Eğitim Hizmetleri Sözleşmesi: Haklar ve Yükümlülükler

Sözleşmenin Kapsamı ve Uygulama Alanı

Eğitim hizmetleri sözleşmesi; hizmetin kapsamını, süresini, ücretini ve tarafların karşılıklı hak ile yükümlülüklerini düzenleyen hukuki bir belgedir. Bu sayfadaki açıklamalar ağırlıklı olarak İŞKUR istihdam garantili kurs sözleşmesine ilişkindir; özel okul, etüt merkezi ve bireysel eğitmen sözleşmelerine doğrudan uygulanamaz.

Hakediş Ödemeleri ve Devam Kaydı

Kamu destekli istihdam garantili kurs modelinde hakediş ödemeleri, fiili kursiyer sayısına göre hesaplanır. Yüklenicinin sisteme girmediği devam kayıtlarına karşılık gelen süre için ödeme yapılmaz; sisteme girilen ve idare tarafından kontrol edilen devam kayıtları esas alınır. Son hakediş ise kursiyerler için hazırlanan MEB onaylı kurs bitirme belgelerinin ilgili müdürlüğe teslim edilmesinden sonra gerçekleştirilir. Kursiyerin herhangi bir nedenle kursa katılmadığı günler için hem kursiyere hem de yükleniciye ödeme yapılmaz. Denetim raporlarının olumsuz çıkması ya da yüklenicinin kusuruyla kursun iptal edilmesi hâlinde bloke edilen tutar da ödenmez.

Bu sözleşme kapsamında yükleniciye avans verilmez ve yüklenici avans talep edemez. Sözleşme süresi boyunca fiyat farkı ödenmez; vergi, resim veya harçlardaki artışlar gerekçesiyle de fiyat farkı istenemez. Buna karşılık katma değer vergisi sözleşme bedeline dahil değildir ve idare tarafından ayrıca ödenir.

Hakediş ve Alacakların Devri ile Temlik Koşulları

Yüklenici, işe ilişkin hakediş ve alacaklarını idarenin yazılı izni olmaksızın üçüncü kişilere devir veya temlik edemez. Temlikname düzenlenecekse bunun noterlikçe yapılması ve idarenin istediği kayıt ile koşulları taşıması zorunludur.

İstihdam Yükümlülüğü ve Yaptırımlar

Kamu destekli istihdam garantili kurslarda yüklenici, kursiyerlerin en az yüzde yirmi birinin sınavı izleyen tarihten itibaren üç ay içinde ve üç aydan az olmamak üzere kurs süresi kadar istihdamda kalmasını sağlamakla yükümlüdür; kısmi zamanlı çalışmalar bu hesaba dahil edilmez. Yükümlülüğün hiç yerine getirilmemesi ile kısmen yerine getirilmemesi birbirinden ayrı sonuçlar doğurur. Yükümlülüğün hiç yerine getirilmemesi hâlinde; kursiyer zaruri giderleri ve sigorta prim giderleri dışında ilgili kurs için yapılmış tüm giderler yükleniciden geri alınır veya varsa alacaklarından mahsup edilir, bloke tutar irad kaydedilir ve yüklenici hakkında iki yıl süreyle yasaklılık hükümleri uygulanır. Yükümlülüğün kısmen yerine getirilmemesi durumunda ise istihdam edilemeyen her kursiyer için kişi başı ortalama birim maliyet geri alınır, bloke tutar irad kaydedilir ve bir yıl yasaklılık uygulanır.

İstihdam yükümlülüğünün yerine getirildiğini ispat yükümlülüğü yükleniciye aittir. Bu ispat için hizmet döküm belgesi, işe giriş bildirgesi, imzalı ücret bordrosu ve banka ödeme dekontu veya ekstresi gibi belgeler sınav tarihinden itibaren altı ay içinde ilgili müdürlüğe ibraz edilmelidir.

İstihdam hesabında belirli istisnalar söz konusudur. Eğitimin başladığı tarihten itibaren geriye dönük bir yıl içinde yüklenicinin çalışanı olan kursiyerler; bu işyerlerinden herhangi birinde işe yerleştirilmeleri hâlinde istihdam yükümlülüğünün hesabında dikkate alınmaz. Aynı şekilde kurs başlangıcından önceki bir yıl içinde çalışmış oldukları işyerine yerleştirilen kursiyerler de bu hesabın dışında tutulur.

Sözleşme Feshi ve Ağır Aykırılık Hâlleri

İdare, sözleşme hükümlerine aykırı davranan yükleniciye kural olarak en az on günlük süre tanıyan bir ihtar gönderir; bu ihtara rağmen aykırılık giderilmezse sözleşme feshedilebilir. Hile, sahte belge kullanımı ve iflas gibi ağır hâllerde ise ihtar şartı aranmaksızın fesih yoluna gidilebilir. Yüklenicinin mali acz veya teknik ve idari yetersizlik gerekçesiyle taahhüdünü yerine getiremeyeceğini yazılı olarak bildirmesi durumunda kurs iptal edilir ve kursiyer zaruri giderleri dışında yapılmış tüm giderler yükleniciden geri alınır.

Kursiyerlerin Hakları ve Yüklenicinin Temel Yükümlülükleri

Eğitim programına katılacak kursiyerler, yüklenicinin veya başka bir kuruluşun işçisi olamaz. Aynı meslekte daha önce kursa hiç katılmamış ya da farklı bir meslekte en az yirmi dört ay önce katılmış olmaları gerekir. Yüklenici, kursiyerlerden hiçbir ad altında ücret alamaz; kırtasiye, araç-gereç veya özel kıyafet de talep edemez. Bir eğitim grubunda kursiyer sayısı yirmi beşi aşamaz. İkinci kez kursa katılanlara kursiyer zaruri giderinin yarısı ödenir; üçüncü kez katılanlara ise zaruri gider ödenmez.

Program kapsamındaki hizmetlerde dil, din, ırk, cinsiyet, mezhep, siyasi görüş, felsefi inanç ve kılık-kıyafet ayrımcılığı yapılamaz. Engelli bireylerin hizmetlere ulaşabilirliğini sağlamak ise birincil olarak yüklenicinin yükümlülüğündedir.

Sigorta ve İş Kazası Bildirimi

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 5. maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi uyarınca Türkiye İş Kurumu tarafından düzenlenen meslek edindirme, geliştirme ve değiştirme eğitimine katılan kursiyerler, 4. maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılır. Kursiyerlerin prim ödeme yükümlüsü Türkiye İş Kurumu'dur; ancak Kurum bu Kanun kapsamında işyeri ve işveren sayılmaz. Söz konusu sigorta primleri eğitim programının süresiyle sınırlı tutulmaktadır. İş kazası yaşanması hâlinde kaza; olayın gerçekleştiği yerdeki yetkili kolluk kuvvetlerine derhal, Sosyal Güvenlik Kurumu'na ise en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirilmek zorundadır.

Mücbir Sebep Hâlleri ve Bildirim Yükümlülüğü

Doğal afet, kanuni grev, genel salgın hastalık, yangın ile kısmi veya genel seferberlik ilanı sözleşmede mücbir sebep olarak sayılmıştır. Bu hâllerin mücbir sebep olarak kabul edilebilmesi için iki koşulun birlikte sağlanması gerekir: olayın gerçekleştiği tarihi izleyen yirmi gün içinde idarede yazılı bildirim yapılması ve durumun yetkili merciler tarafından belgelendirilmesi.

Adres Değişikliği ve Bildirim Usulü

Sözleşme tarafları, adres değişikliklerini yedi iş günü içinde iadeli taahhütlü posta veya elden karşı tarafa bildirmekle yükümlüdür. Bu bildirim yapılmazsa en son bildirilen adrese gönderilen tebligat, ilgili tarafa yapılmış sayılır. Bununla birlikte taraflar; yazılı tebligatı daha sonra süresi içinde gerçekleştirmek koşuluyla, posta kuryesi, faks veya elektronik posta gibi diğer yollarla da birbirlerine bildirimde bulunabilir. Bu hükümler örnek sözleşmenin tebligat maddesine özgüdür.

Mesafeli Eğitim Sözleşmelerinde Tüketici Hakları

Eğitim hizmetinin bir tüketici ile mesafeli yollarla (internet, telefon vb.) kurulan bir sözleşme çerçevesinde sunulduğu durumlarda 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 48. maddesi uygulanır. Bu maddeye göre satıcı veya sağlayıcı, tüketiciyi sözleşmeyi kabul etmeden önce ödeme yükümlülüğü konusunda açık ve anlaşılır biçimde bilgilendirmekle yükümlüdür; bu bilgilendirmeyi yaptığını ispat yükü de satıcı veya sağlayıcıya aittir. Satıcı veya sağlayıcı taahhüt ettiği süre içinde edimini yerine getirmezse tüketici sözleşmeyi feshedebilir.

Mesafeli Sözleşmelerde Cayma Hakkı

6502 sayılı Kanun'un 48. maddesi uyarınca mesafeli sözleşmelerde tüketici, on dört gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin sözleşmeden cayabilir. Cayma iradesinin bu süre içinde satıcı veya sağlayıcıya yöneltilmiş olması yeterlidir. Satıcı veya sağlayıcı cayma hakkı konusunda tüketiciyi gereği gibi bilgilendirmemişse tüketici, on dört günlük süreyle bağlı kalmaksızın cayma hakkını kullanabilir; bu hak, cayma süresinin bittiği tarihten itibaren her hâlükârda bir yıl sonra sona erer. Eğitim hizmetinin mesafeli sözleşme sayılıp sayılmayacağı ve cayma hakkı istisnalarının uygulanıp uygulanmayacağı, Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği'nin ilgili hükümlerine ve somut olayın koşullarına bağlıdır.

Platform ve Aracı Hizmet Sağlayıcıların Sorumluluğu

Eğitim hizmetinin bir platform ya da aracı üzerinden mesafeli yollarla sunulması hâlinde aracı hizmet sağlayıcılar çeşitli sorumluluklar üstlenir. 6502 sayılı Kanun'un 48. maddesinin altıncı fıkrası uyarınca aracı hizmet sağlayıcılar; tüketiciye ön bilgilendirmenin yapılmasından ve ispatından satıcı veya sağlayıcıyla birlikte müteselsilen sorumludur. Veri girişinin satıcı tarafından yapıldığı durumlar dışında, yönetmelikte belirlenen zorunlu bilgilendirme eksikliklerinden de yanıt verirler. Aracının satıcı adına bedel tahsil ettiği durumlarda ise —hizmet tüketiciye ifa edildikten sonra bedelin satıcıya aktarıldığı hâller ile kanunun 11. ve 15. maddelerinde öngörülen hakların kullanımı dışında— teslim veya ifa ile cayma hakkına ilişkin yükümlülüklerden müteselsil sorumluluk doğar. Ayrıca aracılar, satıcının onayı olmaksızın düzenledikleri kampanyalı veya indirimli satışlarda sözleşmenin ifa edilmemesinden ve ön bilgilendirme ile reklamlar arasındaki uyumsuzluklardan da sorumludur.

Sözleşmede Hüküm Bulunmayan Hâller ve Uyuşmazlık Çözümü

İŞKUR kurs sözleşmesinde hüküm bulunmayan hâllerde önce Türkiye İş Kurumu mevzuatı, orada da düzenleme yoksa genel hükümler uygulanır. Sözleşmeden doğan uyuşmazlıklar için yetkili mahkeme ve icra dairesi, sözleşmede belirtilen yer esas alınarak belirlenir; bu bilginin sözleşme metnine açıkça yazılması gerekir. Örnek sözleşme metninde yetki alanı boş bırakılmış olup fiili sözleşmede doldurulması zorunludur.

Sık Sorulan Sorular

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy