İstihkak Davası Nedir, Şartları ve Süreleri Nelerdir?

Türk Medeni Kanunu m. 683/2 uyarınca malik, malını haksız olarak elinde bulunduran kimseye karşı istihkak davası açabileceği gibi her türlü haksız elatmanın önlenmesini de talep edebilir.

Mülkiyet Hakkına Dayalı Adi İstihkak Davası

Eşya hukukunda malikin açtığı adi istihkak davası mülkiyet hakkına dayalı ayni bir talep niteliğindedir. Bu ayni talep özelliği sebebiyle dava kural olarak zamanaşımına tabi tutulmamıştır ve koşulları sağlandığı sürece her zaman açılabilir.

Adi istihkak davasında görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Davanın konusu taşınmaz ise, taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir. Taşınırlar bakımından ise genel yetki kuralı çerçevesinde davalının son yerleşim yeri mahkemesi yetkili kabul edilir.

Taşınır Mallarda Zilyetlik ve İyiniyetle Edinim

Bir taşınırın emin sıfatıyla zilyedinden o şey üzerinde iyiniyetle mülkiyet veya sınırlı ayni hak edinen kimsenin edinimi, zilyedin bu tasarrufta bulunma yetkisi olmasa dahi korunur.

Buna karşın taşınırı elinden rızası dışında çıkan, çalınan veya kaybolan zilyet, eşyayı elinde bulunduran herkese karşı beş yıllık süre içinde taşınır davası açabilir. Taşınır mal pazardan, açık artırmadan ya da benzer nitelikte eşya satan bir kimseden iyiniyetle kazanılmışsa, iyiniyetli edinenlere karşı dava ancak ödenen bedelin geri verilmesi şartıyla ikame edilebilir.

Taşınır Teslimine Dair İlamların İcrası

Bir taşınır malın teslimine ilişkin ilam icra dairesine ibraz edildiğinde borçluya yedi gün içinde teslimi emreden bir icra emri gönderilir. Borçlunun bu emre uymaması veya eksik bırakması halinde, hükmolunan taşınır mal ya da misli borçlunun yedinde bulunduğu takdirde elinden zorla alınıp alacaklıya teslim olunur.

Hüküm altına alınan taşınır borçlunun elinde bulunmadığında ilamda gösterilen değeri haciz suretiyle tahsil edilir. Taşınırın değeri ilamda belirtilmemişse veya bu değer ihtilaflıysa, icra memuru haciz günündeki rayice göre borsa, ticaret odası veya bilirkişiden bilgi alarak takdir yapar.

Miras Sebebiyle İstihkak Davası ve Zamanaşımı

Tereke mallarının zilyetliğine ilişkin miras sebebiyle istihkak davası zamanaşımı sürelerine bağlanmıştır. Bu dava, mirasçının kendi sıfatını ve iyiniyetli davalının tereke malını elinde bulundurduğunu öğrendiği tarihten itibaren bir yıl, her hâlde mirasbırakanın ölümünden veya vasiyetnamenin açılmasından başlayarak on yıl içinde açılmalıdır. İyiniyetli bulunmayan davalılara karşı ise zamanaşımı süresi yirmi yıl olarak öngörülmüştür.

Miras sebebiyle istihkak davasında görev asliye hukuk mahkemesine, yetki ise mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesine aittir.

Haczedilen Mal Borçlunun Elindeyken İstihkak Yolu

Borçlu kendi zilyetliğindeki malın bir başkasına ait olduğunu ya da rehinli bulunduğunu bildirirse veya üçüncü bir şahıs o mal üzerinde mülkiyet ya da rehin hakkı iddia ederse icra dairesi durumu tutanağa bağlayarak taraflara bildirir. İcra dairesi itirazlarını iletmeleri için alacaklı ile borçluya üç günlük mühlet tanır; itiraz edilmemesi halinde istihkak iddiası kabul edilmiş sayılır.

Hacizden haberdar olan borçlu veya hak iddia eden üçüncü kişi, öğrenme gününden başlayarak yedi gün içinde istihkak iddiasını sunmalıdır. Belirtilen bu yedi günlük süre geçirilirse aynı takip dosyasında iddia ileri sürme hakkı kaybedilir.

Öğrenme zamanı bakımından, hak iddiasında bulunan kimseyle birlikte oturan şahıslar ya da bu kişilerin iş ortakları, istihkak iddiasının yapıldığı tarihte haczi öğrenmiş sayılır. İcra ve İflas Kanunu m. 97/9 uyarınca istihkak davası açılması halinde ise bu kişiler davanın açıldığı tarihte hacze ıttıla kesbetmiş kabul edilir.

İcra Mahkemesinde Dava Açılması ve Dava Süreleri

İstihkak iddiasına itiraz vuku bulduğunda icra mahkemesince takibin devamı ya da ertelenmesi yönünde verilen kararın tefhim veya tebliğinden itibaren üçüncü kişi yedi gün içinde icra mahkemesinde dava açmakla yükümlüdür. Bu süre içinde dava açılmadığı takdirde üçüncü kişi alacaklıya karşı iddiasından vazgeçmiş sayılır.

Kendisine usulünce istihkak talebinde bulunma imkanı verilmemiş olan üçüncü kişi, haczedilen eşya hakkında veya satılmış olup bedeli henüz alacaklıya ödenmemişse bu satış bedeli hakkında haczi öğrendiği tarihten itibaren yedi gün içinde icra mahkemesinde dava ikame edebilir. Bu hak düşürücü süre geçirildiği takdirde aynı takip kapsamında bu iddiayı ileri sürme hakkı kaybedilir.

Haciz işlemine dayalı olarak açılacak istihkak davalarında görev icra mahkemesindedir. Yetkili yargı mercii ise icra takibinin yürütüldüğü yer ya da davalının yerleşim yeri mahkemesidir.

İspat Kuralları ve Borçlunun İkrarı

Hacizli mala dair borçlu ile üçüncü kişinin aynı doğrultuda iddiada bulunması alacaklı bakımından sonuç doğurmaz. İddia sahibi üçüncü kişi iddiasını ispatla yükümlüdür. Borçlunun, malın üçüncü kişiye ait olduğu veya üzerinde rehin bulunduğu yönündeki kabulü kendi aleyhine delil teşkil eder ve borçlu ileride bu ikrarına aykırı bir iddiada bulunamaz.

Malın Üçüncü Kişinin Elinde Bulunması Hali

Haczedilen şey borçlunun zilyetliğinde olmayıp mülkiyet veya diğer bir ayni hak iddia eden üçüncü kişi nezdinde bulunursa, üçüncü kişinin yedieminliği kabul etmesi şartıyla mal muhafaza altına alınmaz. İcra müdürü alacaklıya üçüncü kişi aleyhine icra mahkemesinde istihkak davası açması için yedi günlük süre verir. Haczin üçüncü kişinin yokluğunda yapılması ve lehine istihkak iddiasında bulunulması halinde de bu usul uygulanır.

Alacaklı tanınan yedi günlük mühlet içerisinde icra mahkemesinde dava açmazsa üçüncü kişinin iddiası kabul edilmiş sayılır. Alacaklı tarafından süresinde açılan dava sonuçlanıncaya kadar haczedilen malın satışı yapılamaz.

İstihkak Yargılamasında İcra İnkar ve Kötüniyet Tazminatı

İstihkak davasında takibin ertelenmesine hükmedilip de yargılama sonunda davanın reddine karar verilirse, alacaklının alacağından geciken tutarın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere davacı aleyhine tazminata karar verilir.

İstihkak davası sabit görüldüğünde, istihkak iddiasına itiraz eden alacaklı veya borçlunun kötüniyetli olduğu belirlenirse, haczedilen eşyanın değerinin yüzde onbeşinden aşağı olmamak üzere itiraz edenden tazminat tahsiline asıl dava ile birlikte hükmedilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy