Yargılama sürecinde taraflara tanınan yasal veya kesin sürelerin elde olmayan engeller yüzünden kaçırılması durumunda 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 95/1 gereğince eski hâle getirme istenebilir. Bu usul imkânı, tarafın iradesi haricindeki zorlayıcı nedenlerle hak kaybına uğramasını önleyerek hukuki dinlenilme hakkını güvenceye alır.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 95Kaynağı aç
Başka Bir Hukuki Yolun Bulunmaması Koşulu
Kanun, bu kurumu ikincil nitelikte bir koruma olarak düzenlemiştir. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 95/2 uyarınca, süresi içinde icra edilemeyen muameleyle hedeflenen neticeye başka bir usulî çareyle varılabiliyorsa bu yola müracaat edilemez. Bu doğrultuda, aynı amaca ulaştıran alternatif bir yasal çarenin varlığı hâlinde talep kabul edilmez.
Uygulama Alanı ve Kapsanan Süreler
Kanun metninde belirli bir yasaya özgüleme yapılmaksızın genel bir kanun ifadesine yer verilmiştir. Bu sebeple 6100 sayılı Kanun m. 95 hükmü, yalnızca bu kanundaki süreleri değil, tüketici veya aile mahkemelerine ilişkin kurallar gibi medenî usul hükmü barındıran diğer özel kanunlardaki kesin sürelerin elde olmayan sebeplerle geçirilmesi hâlinde de geçerlilik taşır.
Talep Süresi ve Yargılama Aşamaları
Eski hâle getirme başvurusunun süresi ve yargılamanın safhası kanunda sınırlandırılmıştır. 6100 sayılı Kanun m. 96/1 gereğince talep, sürenin kaçırılmasına yol açan engelin kalktığı tarihten itibaren iki hafta içinde yapılmalıdır.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 96Kaynağı aç
Talebin ileri sürülebileceği yargılama evresi bakımından 6100 sayılı Kanun m. 96/2 uyarınca ilk derece ve istinaf aşamalarında en geç nihai karara kadar talepte bulunulması esastır. Bununla birlikte tarafın yokluğunda hüküm verilmişse tahkikat evresinde kaçırılan süreler için karardan sonra da başvuru yapılabilir. Yasal kanun yolu süresi geçirildikten sonra yapılan ve kanuni şartları taşımayan talepler ise reddedilir.
Elde Olmayan Sebebin Nitelikleri ve Sağlık Durumları
Eski hâle getirme talebinin kabulü için ileri sürülen mazeretin, tarafın iradesi dışında beliren haklı, geçerli ve objektif bir nitelik taşıması aranır. Meydana gelen engelin, yapılması gereken usul işleminin öngörülen sürede tamamlanmasını fiilen engellemesi icap eder.
Sağlık nedenleriyle usul işleminin yapılamaması hâlinde sunulan mazeretin niteliği belirleyicidir. Duruşmaya katılmayı imkânsız kılan ve resmî sağlık kuruluşundan temin edilen istirahat raporuyla belgelenen mazeretler haklı engel olarak değerlendirilir. Aynı şekilde kanun yolu başvuru süresi içerisinde gelişen rahatsızlık sebebiyle istirahat raporu alınması ve süresinde ibraz edilmesi durumunda da elde olmayan sebep koşulunun gerçekleştiği kabul edilebilir.
Buna karşın yatarak istirahat gerektirmeyen, ilgili işlemin yapılmasına fiili bir engel oluşturmayan ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden elektronik ortamda işlemin yerine getirilmesine mani olmayan sağlık raporları eski hâle getirme talebinin kabulü için yeterli görülmez.
Taraf ile Vekil Arasındaki İlişki ve Mahkemenin Karar Verme Usulü
Mahkeme kararının vekile bildirilmesine karşın kararın kanun yoluna taşınmaması ve asile haber verilmemesi kural olarak vekil ile müvekkil arasındaki iç münasebeti ilgilendirir. Somut bir mazeret sunulmaksızın başvurunun yapılmamış olması eski hâle getirme gerekçesi oluşturmaz.
Yargılama safhasında bu yönde bir talep öne sürülmüşse mahkemenin eski hâle getirme istemi hakkında olumlu veya olumsuz bir karar vermeden yargılamayı sürdürmesi veya davayı açılmamış sayması usule uygun değildir. Mahkemece öncelikli olarak sunulan mazeret ve talep hakkında bir karar verilmesi gerekir.
Eski hâle getirme talebi hangi sürede yapılmalıdır?
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 96/1 uyarınca, eski hâle getirme talebi, işlemin süresinde yapılmasına engel olan durumun kalkmasından itibaren iki hafta içinde ileri sürülmelidir.
Başka bir yolla aynı sonuca ulaşılabiliyorsa eski hâle getirme istenebilir mi?
Hayır. 6100 sayılı Kanun m. 95/2 uyarınca, süresinde yapılamayan işlemle ulaşılmak istenen aynı sonuca başka bir hukuki yoldan ulaşılabiliyorsa eski hâle getirme talebinde bulunulamaz.
Her sağlık raporu eski hâle getirme talebinin kabulü için yeterli midir?
Her sağlık raporu yeterli görülmez. İlgili sağlık raporunun işlemi yapmayı fiilen engelleyen haklı ve objektif bir durum yaratması gerekir; yatarak istirahat gerektirmeyen veya UYAP vasıtasıyla işlemin tamamlanmasına engel teşkil etmeyen raporlar talebin kabulü için yeterli sayılmaz.
Vekilin süresinde başvuru yapmaması eski hâle getirme sebebi midir?
Vekilin somut ve geçerli bir mazeret olmaksızın kanun yoluna başvurmaması vekil ile asil arasındaki iç ilişki niteliğinde olduğundan eski hâle getirme sebebi sayılmaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy