kaynağı tespit edilemezse ne olur?

Şebekeye verilen ihtiyaç fazlasının hangi üretim tesisinden geldiği tespit edilemezse, bu miktar ilgili mevzuat uyarınca YEKDEM kapsamında değerlendirilir.

İkinci fıkra kapsamındaki enerji kime satılabilir?

Bu enerji, görevli tedarik şirketinin düzenlediği tarife kapsamında enerji alan tüketicilere satılabilir. Satış imkânı ikinci fıkradaki enerjiyle sınırlıdır.

Lisanssız üretim tesisi dengeleme birimi olabilir mi?

Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği kapsamına giren üretim tesisleri, ilgili mevzuat kapsamında dengeleme birimi olamaz ve bu kapsamdaki uygulamalara katılamaz.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Avukat Erdal Ersoyİletişim ve randevu