E-Pazaryeri Sektör İncelemesi Nihai Raporunun Getirdikleri

E-pazaryeri platformlarına ilişkin incelemenin ilk adımı, Haziran 2020’de başlatılan sektör incelemesidir. Nihai raporda rekabet endişeleri platformlar arası rekabet, platform içi rekabet ve tüketiciler boyutuyla rekabet olmak üzere üç başlıkta ele alınır. Bu başlıklar, incelenen ilişkinin çerçevesini gösterir; her platform sözleşmesini veya her uygulamayı kendiliğinden ihlal sayan bir sonuç üretmez.

Platformlar arası rekabet

Platformların kullanıcılarıyla yaptığı sözleşmelerdeki en çok kayırılan müşteri ve münhasırlık koşullarıyla verinin taşınabilirliğinin engellendiği tespit edilmiştir. Tespit, bu koşulların her olayda aynı sonucu doğurduğu anlamına gelmez. Koşulun kapsamı, tarafları ve fiilen uygulanma biçimi ayrıca değerlendirilmelidir.

Geçit bekçisi olarak nitelendirilen teşebbüslerin rekabete aykırı davranışlar sergilemesinin, platformlar arası rekabeti tamamen ortadan kaldırabileceği sonucuna varılmıştır. Bu sonuç bir sektör incelemesi değerlendirmesidir; belirli bir teşebbüs hakkında verilmiş ihlal kararı değildir.

Platform içi rekabet ve kendini kayırma

Kendi platformunda satıcı da olan e-pazaryerinin, üçüncü taraf satıcılar karşısında asimetrik pazarlık gücüne sahip olması rekabetçi bir endişe olarak gündeme gelir. E-pazaryeri, kendisinin de oyuncusu olduğu pazardaki ticari koşulları tek taraflı belirleme imkânına sahip olabilir. Bu anlatım her platform için saptanmış bir ihlal değildir.

Kendini kayırma, e-pazaryerinin kendi platformundaki listeleme ve sıralamada kendi ürünlerine öncelik vermesiyle gündeme gelebilir. Satıcı verilerinin ürün geliştirme ve satış aşamalarında kullanılarak avantaj sağlanması da bu kapsamda anılan durumlardandır. Bunlar raporda gösterilen örneklerdir; genel bir ihlal tanımı oluşturmaz.

Satıcıya açıklanması ifade edilen koşullar

Bilgi asimetrisinin giderilmesi yönünde, özellikle listeleme, sıralama ve ilişkili hizmetlerin kullanım koşullarının objektif biçimde belirlenmesi gerektiği ifade edilir. Belirlenen koşulların açık ve anlaşılır bir dille, şeffaf şekilde ve kolayca erişilebilecek biçimde satıcılarla paylaşılması da bu ifadeye dahildir. Bu anlatım politika yönelimli bir değerlendirmedir.

Getirilmesi planlanan kurallara verilen örneklerden biri, listelemede dikkate alınan kriterler ile bu kriterlerin öneminin satıcılara sözleşme ve koşullar içinde açıklanmasıdır. Örnek, yürürlükteki bütün sözleşmeler için genel bir geçerlilik şartı değildir.

Tüketici menfaati ve tüketici politikaları

Ücretsiz sunulan hizmetlerde tüketicinin gerekli araştırmadan uzak durabildiği ve bunun sömürüye açıklık doğurabildiği belirtilir. Bu tespit, her tüketici için zorunlu bir davranış kuralı olarak genellenemez.

Korunması hedeflenen tüketici menfaatlerinin başında aşırı veri toplanması ve gizliliğin ihlal edilmesi gelir. Listeleme, sıralama ve ürün yorumları gibi manipülasyona ve sömürüye açık alanlarda objektif ölçütlere bağlı, açık, şeffaf, kolay erişilebilir ve tercihlere göre düzenlenebilir tüketici politikalarının benimsenmesi faydalı görülmektedir. Bu sonuç zorunlu kural olarak değil, fayda değerlendirmesi olarak kurulmuştur.

Geçit bekçisi için önerilen önleyici düzenleme

Politika önerileriyle geçit bekçisi kavramının Türk rekabet hukuku doktrinine katıldığı görülür. Önemli pazar gücüne sahip geçit bekçileri bakımından mevcut kuralların yetersiz kaldığı belirtilir. Kurum’un bu nitelikteki teşebbüslere yönelik birincil ve ikincil mevzuat çalışmaları içinde olduğu da ifade edilir.

