Ecrimisilin Hukuki Niteliği
Özel hukuk ilişkilerinde ecrimisil, bir taşınmazın malikinin ya da zilyedinin rızası bulunmaksızın kötüniyetli bir kimse tarafından kullanılması karşılığında ödenen tazminattır. Bu alacak bir kira bedeli niteliği taşımamakta olup haksız fiilden kaynaklanan zararların telafisine dayanır.
Kamu hukuku alanında ecrimisil; 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu ile 4706 sayılı Kanun çerçevesinde Hazineye ve diğer kamu idarelerine ait taşınmazların izinsiz veya sözleşmesiz kullanımı sonucu doğar. Cezai bir yaptırım olmayıp idari alacak niteliğinde bir tazminattır. Ecrimisilin kira bedeli olmaması ve idari alacak sayılması sebebiyle kamu taşınmazı uygulamalarında katma değer vergisi hesaplanmaz.
Kamu ve Özel Hukukta Ecrimisil Koşulları
Özel hukuk kapsamında ecrimisil talep edilebilmesi için haksız işgalin bulunması ve işgal edenin taşınmazı kullanma hakkı olmadığını bilmesi ya da bilebilecek konumda olması biçimindeki kötüniyet şartının birlikte gerçekleşmesi gerekir.
Kamu taşınmazlarında ise ecrimisilin doğumu bakımından kusur şartı aranmaz; kullanımın haksız olması yeterlidir. İşgalcinin iyi niyetli veya kötü niyetli olması alacağın doğumuna engel teşkil etmemekle birlikte tespit edilen miktar ve dönem bakımından etkili olabilir. Bununla beraber bir belediyeden veya farklı bir idareden izin yahut ruhsat temin edilmiş olması, Hazine taşınmazı üzerinde kullanım yetkisi doğurmaz; hak sahibi idarenin açık rızasının varlığı aranır.
Ecrimisil ile İşgal Harcı Arasındaki Fark
Belediyelerin 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu uyarınca tahsil ettiği işgal harcı ile ecrimisil kavramları birbirinden farklıdır. Ecrimisil haksız kullanımdan doğan bir tazminat niteliğindeyken, işgaliye idarece alınan bir harçtır.
Paydaşlar ve Mirasçılar Arasında Ecrimisil Talebi
Mirasçılar veya paydaşlar arasında bir kimsenin diğer paydaşların taşınmazdan faydalanmasına engel olması durumunda ecrimisil istenebilmesi için kural olarak intifadan men koşulu aranır. Bu koşul uyarınca, hak sahibi paydaşın taşınmazı kullanan diğer paydaşlara kendisinin de yararlanmak istediğini ve engellenmemesi gerektiğini bildirmesi gerekir.
Belirli durumlarda intifadan men bildirimi koşulu aranmaksızın ecrimisil talep edilebilir. Taşınmazın meyve ya da ekin gibi doğal ürün veren veya kiraya verilerek gelir getiren bir yer olması halinde bu şart aranmaz. Ayrıca taşınmazın tamamı üzerinde paydaşlardan birinin hak iddia ederek diğer paydaşları dışlaması ya da paydaşlar arasında önceden kararlaştırılan kullanım anlaşmasına aykırı davranılması hallerinde de bildirim aranmadan ecrimisil istenebilir.
Ecrimisil Bedelinin Tespiti ve Zamanaşımı
Ecrimisil bedeli takdir edilirken taşınmazın yüzölçümü, konumu, fiziksel özellikleri, işgalin devam ettiği süre, kullanım biçimi ve amacı ile imar durumu hesaba katılır. Ayrıca emsal kira veya rayiç verileri ile taşınmazın getirebileceği muhtemel gelir de bedel tespitinde temel alınır.
Ecrimisil taleplerinde genel kabul gören ilke, geriye dönük olarak en çok 5 yıllık süre için istenebilmesidir.
Kamu Ecrimisil Süreci ve İtiraz Yolları
Kamu taşınmazlarına dair ecrimisil süreçleri tespit, takdir, tahakkuk, tebliğ, itiraz veya uzlaşma ve tahsil basamakları üzerinden yürütülür. Kesinleşmiş kamu ecrimisil alacağı 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun uyarınca takip ve tahsil edilir; borcun vaktinde ödenmemesi durumunda haciz, teminat talep edilmesi ve gecikme zammı uygulaması işletilir. Ecrimisil tutarının ödenmesi işgalciye mülkiyet veya kiracılık hakkı sağlamaz ve taşınmazın tahliyesini engellemez.
Kamu ecrimisil ihbarnamesine yönelik olarak tebliğden veya idare içi itiraz sonucunun bildirilmesinden itibaren iptal davası açılabilir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 7/1 uyarınca, özel kanunlarında ayrı süre öngörülmeyen hallerde idare mahkemelerinde genel dava açma süresi 60 gündür.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 7Kaynağı aç
Özel Hukukta Yetkili ve Görevli Mahkeme
Özel hukuk ilişkilerinden doğan ecrimisil davalarında görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise kural olarak ecrimisile konu taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir.
Ecrimisil bedelinin ödenmesi kiracılık hakkı kazandırır mı?
Ecrimisil ödenmesi taşınmaz üzerinde kiracılık veya mülkiyet hakkı doğurmaz ve idarece yapılacak tahliyeyi engellemez.
Ecrimisil geriye dönük kaç yıl için talep edilebilir?
Genel kabul gören ilke uyarınca ecrimisil geriye dönük olarak en fazla 5 yıllık süre için istenebilir; 5 yılı aşan talepler zamanaşımına uğrar.
Kamu ecrimisil ihbarnamesine karşı iptal davası açma süresi ne kadardır?
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 7/1 gereğince genel dava açma süresi 60 gün olup ecrimisil ihbarnamesinin veya itiraz sonucunun tebliğinden itibaren 60 gün içinde iptal davası açılabilir.
Özel hukuk kapsamında ecrimisil davası hangi mahkemede açılır?
Özel hukuk kapsamındaki ecrimisil davalarında görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesi, yetkili mahkeme ise kural olarak taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy