6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun 3. maddesine göre toplayıcılık, toplayıcının bir veya birden fazla şebeke kullanıcısının tüketim ve/veya üretimlerini birleştirerek işletmesi kapsamında yürüttüğü piyasa faaliyetidir. Toplayıcı, bu kullanıcılar adına elektrik piyasasında toplayıcılık faaliyeti yürütmek üzere anlaşma imzalamış olan toplayıcı lisansı veya tedarik lisansı sahibi tüzel kişidir.
6446 sayılı ELEKTRİK PİYASASI KANUNU m. 3Kaynağı aç
Toplayıcı ve toplayıcılık tanımları
Toplayıcı tanımı, anlaşma ile lisansı birlikte arar. Tüzel kişi, bir veya birden fazla şebeke kullanıcısıyla anlaşma imzalamış olmalıdır. Anlaşmanın konusu, bu şebeke kullanıcıları adına elektrik piyasasında toplayıcılık faaliyeti yürütmektir. Tanımdaki lisans, toplayıcı lisansı veya tedarik lisansıdır.
Toplayıcılık, bu kullanıcıların tüketim ve/veya üretimlerinin birleştirilerek işletilmesi kapsamında gerçekleştirilen piyasa faaliyetidir. Tanım, bir şebeke kullanıcısının tüketim veya üretiminin işletilmesini de, birden fazla kullanıcının tüketim ve/veya üretiminin bir araya getirilmesini de kapsar.
6446 sayılı Kanun'un 12/A maddesi, 22.12.2022 tarihli ve 7429 sayılı Kanun'un 9. maddesiyle eklenmiştir.
6446 sayılı ELEKTRİK PİYASASI KANUNU m. 12/AKaynağı aç
Anlaşma yoluyla yetkilendirme
6446 sayılı Kanun'un 12/A maddesinin birinci fıkrasına göre toplayıcı, şebeke kullanıcıları tarafından anlaşma yoluyla yetkilendirilir. Yetki bu fıkrada anlaşmaya bağlanmıştır.
Aynı fıkra, enerji tedarik ilişkisi bulunan tedarik lisansı sahibi bakımından ayrıca bir sınır koyar. Şebeke kullanıcıları, enerji tedarik etmek üzere anlaşmalı oldukları tedarik lisansı sahibi tüzel kişileri toplayıcı olarak yetkilendiremez. Sınır, kullanıcının enerji tedarik etmek üzere anlaşmalı olduğu tedarik lisansı sahibine ilişkindir.
Program yönetimi ve piyasa işlemleri
12/A maddesinin ikinci fıkrasına göre toplayıcı, anlaşmalı olduğu kullanıcıların tüketim ve/veya üretim programlarını yönetir. Elektrik enerjisi ve/veya kapasitesinin alınıp satılmasına ilişkin piyasa işlemlerini de bu kullanıcılar adına yürütür. Program yönetimi ve bu piyasa işlemleri, fıkrada katılabilecek işler olarak değil, yönetilen ve yürütülen işler olarak düzenlenmiştir.
Yan hizmetlere ilişkin tedarik süreçleri aynı fıkrada ayrı bir fiille yer alır. Toplayıcı bu süreçlere katılabilir. Fıkra, yan hizmete katılmayı program yönetimi ve piyasa işlemleriyle aynı şekilde yürütülecek bir işlem olarak yazmaz.
Faaliyeti yürütebilecek lisans sahipleri
12/A maddesinin üçüncü fıkrasına göre toplayıcılık faaliyeti, toplayıcı lisansına veya tedarik lisansına sahip tüzel kişiler tarafından yürütülebilir. Bu iki lisans türü, Kanunun toplayıcı tanımında sayılan lisanslarla aynıdır.
Tedarik lisansına sahip olmak, birinci fıkradaki yetkilendirme sınırını ortadan kaldırmaz. Şebeke kullanıcısı, enerji tedarik etmek üzere anlaşmalı olduğu tedarik lisansı sahibi tüzel kişiyi toplayıcı olarak yetkilendiremez.
Usul ve esasların yönetmelikle düzenlenmesi
12/A maddesinin dördüncü fıkrasına göre toplayıcılık faaliyetlerine ilişkin usul ve esaslar, Kurum tarafından çıkarılan yönetmelikle düzenlenir. 6446 sayılı Kanun'un 3. maddesinde Kurum, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumudur.
Lisanssız üretimde satış ve ticaret sınırı
12.05.2019 tarihli ve 30772 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği'nin 24. maddesinin yedinci fıkrasına göre lisanssız üreticiler, bu yönetmelik kapsamındaki üretimleri için ikili anlaşma ve/veya organize toptan elektrik piyasalarında satış yapamaz. Yasak, lisanssız üreticinin bu yönetmelik kapsamındaki üretimine ilişkindir.
31502 sayılı ELEKTRİK PİYASASINDA LİSANSSIZ ELEKTRİK ÜRETİM YÖNETMELİĞİ m. 24Kaynağı aç
Aynı yönetmeliğin 34. maddesinin üçüncü fıkrasına göre, bu yönetmelik kapsamındaki üretim tesislerinde üretilen elektrik enerjisi, yönetmelikte belirtilen istisnalar dışında ticarete konu edilemez.
31502 sayılı ELEKTRİK PİYASASINDA LİSANSSIZ ELEKTRİK ÜRETİM YÖNETMELİĞİ m. 34Kaynağı aç
Lisanssız üretimde ayrı alım düzenleri
Yönetmeliğin 24. maddesinin birinci fıkrasındaki on yıllık alım, 5. maddenin birinci fıkrasının (c), (f) ve (g) bentlerindeki ihtiyaç fazlasına özgüdür. Bentler, gerçek veya tüzel kişilerin yenilenebilir kaynağa dayalı olarak kurup işlettiği tesisleri kapsar. Görevli tedarik şirketi bu enerjiyi satın alır. Fiyat ilgisine göre belirlenir. Alım, YEKDEM kapsamında on yıl sürer. Süre, tesisin 19. maddenin ikinci fıkrası çerçevesinde şebekeye enerji vermeye başladığı tarihten hesaplanır. Süre bitince bu tesislere dair usul ve esasları Cumhurbaşkanı belirler; dayanak YEK Kanunu'nun 6. maddesinin ikinci fıkrasıdır.
Yirmi dördüncü maddenin ikinci fıkrası, birinci fıkradaki alımın yerine geçmeyen ayrı bir kaynak ve fiyat rejimi kurar. Rejim, 5. maddenin birinci fıkrasının (e) ve (f) bentleri kapsamında ve yenilenebilir enerji kaynakları dışındaki kaynaklardan kurulan üretim tesislerine ilişkindir. Tesisleri gerçek veya tüzel kişiler kurmuş olabilir. Görevli tedarik şirketinin satın aldığı miktar, sisteme verilen net enerjidir. Fiyat, YEK Kanunu'na ekli I sayılı Cetvelde belirlenen en düşük fiyattır. On yıllık süre, tesisin şebekeye enerji vermeye başladığı tarihten itibaren hesaplanır.
Yirmi dördüncü maddenin üçüncü fıkrası, 5. maddenin birinci fıkrasının (ç) ve (d) bentleri kapsamında kurulan tesislerden şebekeye verilen enerjiyi ayrı bir sonuca bağlar. Bu enerji YEKDEM kapsamında değerlendirilir. Enerjinin görevli tedarik şirketi tarafından üretilerek sisteme verilmiş olduğu kabul edilir. Piyasa işletmecisi ve görevli tedarik şirketi bu enerji için ödeme yapmaz.
Yirmi dördüncü maddenin üçüncü fıkrasında ödeme yapılmayan enerji, YEKDEM'e bedelsiz katkı olarak dikkate alınır.
Tespit edilemeyen kaynak ve tarife kapsamında satış
Şebekeye verilen ihtiyaç fazlasının hangi üretim tesisinden geldiği tespit edilemezse, bu miktar ilgili mevzuat uyarınca YEKDEM kapsamında değerlendirilir.
İkinci fıkra kapsamındaki elektrik enerjisi, görevli tedarik şirketince düzenlenen tarife kapsamında enerji alan tüketicilere satılabilir. Bu imkân yalnız o fıkradaki enerjiye ilişkindir.
Dengeleme birimi yasağı
Yönetmeliğin 34. maddesinin ikinci fıkrasına göre, bu yönetmelik kapsamına giren üretim tesisleri ilgili mevzuat kapsamında dengeleme birimi olamaz ve bu kapsamdaki uygulamalara katılamaz. Yasak, yönetmelik kapsamına giren üretim tesisine ilişkindir.
Sık sorulan sorular
Toplayıcılık nedir?
Toplayıcılık, bir veya birden fazla şebeke kullanıcısının tüketim ve/veya üretimlerinin birleştirilerek işletilmesi kapsamında yürütülen piyasa faaliyetidir. Faaliyeti, bu kullanıcılar adına anlaşma imzalamış toplayıcı lisansı veya tedarik lisansı sahibi tüzel kişi yürütür.
Toplayıcı kimdir?
Toplayıcı, bir veya birden fazla şebeke kullanıcısıyla onlar adına toplayıcılık faaliyeti yürütmek üzere anlaşma imzalamış olan toplayıcı lisansı veya tedarik lisansı sahibi tüzel kişidir.
Toplayıcı nasıl yetkilendirilir?
Toplayıcı, şebeke kullanıcıları tarafından anlaşma yoluyla yetkilendirilir.
Enerji tedarikçisi toplayıcı olarak yetkilendirilebilir mi?
Şebeke kullanıcısı, enerji tedarik etmek üzere anlaşmalı olduğu tedarik lisansı sahibi tüzel kişiyi toplayıcı olarak yetkilendiremez. Tedarik lisansına sahip tüzel kişiler, bu yasak saklı kalmak üzere toplayıcılık faaliyetini yürütebilir.
Toplayıcı hangi işlemleri yürütür?
Toplayıcı, anlaşmalı kullanıcıların tüketim ve/veya üretim programlarını yönetir ve bu kullanıcılar adına elektrik enerjisi ve/veya kapasitesinin alınıp satılmasına ilişkin piyasa işlemlerini yürütür. Yan hizmetlere ilişkin tedarik süreçlerine ayrıca katılabilir.
Yan hizmetlere katılmak zorunlu mudur?
Yan hizmetlere ilişkin tedarik süreçlerine katılmak, 12/A maddesinin ikinci fıkrasında yürütülmesi gereken bir işlem olarak düzenlenmemiştir. Toplayıcı bu süreçlere katılabilir.
Toplayıcılık hangi lisansla yürütülebilir?
Toplayıcılık faaliyeti, toplayıcı lisansına veya tedarik lisansına sahip tüzel kişiler tarafından yürütülebilir.
Usul ve esasları hangi kurum düzenler?
Toplayıcılık faaliyetlerine ilişkin usul ve esaslar, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından çıkarılan yönetmelikle düzenlenir.
Lisanssız üretici üretimini piyasada satabilir mi?
Lisanssız üreticiler, Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği kapsamındaki üretimleri için ikili anlaşma ve/veya organize toptan elektrik piyasalarında satış yapamaz. Bu kapsamdaki üretim tesislerinde üretilen elektrik enerjisi de yönetmelikte belirtilen istisnalar dışında ticarete konu edilemez.
On yıllık YEKDEM alımı hangi enerjiye uygulanır?
On yıllık YEKDEM alımı, 5. maddenin birinci fıkrasının (c), (f) ve (g) bentleri kapsamında yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı tesislerdeki ihtiyaç fazlası enerjiye uygulanır. Görevli tedarik şirketi bu enerjiyi ilgisine göre belirlenen fiyattan satın alır. Süre, tesisin 19. maddenin ikinci fıkrası çerçevesinde şebekeye enerji vermeye başladığı tarihten itibaren işler. Sürenin bitimindeki usul ve esaslar, YEK Kanunu'nun 6. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca Cumhurbaşkanı tarafından belirlenir.
Yenilenebilir olmayan lisanssız üretim nasıl satın alınır?
5. maddenin birinci fıkrasının (e) ve (f) bentleri kapsamında yenilenebilir kaynaklar dışındaki tesislerden sisteme verilen net enerji, görevli tedarik şirketi tarafından YEK Kanunu'na ekli I sayılı Cetveldeki en düşük fiyattan on yıl süreyle satın alınır. Süre, tesisin şebekeye enerji vermeye başladığı tarihten itibaren hesaplanır.
Hangi lisanssız üretim için ödeme yapılmaz?
5. maddenin birinci fıkrasının (ç) ve (d) bentleri kapsamında kurulan tesislerden şebekeye verilen enerji için piyasa işletmecisi ve görevli tedarik şirketi ödeme yapmaz. Bu enerji YEKDEM kapsamında değerlendirilir ve görevli tedarik şirketince üretilerek sisteme verilmiş kabul edilir.
Ödeme yapılmayan enerji YEKDEM'e katkı sayılır mı?
Yirmi dördüncü maddenin üçüncü fıkrasında ödeme yapılmayan enerji, YEKDEM'e bedelsiz katkı olarak dikkate alınır.
İhtiyaç fazlasının kaynağı tespit edilemezse ne olur?
Şebekeye verilen ihtiyaç fazlasının hangi üretim tesisinden geldiği tespit edilemezse, bu miktar ilgili mevzuat uyarınca YEKDEM kapsamında değerlendirilir.
İkinci fıkra kapsamındaki enerji kime satılabilir?
Bu enerji, görevli tedarik şirketinin düzenlediği tarife kapsamında enerji alan tüketicilere satılabilir. Satış imkânı ikinci fıkradaki enerjiyle sınırlıdır.
Lisanssız üretim tesisi dengeleme birimi olabilir mi?
Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği kapsamına giren üretim tesisleri, ilgili mevzuat kapsamında dengeleme birimi olamaz ve bu kapsamdaki uygulamalara katılamaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