Nihai politikalar arasında, önce geçit bekçisi teşebbüslerin belirlenmesini, ardından bunların yükümlülükleri ile kaçınmaları gereken davranışların belirlenmesini amaçlayan önleyici bir düzenlemenin yürürlüğe girmesi yer alır. Metin, bu düzenlemenin kabul edildiğini veya yürürlüğe girdiğini göstermez.

Planlanan düzenlemeye verilen örneklerden biri, platformların satıcılarına sözleşmesel veya fiilî geniş en çok kayırılan müşteri koşulu getirmemesidir. Diğer örnek, satıcılara performans araçlarına ücretsiz, etkin, kaliteli ve gerçek zamanlı erişim sağlama yükümlülüğüdür. Örnekler mevcut ve her platform için bağlayıcı bir yükümlülük olarak doğrulanamaz.

Önerilen platform davranış kodunun kapsamı

Platform davranış kodu, hâkim durum düzenlemesinden bağımsız olarak ve daha geniş bir ölçekte önerilir. Kodun hâkim durumda olmayan e-pazaryerlerini de kapsaması gerektiği ayrıca belirtilir. Amaç, objektiflik, şeffaflık, açıklık ve öngörülebilirliğe referans oluşturmaktır. Kodun kabul edildiği veya metninin yürürlüğe girdiği gösterilmez.

Önerilen kodun hedeflerinden biri, satıcı hesabının hangi durumlarda askıya alınacağının sözleşmede açıklanmasıdır. Benzer kısıtlamaların ne zaman, hangi koşullar altında ve nasıl uygulanacağı da gerekçeleriyle birlikte sözleşme hüküm ve koşullarında açıklanmalıdır. Bu hedef, planlanan düzenlemeye örnektir ve mevcut sözleşmelerin tamamı için genel bir geçerlilik şartına dönüştürülemez.

İkincil mevzuata ilişkin değerlendirme

E-pazaryerlerinde rekabet kurallarının daha muhafazakâr ve sert uygulanabilmesi için ikincil mevzuatın güçlendirilmesi faydalı görülmektedir. Değerlendirme, Kurum’un müdahale eşiğinin düşürülmesini ve yaklaşım esaslarının değiştirilmesini de kapsar. Yeni eşiğin ölçüsü veya değişen yaklaşımın içeriği tanımlanmaz.

Özellikle en çok kayırılan müşteri ve münhasırlık uygulamaları bakımından ikincil mevzuatla düzenlemeye ihtiyaç duyulduğu belirtilir. Bu ihtiyaç, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 6. maddesindeki genel yasağın yerine geçen ayrı bir kural oluşturmaz.

Teknoloji teşebbüsü işlemlerinin bildirilmesi

Teknoloji teşebbüsü tanımı kapsamına giren teşebbüslerin gerçekleştirdiği tüm birleşme ve devralma işlemlerinin, eşiklerden bağımsız olarak her koşulda bildirilmesi hükme bağlanır.

Hâkim durumun kötüye kullanılmasına ilişkin genel hüküm

4054 sayılı Kanun’un 6. maddesine göre, bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hâkim durumunu tek başına yahut başkalarıyla yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlarla kötüye kullanması hukuka aykırı ve yasaktır. Hüküm belirli bir e-pazaryeri platformunu veya raporun somut bir uygulamasını adlandırmaz.

Sayılan hâllerden biri, başka bir teşebbüsün faaliyet alanına girişinin doğrudan veya dolaylı biçimde önlenmesi ya da rakiplerin piyasadaki işlerinin zorlaştırılmasının amaçlanmasıdır. Aynı ve eşit hak, yükümlülük ve edimler için eşit durumdaki alıcılara farklı şartlar ileri sürülerek doğrudan ya da dolaylı ayrım yapılması da bu hâller arasındadır.

Bir mal veya hizmetin, başka bir mal veya hizmetin satın alınmasına bağlanması da maddede yer alır. Aracı durumundaki alıcının talep ettiği malın veya hizmetin başka bir malın ya da hizmetin teşhirine bağlanması ve satın alınan malın belirli bir fiyatın altında satılmaması gibi yeniden satış şartlarını sınırlayan uygulamalar da sayılır.

Belirli bir piyasadaki hâkimiyetin yarattığı finansal, teknolojik ve ticari avantajlarla başka bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabet koşullarını bozmayı amaçlayan eylemler kötüye kullanma hâli olarak düzenlenmiştir. Tüketicinin zararına olarak üretimin, pazarlamanın ya da teknik gelişmenin kısıtlanması da bu kapsamda sayılır. Hükümler örnekseme niteliğindedir ve e-pazaryerine özgü bir yükümlülük, istisna ya da uygulama sonucu göstermez.

Sık sorulan sorular

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy