2547 sayılı Kanun'un 24. maddesine göre doçentlik unvanı, Üniversitelerarası Kurulun adayın yeterli yayın ve çalışmaya sahip olduğuna karar vermesiyle verilir. Adayın, Üniversitelerarası Kurulun görüşü üzerine Yükseköğretim Kurulunca her bilim veya sanat disiplininin özelliğine göre belirlenecek yeterli sayı ve nitelikte özgün bilimsel yayın ve çalışma yapması gerekir. Açıklanan yeni ölçülerde toplam puanın yanında temel alanın özel kriterleri, zorunlu yayın koşulları, başlıca yazar şartı ve diğer başvuru şartları birlikte değerlendirilir.
2547 sayılı YÜKSEKÖĞRETİM KANUNU m. 24Kaynağı aç
Kanundaki başvuru ve unvan düzeni
2547 sayılı Kanun'un 24. maddesine göre doçentlik başvuruları, Üniversitelerarası Kurulun belirlediği takvime göre yılda en az iki kez yapılır. Başvuru için lisans diplomasından sonra doktora ya da tıp, diş hekimliği, eczacılık veya veteriner hekimlikte uzmanlık unvanı aranır. Belirli sanat dallarında ise Üniversitelerarası Kurulun önerisi üzerine Yükseköğretim Kurulunca tespit edilen yeterlik aranır.
Aynı maddenin yabancı dil şartı, Yükseköğretim Kurulunun belirlediği merkezî yabancı dil sınavından en az elli beş puan veya uluslararası geçerliliği kurulca kabul edilen bir sınavdan buna denk puan alınmasını öngörür. Doçentlik bilim alanı belirli bir yabancı dille ilgiliyse sınav başka bir yabancı dilde verilir. Denk puanların karşılığı ve istisnaya giren alanlar bu hükümde ayrıca sayılmaz.
Üniversitelerarası Kurul, adayın bilim veya sanat dalından beş asıl ve iki yedek jüri üyesi belirler. İlgili dalda yeterli öğretim üyesi yoksa jüri üç üyeyle oluşturulabilir. Asıl ve yedek üyeler yayın ve çalışmaları ayrıntılı, gerekçeli kişisel raporlarla değerlendirir. Hukuken geçerli bir mazeretle rapor veremeyen asıl üyenin yerine yedek üyelerin raporları sırasıyla esas alınır.
Jüri üyelikleri, jüri, değerlendirmeye esas alınan raporlar ve başvuru sonucu ilgililere elektronik ortamda erişime açılır. Bu bilgiler, erişime açıldığı tarihi izleyen beşinci gün ilgililere tebliğ edilmiş sayılır. Yayın ve çalışmalara ilişkin esas ve usuller, Yükseköğretim Kurulunun çıkaracağı yönetmelikle belirlenir.
Yükseköğretim kurumları, doçent unvanına ek olarak ve Yükseköğretim Kurulunun onayını alarak, yalnızca bilimsel kaliteyi artırmaya yönelik, disiplin farklılıklarını gözeten, objektif ve denetlenebilir ek atama koşulları belirleyebilir. Bu koşullar arasında sözlü sınav varsa sınav, Üniversitelerarası Kurulun oluşturacağı jürilerce yapılır. Sözlü sınavın her başvuruda aranacağı bu hükümden çıkmaz.
Doçent unvanı bulunanlar, yükseköğretim kurumlarınca ilan edilen doçent kadrolarına başvurur. Unvan verilmesi ile kadroya atanma ayrı işlemlerdir. Kadro başvurusunu incelemek üzere rektör; varsa biri ilgili birim yöneticisi ve en az biri başka üniversiteden olmak üzere üç profesör belirler. Profesörler her aday için ayrı rapor yazar ve birden fazla aday varsa tercih bildirir. Üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsü yönetim kurulu bu raporları dikkate alarak karar verir; rektör bu karar üzerine atamayı yapar.
Puan ölçüsü ve alan ayrımı
2547 sayılı Kanun, yayın ve çalışmaların yeterli sayı ve niteliğini Üniversitelerarası Kurulun görüşü üzerine Yükseköğretim Kuruluna bırakır. Üniversitelerarası Kurul da başvuruda jüri oluşturarak bu esas ve usuller kapsamında değerlendirme yapar ve yeterli görülen adaya unvan verir. Kriterlerin Üniversitelerarası Kurulca hazırlanıp belirli dönemlerde güncellendiği yönündeki açıklama, kanunun belirleme yetkisini düzenleyen hükmüyle aynı kural olarak kesinleştirilemez.
Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu, E. 2023/1518, K. 2025/1190Kaynağı aç
Açıklanan yeni ölçüler 12 temel bilim alanı için uygulanmakta ve hukuk bu alanlar arasında sayılmaktadır. Adayın en az 100 puan elde etmesi, toplamın en az 90 puanının ise doktora, sanatta yeterlik, tıpta uzmanlık veya eşdeğer eğitimden sonraki akademik çalışmalardan gelmesi öngörülür.
Başlıca yazar şartı her aday için zorunlu değildir. Şartın aranıp aranmayacağı ve kapsamı, başvurulan temel alana ve ilgili kriterlere göre değişebilir.
Makale, tez yayını, kitap ve atıf puanları
Uluslararası makale puanları derginin dizinine ve çeyreklik dilimine göre ayrılır. SCIE veya SSCI kapsamındaki Q1 makale 30, Q2 20, Q3 15 ve Q4 10; AHCI makale 20; ESCI veya Scopus makalesi 10; diğer uluslararası indekslerdeki makale 5 puan olarak gösterilir. Editöre mektup, araştırma notu, özet veya kitap kritiği 3 puandır. Bir derginin yalnızca yurt dışında yayımlanması, yayını tek başına uluslararası makale yapmaz; dizin ve ilgili kriterler esas alınır.
Ulusal makalede TR Dizin yayını 10, diğer hakemli dergi makalesi 4 ve ilgili kısa yayın türleri 2 puan olarak gösterilir. TR Dizin yayınlarının kullanılabilirliği ayrıca ilgili şartlara bağlıdır. Tezden üretilen yayınlarda SCIE, SSCI veya AHCI makalesi 20; ESCI veya Scopus makalesi 10; TR Dizin makalesi 8; BKCI kitabı 20 ve BKCI kitap bölümü 10 puan olarak belirtilir.
Kitap puanlarında BKCI kitabı 20, BKCI kitap bölümü 10, diğer ulusal veya uluslararası kitap 5 ve diğer kitap bölümü 3 puandır. Atıflarda SCIE, SSCI, AHCI, ESCI veya Scopus kapsamındaki atıf 3; BKCI kitabındaki ve TR Dizin dergisindeki atıf 2; diğer kitap ve dergi atıfları 1 puan olarak gösterilir.
Proje, toplantı, patent ve ödül puanları
Puanlandırılacak projelerin başarıyla tamamlanmış olması aranır. Yürütücü, araştırmacı ve danışman görevleri farklı puan alır. AB Çerçeve Programı veya TÜBİTAK projesinde yürütücü ya da koordinatör 15, araştırmacı 10 ve danışman 5 puan olarak gösterilir. Uluslararası destekli proje 10, kamu veya özel sektör Ar-Ge ya da Ür-Ge projesi 5 ve üniversite BAP yürütücülüğü 3 puandır.
Bilimsel toplantılarda CPCI kapsamında yayımlanan bildiri 5, diğer ulusal veya uluslararası bildiriler 3 puan olarak gösterilir. Tescilli uluslararası patent 20, ulusal patent 10, faydalı model 5 ve patent başvurusu 2 puandır. Patent birden fazla kişi adına tescil edilmişse puan, öngörülen esaslar çerçevesinde ortaklar arasında paylaştırılır.
Ödüllerde YÖK Yılın Doktora Tezi Ödülü, YÖK Üstün Başarı Ödülü ve TÜBİTAK Bilim Ödülü 25; TÜBİTAK Teşvik Ödülü 15; TÜBA GEBİP 5 ve TÜBA TESEP 3 puan olarak gösterilir.
Şart eksikliği, sistem kaydı ve etik iddia
Genel başvuru şartlarından birinin eksik olması, eser incelemesine geçilmeden başvurunun değerlendirme dışı bırakılmasına neden olabilir. Bu ifade kesin ve otomatik bir yaptırım değil, gerçekleşebilecek bir sonuçtur.
15 Nisan 2018 tarihli Doçentlik Yönetmeliği'nin 6. maddesinin birinci fıkrasına göre jüri, dosyayı önce etik aykırılık ve asgari başvuru şartları yönünden inceler. Asgari şartı sağlamadığı tespit edilen adayın başvurusunu Doçentlik Komisyonu iptal eder.
Başvuru kesinleşmeden DBS bilgileri güncellenebilir. Başvuru kesin olarak tamamlandıktan sonra sistemde değişiklik yapılamaz.
Etik ihlal iddiasının bulunması, iddianın kesin kabul edildiği anlamına gelmez. Her iddia kendiliğinden etik ihlal sonucu doğurmaz.
Yağmacı veya şaibeli dergi ölçütü
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E. 2023/1518, K. 2025/1190 sayılı kararında, Yükseköğretim Genel Kurulunun 07/03/2019 tarih ve 2019.3.88 sayılı kararında yağmacı veya şaibeli dergilerin doçentlik beyannamesinde kullanılmamasına ve adaydan beyan alınmasına karar verildiğini, ancak hangi dergilerin bu kapsama gireceğine ilişkin kriter belirlenmediğini tespit etmiştir.
Kurul, kriter yokluğu nedeniyle bu ibareyi belirsiz, objektiflikten uzak ve öngörülemez bularak 2019.3.88 sayılı kararın hukuki güvenlik ve belirlilik ilkelerine aykırı olduğu sonucuna varmıştır. Üniversitelerarası Kurulun internet sitesindeki kılavuzda ücret ölçütü açıklanmış olsa da mevzuatta Üniversitelerarası Kurul Başkanlığına bu konuda kriter belirleme yetkisi verilmediği belirtilmiştir.
Kurul, hukuka aykırı bulduğu 07/03/2019 tarihli karar ile Üniversitelerarası Kurul Başkanlığının ücret veya ek ücret ölçütüne dayanılarak tesis edilen, davacının Mart 2020 dönemi başvurusunun iptali ve itirazın reddi işlemlerini de hukuka uygun görmemiştir. Bu sonuç karardaki bireysel işlemlere özgüdür; bütün doçentlik başvurularının reddedileceği veya iptal edileceği anlamına gelmez.
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, Danıştay Sekizinci Dairesinin düzenleyici işlemler yönünden davayı reddeden kısmını bozmuş, bireysel işlemlerin iptaline ilişkin kısmını onamıştır. Karar oyçokluğuyla ve kesin olarak verilmiştir.
Kurul gerekçesinde, 30/12/2021 tarih ve 18/643 sayılı Yükseköğretim Genel Kurulu kararının Q1, Q2 ve Q3 dergiler ile belirli koşullardaki Q4 dergileri yağmacı veya şaibeli sayılmayan, bu ölçütlere uymayan Q4 dergileri ise bu kapsamda sayan bir sınıflama getirdiği aktarılmıştır. Bu sınıflama sonraki bir gelişme olarak anlatılmıştır; Kurul bu kararı uyuşmazlığın hükme bağlanan konusu olarak hukuka uygun bulmuş değildir.
Önceki dönem başvuru, yabancı dil ve yeniden başvuru
İşlem tarihinde yürürlükteki 2547 sayılı Kanun'un 11. maddesinde, doçentlik sınavlarını düzenlemek, ilgili yönetmelik gereğince doçent adaylarının yayın ve araştırmalarını değerlendirmek, sınava ilişkin esasları tespit etmek ve jürileri seçmek Üniversitelerarası Kurulun görevleri arasında belirtilmiştir. Aynı döneme ilişkin 24. madde, sınavın Üniversitelerarası Kurulca yılda iki kez yapılmasını ve adayların belirlenen tarihe kadar belge, yayın, başlıca bilim dalı, uzmanlık ve araştırma konularını bildirerek başvurmasını düzenler. Bu anlatım, 22/2/2018 değişikliğinden sonraki kanun metninin yerine konulamaz.
Danıştay 8. Daire, E. 2017/4727, K. 2022/3212Kaynağı aç
Danıştay 8. Daire, E. 2018/749, K. 2022/3930Kaynağı aç
İşlem tarihindeki yönetmelik metni, merkezî yabancı dil sınavından en az altmış beş puan veya buna denk kabul edilen puan arar. Kanun metnindeki en az elli beş puan ile bu yönetmelik metnindeki en az altmış beş puan aynı başvuru için tek eşik haline getirilemez; iki ölçü, ait oldukları metinlerle birlikte değerlendirilir.
07/02/2015 tarihli ve 29260 sayılı Doçentlik Sınav Yönetmeliği'nin ilgili metninde, eser incelemesinde beş jüri üyesinden en az üçünün adayı başarılı bulması halinde aday sözlü sınava çağrılır. Başarısız aday, eksikleri tamamlamak kaydıyla en erken izleyen ikinci dönemde yeniden başvurabilir. Aynı metinde eser incelemesinde üçüncü kez başarısız olan aday en erken izleyen üçüncü dönemde yeniden başvurabilir. 06/10/2016 değişikliğiyle altıncı fıkra, beş üyeli jüride en az üç, üç üyeli jüride en az iki üyenin başarılı bulması ve başarısız adayın en erken izleyen ikinci dönemde başvurabilmesi şeklinde değiştirilmiştir. Bu metinlerden sonraki olaylar için hangi düzenlemenin uygulanacağı genellenemez.
Danıştay Sekizinci Dairesi, E. 2017/4727, K. 2022/3212 sayılı kararında, başarısızlık sonucunun bildirildiği tarihin yeniden başvuru tarihinin belirlenmesinde esas alınmasına ilişkin Doçentlik Sınav Komisyonu kararında ve buna dayalı Nisan 2016 başvurusunun iptalinde hukuka aykırılık görmeyerek davanın reddine karar vermiştir. Sonuç, işlem tarihinde yürürlükte olduğu kabul edilen mevzuata ve dosyadaki olaylara bağlıdır.
06/10/2016 değişikliğiyle birlikte ele alınan Yönetmeliğin 3. maddesine göre sınav, Üniversitelerarası Kurulca belirlenen ve Yükseköğretim Kurulunca onaylanan alanlar ve kriterler çerçevesinde yapılır. Alan güncellemeleri izleyen dönemde, kriter güncellemeleri ise kabulden sonraki ikinci başvuru döneminde uygulanır.
Aynı Yönetmeliğin 4. maddesine göre Üniversitelerarası Kurul başka tarih belirlemedikçe başvuru, Nisan ve Ekim aylarının on beşinci günü başlar ve ilgili ayın son çalışma günü mesai bitimine kadar sürer. Başvuru için ilgili öğrenimin tamamlanması veya denkliğinin kabulü, belirlenen yabancı dil puanı ve alandaki asgari kriterlere uygun özgün bilimsel yayın ve çalışmalar aranır.
Şartların sağlanıp sağlanmadığı, ilgili bilim veya sanat alanlarından görevlendirilen en az iki profesörün incelemesiyle belirlenir. Herhangi bir aşamada ileri sürülen aykırılık iddialarını Doçentlik Sınav Komisyonu inceler. Şartları sağlamadığına karar verilen adayın başvurusu iptal olunur. İnceleme yapılması, her başvurunun iptal edileceği anlamına gelmez.
2016 Nisan dönemi fen ve matematik alanı
2016 Nisan ve önceki dönemlerde Fen Bilimleri ve Matematik Temel Alanının 22 numaralı koşulu, adayın lisansüstü tezlerinden üretilmemiş en az üç özgün makaleyi SCI-Expanded kapsamındaki dergilerde yayımlamasını aramıştır. Bu makalelerin editöre mektup, özet, derleme ve kitap kritiği dışında olması gerekir. Üç makaleden en az birinde tek yazarlık, öğrenciyle birlikte yazarlık veya birden fazla araştırmacı varsa ağırlıklı katkı beyanı da aranır. 21 numaralı koşul, lisansüstü tezlerden üretilmemiş bir özgün SCI-Expanded makalesini belirtilen yazarlık veya ağırlıklı katkı beyanı koşullarıyla aramıştır. Bu koşullar o dönem ve alan için uygulanmış şartlardır.
Danıştay Sekizinci Dairesi, E. 2018/749, K. 2022/3930 sayılı kararında, anılan alandaki lisansüstü tezlerden üretilmemiş olmak ibaresinde hukuka, hizmet gereklerine ve üst hukuk normlarına aykırılık görmeyerek davanın bu kısmını reddetmiştir. Aynı dosyada bilirkişi raporuna göre davacının A1, A2 ve A3 makaleleriyle 22 numaralı koşulu sağladığı kabul edilmiş ve başvurusunun iptaline ilişkin Üniversitelerarası Kurul işleminin iptaline karar verilmiştir. Bu iptal dosyadaki makalelere ve incelemeye özgüdür.
Yalnızca 100 puan doçentlik için yeterli midir?
Hayır. Toplam puanın yanında temel alanın özel kriterleri, zorunlu yayın koşulları, başlıca yazar şartı ve diğer başvuru şartları birlikte değerlendirilir.
Başlıca yazar şartı her başvuruda zorunlu mudur?
Hayır. Şartın uygulanıp uygulanmayacağı ve kapsamı, başvurulan temel alana ve ilgili kriterlere göre değişebilir.
Yurt dışında yayımlanan makale uluslararası sayılır mı?
Tek başına sayılmaz. Derginin yurt dışında yayımlanması yeterli değildir; dizin ve ilgili kriterler esas alınır.
Etik ihlal iddiası başvuruyu kendiliğinden etik ihlal sayar mı?
Hayır. İddianın bulunması, iddianın kesin olarak kabul edildiği anlamına gelmez ve her iddia otomatik olarak etik ihlal sonucu doğurmaz.
Eksik genel şart eser incelemesini engeller mi?
Engelleyebilir. Genel başvuru şartlarından birinin eksik olması, eser incelemesine geçilmeden başvurunun değerlendirme dışı bırakılmasına neden olabilir.
Doçent unvanı kadroya atanma anlamına gelir mi?
Hayır. Unvanı bulunanlar, yükseköğretim kurumlarınca ilan edilen doçent kadrolarına ayrıca başvurur. Unvan verilmesi ile kadroya atanma ayrı işlemlerdir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

