Bir hakkın doğumu, düşürülmesi, devri, değiştirilmesi, yenilenmesi, ertelenmesi, ikrarı veya itfası amacıyla yapılan hukuki işlemin yapıldığı andaki miktarı veya değeri ikibinbeşyüz Türk Lirasını geçiyorsa senetle ispat gerekir. Bu miktar sonradan ödeme veya borçtan kurtarma gibi bir nedenle ikibinbeşyüz Türk Lirasının altına düşse bile işlem senetsiz ispat olunamaz.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 200Kaynağı aç
Senetle ispatı gereken işlem
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 200, ispat ölçüsünü işlemin sonradan kalan tutarına değil, yapıldığı zamanki miktar veya değere bağlar. Hakkın doğması, düşürülmesi, devri, değiştirilmesi, yenilenmesi, ertelenmesi, ikrarı ve itfası bu kapsamdadır. Sınırı aşan işlemde sonradan yapılan ödeme veya borçtan kurtarma, senetsiz ispat yolu açmaz.
Tanığın dinlenebilmesi
Senetle ispatı gereken hususta tanık dinlenebilmesi için birinci fıkradaki düzenleme hatırlatılır ve karşı tarafın açık muvafakati aranır. Açık muvafakat bulunmadan tanık dinlenebileceği bu hükümden çıkmaz.
Senedin gücünü etkileyen işlem
Senede bağlı her çeşit iddiaya karşı ileri sürülen ve senedin hüküm ve kuvvetini ortadan kaldıracak veya azaltacak nitelikteki hukuki işlem, ikibinbeşyüz Türk Lirasından az bir miktara ait olsa bile tanıkla ispat olunamaz. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 201, yasağı bu nitelikteki hukuki işlemlere bağlar. Her savunmanın veya her delilin yasaklandığı sonucu bu hükümden çıkmaz.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 201Kaynağı aç
Makbuz ve borç senedinin geri verilmesi
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 104, çekince belirtilmeden verilen makbuza sonuç bağlar. Faiz veya kira bedeli gibi dönemsel edimlerden biri için alacaklı çekince koymadan makbuz vermişse önceki dönemlere ait edimler de ifa edilmiş sayılır.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 104Kaynağı aç
Alacaklı anaparanın tamamı için makbuz vermişse faizlerini de almış olduğu kabul edilir. Bu kabul, anaparanın tamamına ilişkin makbuza bağlıdır; kısmi ödeme aynı cümlede düzenlenmemiştir.
Borç senedi borçluya geri verilmişse borç sona ermiş sayılır. Hüküm sonucu bu ifadeyle kurar.
İmzalı boş kâğıdın doldurulması
Belirli bir tarzda doldurulup kullanılmak üzere kendisine teslim edilen imzalı ve kısmen veya tamamen boş kâğıdı verilme nedeninden farklı biçimde dolduran kişi, şikâyet üzerine üç aydan bir yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 209, suçu kâğıdın bu amaçla teslim edilmiş olmasına ve şikâyete bağlar. Her boş senet iddiası suçu kendiliğinden oluşturmaz.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 209Kaynağı aç
İmzalı ve kısmen veya tamamen boş bir kâğıdı hukuka aykırı olarak ele geçirip veya elde bulundurup hukuki sonuç doğuracak biçimde dolduran kişi, belgede sahtecilik hükümlerine göre cezalandırılır. Bu fıkra, hukuka aykırı ele geçirme veya elde bulundurma şartına bağlıdır.
Sık sorulan sorular
Tutar sonradan sınırın altına düşerse senetsiz ispat edilir mi?
Hayır. Yapıldığı anda ikibinbeşyüz Türk Lirasını aşan işlem, ödeme veya borçtan kurtarma nedeniyle bu tutarın altına düşse bile senetsiz ispat olunamaz.
Senetle ispat gereken konuda tanık dinlenir mi?
Karşı taraf açıkça muvafakat ederse dinlenebilir. Bunun için birinci fıkradaki düzenlemenin de hatırlatılması gerekir.
Senedin etkisini azaltan işlem tanıkla ispat edilir mi?
Hayır. Senedin hüküm ve kuvvetini ortadan kaldıran veya azaltan hukuki işlem, ikibinbeşyüz Türk Lirasından az olsa bile tanıkla ispat olunamaz.
Çekincesiz makbuz önceki dönemleri de kapsar mı?
Faiz veya kira bedeli gibi dönemsel bir edim için çekince belirtilmeden makbuz verilmişse önceki dönemlere ait edimler de ifa edilmiş sayılır.
Anaparanın tamamına ilişkin makbuz faizi kapsar mı?
Alacaklı anaparanın tamamı için makbuz vermişse faizlerini de almış olduğu kabul edilir.
Borç senedinin borçluya verilmesi ne sonuç doğurur?
Borç senedi borçluya geri verilmişse borç sona ermiş sayılır.
Boş kâğıdın farklı doldurulması hangi şarta bağlıdır?
Kâğıt belirli bir tarzda doldurulup kullanılmak üzere teslim edilmiş olmalı ve verilme nedeninden farklı doldurulmalıdır. Ceza, şikâyet üzerine üç aydan bir yıla kadar hapistir.
Boş kâğıdı hukuka aykırı elde edip doldurmak nasıl cezalandırılır?
Kâğıdı hukuka aykırı olarak ele geçirip veya elde bulundurup hukuki sonuç doğuracak biçimde dolduran kişi, belgede sahtecilik hükümlerine göre cezalandırılır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy