Elektrik dağıtım faaliyeti, lisansı kapsamında dağıtım şirketi tarafından lisansında belirlenen bölgede yürütülür. Kanundaki istisnalar dışında, faaliyete başlamadan önce her faaliyet için ve faaliyet birden fazla tesiste yürütülecekse her tesis için ayrı lisans alınması zorunludur. Lisans, üzerinde kayıtlı piyasa faaliyetinin yapılabilmesi için tüzel kişiye verilen izin belgesidir. Lisanslar en çok kırk dokuz yıl için verilir; dağıtım lisansında asgari süre on yıldır.
6446 sayılı ELEKTRİK PİYASASI KANUNU m. 9Kaynağı aç
6446 sayılı ELEKTRİK PİYASASI KANUNU m. 5Kaynağı aç
Kurumsal yapının oluşumu
1970’te 1312 sayılı Kanun’la Türkiye Elektrik Kurumu kurulmuş, bazı yerel belediye kurumları dışında üretim, iletim, dağıtım ve tedarik bu kamu kuruluşunun tekelinde tutulmuştur. 1982’de yürürlüğe giren 2705 sayılı Kanun, şebeke tesislerini ve dağıtım şebekelerini tamamen bu kurumun mülkiyetine geçirmiştir.
Kurum 1994’te Türkiye Elektrik Üretim-İletim A.Ş. ve Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. olarak ikiye ayrılmıştır. Birincisi daha sonra Türkiye Elektrik İletim A.Ş.’ye dönüşmüş, ikincisi Türkiye genelinde elektrik dağıtım tekeli haline gelmiştir. 4628 sayılı Kanun 3 Mart 2001’de kabul edilerek yürürlüğe girmiştir.
2004’te dağıtım bölgeleri yeniden belirlenmiş ve Türkiye 21 dağıtım bölgesine bölünmüştür.
Lisansın verilmesi, süresi ve sona ermesi
Dağıtım lisansı, başvuru sahibinin 6446 sayılı Kanun uyarınca öngörülen yükümlülükleri yerine getirmesi ve ilgili dağıtım sisteminin işletme hakkını tevsik etmesi hâlinde verilebilir. Bu ifade, şartlar oluştuğunda lisansın kendiliğinden verilmesini zorunlu kılmaz.
Lisans, süresinin bitiminde kendiliğinden sona erer. Lisans sahibinin iflasının kesinleşmesi, lisans sahibinin talebi veya lisans verilmesine esas şartların kaybedilmesi hâllerinde sona erme Kurul kararıyla olur. Kurum, lisansın sona ermesi veya iptalinde tüketicilerin korunması ve piyasa faaliyetlerinin aksamaması için gerekli tedbirleri alır.
Lisansı iptal edilen tüzel kişi, bu tüzel kişilikte yüzde on veya daha fazla paya sahip ortaklar ile iptalden önceki bir yıl içinde görevden ayrılanlar dâhil yönetim kurulu başkanı ve üyeleri, iptali izleyen üç yıl süreyle lisans alamaz, lisans başvurusunda bulunamaz, başvuru yapan tüzel kişilerde doğrudan veya dolaylı pay sahibi olamaz ve yönetim kurullarında görev alamaz.
Başvuru ve şirket şartları
Piyasada faaliyette bulunmak isteyen tüzel kişi, Kurul kararıyla yürürlüğe konulan önlisans ve lisans işlemlerine ilişkin usul ve esaslar uyarınca gerekli bilgi ve belgeleri EPDK Başvuru Sistemi üzerinden Kuruma sunarak başvurur. Ana hizmet birimi, bildirim tarihinden itibaren beş işgünü içinde yetkili kişinin elektronik başvuru yetkisini tanımlar.
18985 sayılı ELEKTRİK PİYASASI LİSANS YÖNETMELİĞİ m. 20Kaynağı aç
Lisans başvurusunda bulunacak özel hukuk hükümlerine tabi tüzel kişinin, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümleri doğrultusunda anonim şirket ya da limited şirket olarak kurulmuş olması zorunludur. Başvurusu reddedilen tüzel kişiye ret gerekçesi tam ve açık biçimde bildirilir.
Dağıtım lisansı ile piyasa işletim lisansı ve görevli tedarik şirketlerinin tedarik lisansı başvurularında sermaye, Kurul tarafından belirlenen oran ve/veya tutarda olabilir. Hüküm somut bir oran veya tutar göstermez.
6446 sayılı Kanun’un 5. maddesine göre tarifesi düzenlemeye tabi tüzel kişilerde, halka açık şirketlerde yüzde beş, diğerlerinde yüzde on ve üzerindeki sermaye payı değişiklikleri ile kontrol değişikliği sonucunu doğuran her türlü işlem Kurul iznine tabidir. Tesislerin mülkiyetinin veya kullanım hakkının değişmesi sonucunu doğuran iş ve işlemler de Kurul iznine bağlıdır.
Faaliyet sınırı ve istisnalar
Dağıtım lisansı, sahibine lisansında gösterilen bölgede dağıtım işini yürütme hakkı tanır. Şirket, dağıtımın dışında kalan bir işle uğraşamaz. Dağıtımla birlikte yürütülmesi verimliliği artıracak piyasa dışı bir faaliyetin yöntemi, Kurumun çıkaracağı yönetmeliğe bırakılmıştır.
18985 sayılı ELEKTRİK PİYASASI LİSANS YÖNETMELİĞİ m. 33Kaynağı aç
Genel aydınlatma ile dağıtım sisteminin teknik ve teknik olmayan kayıplarını karşılamak amacıyla elektrik enerjisi satın alınması, faaliyet yasağının istisnasıdır. Bu kayıpları karşılamak için sözleşmeye bağlanan enerjinin gerçekleşmeler nedeniyle fazlasının satışı da aynı istisna içindedir. Dağıtım lisansı sahibi, genel aydınlatma ile teknik ve teknik olmayan kayıplarından doğan enerji ihtiyacını EÜAŞ’tan temin eder.
Tarifesi düzenlemeye tabi faaliyet gösteren tüzel kişiler, tarifesi düzenlemeye tabi her faaliyet ve bu faaliyetin lisans kapsamında sınırlandığı her bölge için ayrı hesap ve kayıt tutmakla yükümlüdür.
Bağımsızlık ve görev ayrılığı
6446 sayılı Kanun’un 9. maddesine göre piyasa faaliyeti gösteren tüzel kişiler bir dağıtım şirketine, dağıtım şirketi de bu tüzel kişilere doğrudan ortak olamaz. Dağıtım şirketi, piyasa faaliyeti gösteren diğer tüzel kişilere doğrudan ortak olmamak ve ortaklık yapısında onlara doğrudan pay vermemekle yükümlüdür.
Dağıtım şirketi, iş ve işlemlerinde bağımsız olarak hareket etmek ve karar almakla yükümlüdür. Dağıtım şirketini kontrol eden gerçek veya tüzel kişiler, dağıtım şebekesinin işleyişine ve yönetimine müdahale edemez.
Aynı kontrol ilişkisi içindeki dağıtım şirketi ile tedarik, üretim ve görevli tedarik şirketlerinde yönetim kurulu üyesi, genel müdür, genel müdür yardımcısı ve yetki bakımından genel müdür yardımcısına denk ya da daha üst imza yetkililerinin farklı kişiler olması zorunludur. Dağıtım şirketindeki bu yöneticiler, dağıtım ile perakende satış ve/veya üretim faaliyetlerini birlikte izlemek, koordine etmek, yönetmek veya denetlemek amacıyla ya da bu etkiyi doğuracak biçimde ana şirkette veya onun kontrolündeki şirketlerdeki kurul ve yönetim kurulu benzeri yapılarda görev alamaz.
Eş zamanlı görev yasağı, dağıtım şirketinin genel müdürü, genel müdür yardımcısı ve yetki bakımından bunlara denk veya daha üst imza yetkililerine ilişkindir. Bu kişiler, aynı ortaklık yapısına sahip diğer elektrik dağıtım şirketleri dışında, elektrik piyasasında ve bu piyasayla ilgili hizmet veren şirketlerde eş zamanlı görev alamaz. Dağıtım şirketinin lisansına kayıtlı bildirim adresi, faaliyet bölgesinin dışında olamaz.
Dağıtım şirketi yönetim ve destek birimlerini kendisi oluşturabilir veya ilgili hüküm kapsamında hizmet alabilir. Bu hizmetleri, aynı ortaklıktaki diğer elektrik dağıtım şirketleri dışında, ilgili ana şirketten ve bu şirketin kontrolündeki şirketlerden temin edemez. Görevli tedarik şirketlerinden farklı fiziksel ortam ve bilgi sistemleri altyapısı kullanarak hizmet verir.
İşletme, yatırım ve sayaçlar
Dağıtım şirketi, lisansında belirtilen bölgedeki dağıtım sistemini elektrik enerjisi üretimi ve satışında rekabet ortamına uygun şekilde işletmek, tesisleri yenilemek ve kapasite ikame ile artırım yatırımları yapmakla yükümlüdür. Sisteme bağlı veya bağlanacak tüm kullanıcılara ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda eşit taraflar arasında ayrım gözetmeksizin hizmet sunar.
Şirket, lisansında belirlenen bölgede sayaçların okunması, bakımı ve işletilmesinden sorumludur. Servis kalitesinin sağlanması amacıyla dağıtım ağının bakım ve onarımı, yatırımı ve planlanması da görevleri arasındadır. İlgili yönetmelik hükümleri doğrultusunda yan hizmet sağlamakla yükümlüdür.
Lisans bölgesindeki talep tahminlerini hazırlayıp TEİAŞ’a bildirme görevi dağıtım şirketine aittir. Kurul bu tahminleri onaylar ve tahminler TEİAŞ tarafından yayımlanır. Onaylanan tahminler doğrultusunda yatırım planı hazırlanır, Kurul onayına sunulur ve onaylı programdaki dağıtım tesislerine ilişkin yatırımlar ilgili dağıtım şirketi tarafından yapılır.
4046 sayılı Kanun çerçevesindeki özelleştirme sonrasında elektrik dağıtım tesislerinin iyileştirilmesi, güçlendirilmesi ve genişletilmesi için yapılan yatırımların mülkiyeti kamuya aittir. Özelleştirilen tesis ve varlıklarda işletme ile yatırımın planlanması ve uygulanmasında onay ve değişiklik yetkisi Kuruldadır. Kurulun onayladığı yatırımlar belirlenen sürede ve nitelikte yapılmazsa 6446 sayılı Kanun’un 16. maddesi hükümleri uygulanır.
Dağıtım sistemi kullanıcılarının elektrik enerjisi ölçümüne ilişkin sayaçların mülkiyeti dağıtım şirketine aittir. Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla kullanıcıların mülkiyetindeki mevcut sayaçlar, işletme ve bakım hizmetleri karşılığında iz bedelle devralınır. Dağıtım gerilim seviyesinden bağlı tüketicilerin sayaçlarının kurulumu, işletilmesi, bakımı ve mevcut sayaçların bir program dâhilinde devralınması da dağıtım şirketine aittir.
Erişim, kalite ve zararın giderilmesi
Tarifesi düzenlemeye tabi lisans sahibi tüzel kişiler bakımından, dağıtım veya iletim lisansı sahibinin gerçek ve tüzel kişilere eşitler arasında ayrım gözetmeksizin sisteme erişim ve sistemi kullanım imkânı sağlayacağına ilişkin hükümlerin Kurum tarafından çıkarılan yönetmelikte yer alması öngörülmüştür.
Dağıtım şirketi, dağıtım lisansında belirlenen bölgedeki kullanıcılara sunduğu hizmetin kalitesinden sorumludur.
Dağıtım şirketi, sistemin işletilmesinden ve zayıf kaliteden veya elektrik enerjisi kesintisinden kaynaklandığı tespit edilen zararları ilgili mevzuat uyarınca gidermekle yükümlüdür. Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği, sistem işletmeciliğinden kaynaklanan ve elektrik enerjisinin kalitesizliğinden veya kesintilerinden doğduğu tespit edilen zarar ve hasarların ilgili mevzuat çerçevesinde tazmin edilmesini de öngörür.
İletim ve dağıtım lisansına, sistem işletmeciliğinden kaynaklanan ve elektrik enerjisinin kalitesizliğinden veya kesintilerinden doğan zarar ve hasarların tazmin edileceği hususu ile faaliyet bölgesi, ayrım gözetmeme ve hizmet maliyeti hükümleri dercedilir.
18985 sayılı ELEKTRİK PİYASASI LİSANS YÖNETMELİĞİ m. 10Kaynağı aç
OSB dağıtım lisansı sahipleri hariç dağıtım lisansı sahibi, lisans alma tarihinden itibaren yirmi dört ay içinde kurumsal bilişim sistemi ile endüstriyel kontrol sistemlerini TS ISO/IEC 27001 standardına uygun şekilde işletir ve belgelendirir. Aynı süre içinde TS EN ISO 9001, TS ISO 10002, TS 18001 ve TS EN ISO 14001 standartlarına ilişkin uygunluk belgelerini Kuruma sunar.
Tarife, kapasite ve özel bağlantılar
Dağıtım tarifeleri şirket tarafından hazırlanır. Hazırlanan tarifeler EPDK tarafından gözden geçirilir ve uygun bulunması durumunda onaylanır. Uygun bulunma şartı, her tarife başvurusunun kendiliğinden onaylanacağı anlamına gelmez.
Dağıtım lisansı sahibi, 6446 sayılı Kanun’un 23. maddesi çerçevesinde her yıl 1 Nisan’a kadar, takip eden beş yıl ve takip eden on yıl için, bağlantı noktasına göre ve/veya bölgesel bazda sistemlerine bağlanabilecek bölgesel üretim tesisi kapasitelerini yayımlar.
Dağıtım şirketi, OSB dağıtım lisansı olmayan fakat onaylanmış organize sanayi bölgeleri sınırları içinde de dağıtım faaliyetini yürütmek zorundadır. OSB üretim ve OSB dağıtım lisansı başvurularının alınması, incelenmesi, değerlendirilmesi ve sonuçlandırılmasına ilişkin usul ve esaslar ayrıca yönetmelikle düzenlenir.
Dağıtım şirketi, dağıtım bölgesindeki genel aydınlatmadan ve bunlara ait gerekli ölçüm sistemlerinin tesis edilmesi ile işletilmesinden sorumludur.
Başka bir tesisin şalt sahası üzerinden veya girdi-çıktı şeklinde bağlantıda müştereken kullanılan ya da belirtilen şalt sahası, dağıtım sisteminin parçasıdır. Bu kapsamdaki dağıtım tesislerinin işletme ve bakımı, ilgili üretim veya tüketim tesisi sahibi kişilere gördürülebilir.
Belirtilen şartlarla özel direkt hat, dağıtım ve üretim şirketi arasındaki sistem kontrol anlaşmasıyla mümkündür. Özel direkt hat tesis edilmesi, serbest tüketicinin tedarikçisini seçmesine engel oluşturmaz. Tesisin iletim sistemine bağlı olması hâlinde uygulanacak usul yönetmeliğe bırakılmıştır.
Bir dağıtım bölgesinin onaylı sınırları içindeki bağlantı talebinin karşılanmasının teknik veya ekonomik olmaması durumunda, talebin başka bir dağıtım bölgesince karşılanması Kurul tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir. Dağıtım lisansı sahibi serbest tüketicileri herhangi bir tedarikçiye yönlendiremez ve tedarikçi değişiminde gerekli hizmet ile bilgileri sağlar.
Millî güvenliği ilgilendiren kurumların orta gerilim seviyesinden bağlı hat ve tesislerinde, dağıtım tesisi sınırından dağıtım transformatörünün alçak gerilim pano girişine kadar olan bölümün işletme, bakım ve onarımı, ilgili kurumun talep etmesi hâlinde görevli dağıtım şirketi tarafından yapılır. Bu tesislerde yatırım gerekirse yatırım ilgili kurum veya kuruluşça yapılır.
4628 sayılı Kanun’un mülga geçici 14. maddesi kapsamındaki hatlar için dağıtım bağlantısı istenirse talep yürürlükteki mevzuata göre değerlendirilir. TEİAŞ ile kurulan bağlantı anlaşması sona erdirilir ve dağıtım şirketiyle yeni bağlantı anlaşması yapılır. Bu anlaşma uyarınca kurulmuş enerji nakil hatları ile diğer şebeke unsurları, işletme ve bakım karşılığında duruma göre ilgili dağıtım şirketi veya TEİAŞ tarafından iz bedelle devralınır.
Olağanüstü hâl kararı alınan veya genel hayata etkili afet bölgesi sayılan yerlerde geçici süreli elektrik talepleri, Kurul kararında belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde karşılanabilir. Bu ifade talebin karşılanmasını zorunlu kılmaz. 6446 sayılı Kanun’un 9. maddesinin on ikinci fıkrası, 25 Kasım 2020 tarihli ve 7257 sayılı Kanun’un 34. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır.
Sık sorulan sorular
Elektrik dağıtımı için lisans gerekir mi?
Kanundaki istisnalar dışında gerekir. Dağıtım faaliyeti lisans kapsamında ve lisansında belirlenen bölgede yürütülür; faaliyete başlamadan önce, birden fazla tesiste yürütülecek faaliyet için her tesis bakımından ayrı lisans alınması zorunludur.
Dağıtım lisansı en fazla kaç yıl verilir?
Lisans en çok kırk dokuz yıl için verilir. Üretim, iletim ve dağıtım lisanslarında asgari süre on yıldır.
Dağıtım şirketi başka faaliyet yürütebilir mi?
Kural olarak yürütemez. Dağıtım şirketi dağıtım faaliyeti dışında bir faaliyetle iştigal edemez. Genel aydınlatma ve teknik veya teknik olmayan kayıplar için enerji alımı ile bu amaçla sözleşmeye bağlanan enerjinin fazlasının satışı istisnadır.
Dağıtım şirketi başka piyasa şirketine ortak olabilir mi?
Doğrudan ortak olamaz. Piyasa faaliyeti gösteren tüzel kişiler dağıtım şirketine, dağıtım şirketi de bu tüzel kişilere doğrudan ortak olamaz. Dağıtım şirketi ortaklık yapısında onlara doğrudan pay da veremez.
Ölçüm sayacı kime aittir?
Dağıtım sistemi kullanıcılarının elektrik enerjisi ölçümüne ilişkin sayaçların mülkiyeti dağıtım şirketine aittir. Kanunun yürürlüğe girdiği tarihteki mevcut kullanıcı sayaçları, işletme ve bakım hizmetleri karşılığında iz bedelle devralınır.
Kesinti veya kalitesizlikten doğan zarar giderilir mi?
Sistem işletmeciliğinden kaynaklandığı ve kalitesizlikten veya kesintiden doğduğu tespit edilen zarar ve hasarlar, ilgili mevzuat çerçevesinde tazmin edilir. Tespit şartı aranır.
Dağıtım lisansı ne zaman sona erer?
Süre bitince lisans kendiliğinden sona erer. İflasın kesinleşmesi, lisans sahibinin talebi veya lisans verilmesine esas şartların kaybında sona erme Kurul kararıyla olur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy