Doğal Gaz İthalatında Lisans Zorunluluğu ve Yasal Çerçeve
Türkiye’ye yurt dışından doğal gaz ithal edilmesi faaliyeti, 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu, Doğal Gaz Piyasası Lisans Yönetmeliği, Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu kararları ve ikincil mevzuat kapsamında yürütülen, lisansa tabi ve denetlenen bir faaliyettir. Şirket ana sözleşmesinde doğal gaz ithalatı veya ticaretinin yer alması faaliyete başlamak adına tek başına yeterli kabul edilmez. Doğal gaz piyasasında ithalat gerçekleştirmek isteyen tüzel kişilerin Enerji Piyasası Düzenleme Kurumundan faaliyetlerine uygun ithalat lisansı alması yasal bir zorunluluktur. EPDK lisans sisteminde ithalat, ihracat, iletim, depolama, toptan satış, dağıtım ve sıkıştırılmış doğal gaz (CNG) gibi faaliyet alanları müstakil lisans türlerine ayrılmıştır.
Lisans Başvurusunda Bulunacak Şirketlerin Nitelikleri ve Belge Şartları
EPDK nezdindeki lisans başvuruları tüzel kişiler tarafından yapılır. Kurum, başvuru incelemesinde şirketin ticaret sicili kayıtlarını, ana sözleşmesini, ortaklık yapısını, belirlenen oranların üzerindeki doğrudan ve dolaylı pay sahiplerini, mali durumunu, iştiraklerini ve enerji piyasası alanındaki deneyimini değerlendirir. Yabancı ortaklı şirketlerin başvurularında yurt dışından temin edilen belgelerin tasdiki, apostil şerhi veya konsolosluk onayı ile noter onaylı Türkçe tercümelerinin ibraz edilmesi şarttır.
Uzun Dönemli Doğal Gaz İthalatı Başvuru Koşulları
Uzun dönemli ithalat lisansı başvurularında doğal gazın kaynağı, rezerv miktarı, üretim tesisleri ve iletim sistemine dair güvence içeren bilgi ve belgelerin sunulması gerekir. Başvuru dosyasında yıllık ve mevsimlik ithalat miktarları ile satıcı tarafa ilişkin verilerin yer alması zorunludur. Ayrıca BOTAŞ’ın yürürlükte sözleşmelerinin bulunduğu ülkelerden yapılacak uzun dönemli ithalat başvurularında, yabancı satıcı ile başvuru sahibi şirket arasında imzalanmış bir ön anlaşmanın bulunması aranır.
Spot Doğal Gaz ve Boru Gazı İthalatının Şartları
Spot doğal gaz ithalat faaliyeti, EPDK lisans yapısında ithalat lisansı başlığı altında ayrıca düzenlenmiştir. Bu lisans, piyasa fiyatları üzerinden kısa vadeli doğal gaz temin etmek, LNG kargoları getirmek veya şebekede uygun kapasite bulunması durumunda spot boru gazı ithal etmek amacıyla kullanılır. Bununla birlikte spot ithalat lisansı, sınır giriş noktalarından kendiliğinden sınırsız miktarda gaz getirme yetkisi sağlamaz.
Spot boru gazı ithalatında yalnızca ithalat lisansının bulunması yeterli değildir; doğal gazın boru hattı üzerinden girebilmesi için ilgili giriş noktasında kullanılabilir kapasite bulunması ve bu kapasitenin mevzuata uygun biçimde tahsis edilmesi gerekir. EPDK, spot boru gazı ithalatı için yıllık, çeyreklik ve aylık kapasite ürünlerini içeren talep toplama veya yarışma süreçleri düzenleyebilmektedir.
İthalat Faaliyetiyle Bağlantılı Diğer Lisans Türleri
İthal edilen doğal gazın depolanması için üçüncü taraflardan depolama hizmeti alınıyorsa ithalatçı şirketin ayrıca depolama lisansı edinmesi gerekmez. Ancak şirketin kendi adına yer altı depolama tesisi veya LNG terminali işletmesi durumunda EPDK’dan depolama lisansı alması şarttır. Yüzen LNG depolama ve yeniden gazlaştırma üniteleri (FSRU) bakımından da yalnızca LNG ithalat lisansına sahip olmak yeterli görülmeyip, tesisin ulusal şebekeyle uyumlu çalışacağına ve tahsisli yerinde bulunacağına ilişkin yükümlülükleri içeren depolama lisansı aranır.
İthal edilen gazın ulusal şebeke üzerinden taşınması sürecinde, ithalatçı şirket iletim sistemi işletmecisinin altyapısından mevzuat ve sistem kullanım düzenlemeleri çerçevesinde yararlanabilir; bu kullanım için ithalatçının ayrıca iletim lisansı alması zorunlu değildir. İletim lisansı, bizzat iletim tesisi kurmak ve iletim faaliyeti yürütmek isteyen tüzel kişiler için düzenlenir.
Doğal gaz ithalat lisansı, ithal edilen ya da yurt içinden tedarik edilen gazın yurt dışına satılmasına olanak tanımaz. Gazın Türkiye sınırları dışına çıkarılması planlanıyorsa bağımsız bir ihracat lisansı alınması gerekir. İthalat lisansı kapsamındaki satış haklarının dışına çıkılarak yurt içinden gaz alımı yapılması ve bağımsız toptan ticaret yürütülmesi durumunda ise toptan satış lisansı ihtiyacı gündeme gelir.
Doğal Gaz Piyasası Lisanslarının Geçerlilik Süresi
Doğal gaz piyasasında EPDK tarafından düzenlenen lisanslar, yürürlükteki mevzuat hükümleri uyarınca bir defada en az on yıl, en fazla otuz yıl süreyle geçerli olmak üzere verilir.
Doğal gaz ithalat lisansı alan bir şirket gazı ihraç edebilir mi?
Doğal gaz ithalat lisansı ihracat yapma hakkı vermez; doğal gazın yurt dışına satışı için EPDK’dan ayrı bir ihracat lisansı alınması zorunludur.
İthal edilen gazı ulusal şebekeden taşımak için iletim lisansı gerekir mi?
İthalatçının ulusal şebekeden yararlanarak gaz taşıması için iletim lisansı alması gerekmez; iletim lisansı bizzat iletim tesisi kurup işletecek olanlar için şarttır.
FSRU işletmek için sadece LNG ithalat lisansı yeterli midir?
FSRU işletmek için yalnızca LNG ithalat lisansı yeterli olmayıp EPDK’dan depolama lisansı alınması ve şebekeyle uyum şartlarının sağlanması zorunludur.
Doğal gaz piyasası lisansları kaç yıl süreyle verilir?
Doğal gaz piyasasında lisanslar mevzuat uyarınca bir defada en az on, en fazla otuz yıl süreyle düzenlenir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy