Elektrik Depolama Faaliyetinin Yasal Temeli ve Kapsamı
Elektrik depolama faaliyetleri, elektrik piyasasında üretim, iletim, dağıtım, toptan ve perakende satış gibi lisanslı faaliyetlerin yanı sıra lisanssız olarak da yürütülebilen enerji uygulamaları arasında yer alır. 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu kapsamında düzenlenen bu altyapının uygulama usulleri, 09.05.2021 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Elektrik Piyasasında Depolama Faaliyetleri Yönetmeliği ile belirlenmiştir. İlgili yönetmelik; depolama üniteleri ile tesislerinin kurulumu, şebekeye bağlanması ve piyasa faaliyetlerine entegrasyonuna ilişkin kuralları içerir.
Depolama mevzuatının kapsamı belirlenirken belirli santral ve ekipman türleri uygulama alanı dışında bırakılmıştır. Elektrik Piyasasında Depolama Faaliyetleri Yönetmeliği'nin 2. maddesi uyarınca, pompaj depolamalı hidroelektrik santraller ile enerji kesintisi hallerinde güvenlik veya yedekleme amacıyla kullanılan kesintisiz güç kaynakları bu düzenlemelerin kapsamına dahil değildir.
Üretim Tesisine Bütünleşik Depolama Üniteleri
Üretim tesisine bütünleşik depolama üniteleri, santral sahası sınırları içinde üretilen ya da şebekeden çekilen elektrik enerjisini depolayarak yeniden sisteme verebilen ünitelerdir. Elektrik Piyasasında Depolama Faaliyetleri Yönetmeliği'nin 5. maddesi doğrultusunda bu ünitelerin kurulabilmesi için sistem işletmecisinin bağlantı ve sistem kullanımına dair olumlu görüş vermesi zorunludur. Depolama tesisinin kurulu gücü, tesis lisansında yer alan elektriksel kurulu gücü aşamaz. İlgili üretim tesisinin kısmen veya tamamen kabulü yapılmadan bütünleşik elektrik depolama ünitesinin kabulü gerçekleştirilemez. Ayrıca bütünleşik depolama ünitesine sahip üretim tesislerinin uzlaştırma dönemi bazında şebekeye verebileceği enerji miktarı, üretim tesisinin kabulü yapılmış elektriksel kurulu gücüyle gerçekleştirebileceği üretim sınırını geçemez.
Bütünleşik depolama ünitelerinin şebekeyle etkileşiminde teşvik uygulamaları sınırlandırılmıştır. Depolama ünitesine şebekeden çekilerek tekrar sisteme verilen elektrik enerjisi veya ünitedeki kayıp enerji miktarı, ana üretim tesisinin yararlandığı teşvik veya alım garantilerinden faydalanamaz. Yenilenebilir Enerji Kaynakları Destekleme Mekanizması (YEKDEM) ya da başka bir alım garantisine tabi tesislere bütünleşik kurulan depolama tesisleri ile dengeleme birimi niteliğindeki tesisler ayrı bir uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimi olarak kaydedilir. Bu ünitelerin uzlaştırmaya esas veriş miktarları YEKDEM hesaplamalarında değerlendirmeye alınmaz.
Tüketim Tesisine Bütünleşik Depolama Tesisleri
Tüketim tesisine bütünleşik elektrik depolama tesisleri, bir tüketim tesisiyle aynı ölçüm noktasına bağlı şekilde kurulan tesislerdir. Bu tesislerin kurulumu; şebeke işletmecisinin uygun bağlantı görüşü vermesi, depolama tesisinin kurulu gücünün bağlantı anlaşmasında yer alan sözleşme gücünü aşmaması ve tesisin aynı ölçüm noktasında bulunması koşullarına bağlıdır. Organize sanayi bölgeleri sınırları içinde kurulan elektrik depolama tesisleri de hukuken tüketim tesisine bütünleşik depolama tesisi kapsamında kabul edilir.
Tüketim tesisine bütünleşik depolama tesislerince depolanan enerjinin şebekeye aktarılması durumunda piyasa mahsuplaşması kısıtlanır. Söz konusu tesisler tarafından şebekeye enerji verilmesi halinde, verilen bu enerji piyasa katılımcısının uzlaştırmaya esas veriş miktarında dikkate alınmaz.
Müstakil Elektrik Depolama Tesisleri ve Piyasa Katılımı
Elektrik Piyasasında Depolama Faaliyetleri Yönetmeliği'nin 7. maddesi gereğince müstakil depolama tesisleri yalnızca tedarik lisansı sahipleri tarafından kurulabilir. Bu tesislerin kurulu gücünün en az 2 MW olması zorunludur ve aynı tedarik lisansı kapsamında birden çok müstakil depolama tesisi kurulması mümkündür. Müstakil depolama tesisleri tarafından şebekeye verilen ve şebekeden çekilen elektrik enerjisi, uzlaştırmaya esas veriş-çekiş miktarının tespitinde hesaba katılır.
İlgili teknik ve operasyonel şartları sağlayan müstakil elektrik depolama tesisleri, yan hizmetler mekanizmasına ve dengeleme güç piyasasına katılım gösterebilir. Bu katılım çerçevesinde tesisler, iletim şebekesindeki frekans kontrolü süreçlerine dahil edilebilir.
Şebeke İşletmecileri ve Ar-Ge Tesisleri
Elektrik Piyasasında Depolama Faaliyetleri Yönetmeliği'nin 8. maddesi, şebeke işletmecilerinin depolama tesisi kurma imkanlarını belirli sınırlamalara tabi tutmuştur. Dağıtım şirketleri, hazırlayacakları fayda-maliyet analiziyle yeni bir şebeke yatırımına kıyasla depolamanın daha ekonomik olduğunu ortaya koymak koşuluyla, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'ndan (EPDK) tesis bazında onay alarak yatırım planları kapsamında depolama tesisi kurabilir; ancak bu tesisler dağıtım faaliyeti haricinde kullanılamaz. TEİAŞ ise yatırım planlarında yer alması şartıyla, ticari bir faaliyete konu edilmeksizin pilot uygulamalar kapsamında depolama tesisi kurma yetkisine sahiptir.
Yönetmeliğin 11. maddesi uyarınca üniversiteler, teknoloji geliştirme bölgeleri ve endüstri bölgeleri Ar-Ge faaliyetlerinde kullanılmak üzere azami 1 MW kurulu güçte elektrik depolama tesisi tesis edebilir. Bu tesislerin şebekeye verdikleri enerji, ilgili katılımcıların uzlaştırmaya esas veriş miktarlarında hesaba dahil edilmez.
Taşınmaz Edinimi ve Başvuru Usulü
Depolama tesislerinin arazi temini konusunda genel kural kamulaştırma yasağıdır. Elektrik Piyasasında Depolama Faaliyetleri Yönetmeliği'nin 10. maddesi uyarınca, üretim tesisine bütünleşik elektrik depolama üniteleri haricindeki elektrik depolama ve bağlantı tesisleri için arazi edinimi ya da kullanım hakkı tesisine yönelik olarak EPDK tarafından herhangi bir kamulaştırma veya işlem yürütülmez.
Elektrik depolama ünitesi veya tesislerine ilişkin başvuru süreci yönetmeliğin geçici 1. maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre depolama başvuruları, Elektrik Şebeke Yönetmeliği'nin geçici 1. maddesinde yer alan kriterlerin TEİAŞ tarafından ilan edildiği tarihten bir ay sonra yapılabilir.
Üretim tesisine bütünleşik depolama üniteleri YEKDEM teşvikinden yararlanabilir mi?
Hayır, üretim tesisine bütünleşik elektrik depolama ünitesine şebekeden çekilerek sisteme geri verilen enerji ile ünitedeki kayıp enerji YEKDEM veya diğer garantili alım desteklerinden yararlanamaz; ayrıca bu ünitelerin veriş miktarları YEKDEM kapsamında değerlendirilmez.
Müstakil elektrik depolama tesisi kurma şartları nelerdir?
Müstakil elektrik depolama tesisleri yalnızca tedarik lisansı sahipleri tarafından kurulabilir ve tesisin kurulu gücünün en az 2 MW olması zorunludur.
Tüketim tesisine bütünleşik depolama tesisi kurmanın şartları nelerdir?
Tesisin bir tüketim tesisiyle aynı ölçüm noktasında bulunması, şebeke işletmecisinden uygun bağlantı görüşü alınması ve depolama kurulu gücünün bağlantı anlaşmasındaki sözleşme gücünü aşmaması gerekir.
Ar-Ge amaçlı elektrik depolama tesislerinde azami güç sınırı nedir?
Üniversiteler, teknoloji geliştirme bölgeleri ve endüstri bölgeleri tarafından Ar-Ge amacıyla kurulacak depolama tesislerinin kurulu gücü azami 1 MW olabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy