Rusya Federasyonu menşeli hidrokarbon ürünlerinin ithalatı, Türkiye iç hukukundaki enerji piyasası mevzuatı ile uluslararası yaptırım rejimlerinin kesişim noktasında yürütülmektedir. Faaliyetlerin hukuka uygunluğu; Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu lisanslama şartlarının eksiksiz yerine getirilmesinin yanı sıra sevkiyat, finansman ve mülkiyet zincirine uygulanan sınır ötesi tedbirlere tam uyum sağlanmasını gerektirir.
Türkiye Enerji Piyasasında Lisanslama Şartları
Türkiye'de petrol ithalatı 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu ve Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu lisans sistemine tabidir. Bu çerçevede piyasada rafinerici, dağıtıcı, depolama ve iletim gibi faaliyetler ilgili lisanslar alınmaksızın yürütülemez. Doğal gaz ithalatı faaliyetleri ise 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu hükümleri uyarınca Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından verilen doğal gaz ithalat lisansı rejimine bağlı olarak icra edilir.
Uluslararası Yaptırım Listeleri ve Finansal Kısıtlamalar
Amerika Birleşik Devletleri Hazine Bakanlığı Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi, Rosneft ve Lukoil şirketlerini yaptırım kapsamına almıştır. İlgili düzenlemeler gereğince bu şirketlerin doğrudan veya dolaylı olarak yüzde elli veya daha fazla paya sahip olduğu ortaklıklar da bloke edilmiş kişi statüsünde değerlendirilmektedir. Ayrıca Gazprombank ve çok sayıda Rus finans kuruluşu da yaptırım listesine dahil edilmiştir.
Deniz Yoluyla Sevkiyat ve Fiyat Tavanı Rejimi
Petrol fiyat tavanı mekanizması, koalisyon ülkelerindeki şirketlerin Rus petrolünün deniz yoluyla üçüncü ülkelere taşınmasına ilişkin denizcilik, sigorta ve finansman hizmeti sağlamasını, alımın belirlenen tavan fiyatın altında yapılması koşuluna bağlamaktadır. Avrupa Birliği sisteminde Rus ham petrolü için tavan fiyat varil başına 47,60 ABD doları, düşük değerli rafine ürünler için 45 ABD doları, yüksek değerli ürünler için ise 100 ABD doları olarak belirlenmiş olup otomatik fiyat ayarlama mekanizması 15 Temmuz 2027 tarihine kadar durdurulmuştur. Birleşik Krallık ise ham petrol fiyat tavanını 44,10 ABD doları seviyesine indirmiştir.
Doğal Gaz ve Sıvılaştırılmış Doğal Gaz Kısıtlamaları
Petrol için getirilen fiyat tavanı uygulaması doğal gaz ve sıvılaştırılmış doğal gaz bakımından geçerli değildir. Bununla birlikte Avrupa Birliği, Rus boru gazı ve sıvılaştırılmış doğal gaz ithalatını aşamalı olarak yasaklama kararı almıştır; bu kapsamda sıvılaştırılmış doğal gaz ithalatına yönelik tam yasak 2027 başında, boru gazı ithalatına yönelik tam yasak ise 2027 sonbaharında devreye girecektir. Ayrıca Rus sıvılaştırılmış doğal gaz tankerlerine yönelik bakım hizmetleri ile belirli terminal hizmetlerine kısıtlayıcı tedbirler getirilmiştir.
Üçüncü Ülke İşlemleri, Rafinaj ve Gölge Filo Tedbirleri
Avrupa Birliği ve Birleşik Krallık, Rus ham petrolünden üçüncü ülkelerde üretilen belirli rafine petrol ürünlerinin ithalatına yönelik kısıtlama ve yasaklar uygulamaktadır. Sevkiyat zincirinde ise Avrupa Birliği tarafından gölge filo kapsamında kısıtlama getirilen altı yüz yetmişi aşkın geminin limanlara erişimi ve bu gemilere denizcilik hizmetleri sağlanması yasaklanmıştır. Ürünün aracı veya üçüncü ülke şirketi üzerinden satın alınması ya da gemiden gemiye aktarılması, işlemin iktisadi olarak yaptırım altındaki kişi lehine sonuç doğurması halinde menşe ve yaptırım riskini ortadan kaldırmamaktadır.
Ödeme Sistemleri ve Sözleşmesel Güvenceler
Rusya bağlantılı ticari işlemlerde ABD doları cinsinden ödeme yapılması, transferlerin ABD finansal sistemi veya muhabir bankalarla temas etmesi sonucunu doğurabildiğinden yaptırım yetkisini tetikleme riski taşır. Bu çerçevede enerji alım sözleşmelerinde tarafların yaptırım durumu, kullanılacak bankaların hukuki yeterliliği, taşıyıcı listeleri, sonradan yürürlüğe girebilecek kısıtlamalar ile sözleşmenin askıya alınması veya feshedilmesine dair yaptırım hükümleri açıkça düzenlenmelidir.
Rusya'dan alınan doğal gaz ve LNG fiyat tavanı kurallarına tabi midir?
Doğal gaz ve sıvılaştırılmış doğal gaz alımları petrol için uygulanan fiyat tavanı rejimine tabi tutulmamaktadır; ancak Avrupa Birliği düzenlemeleri uyarınca bu ürünlerin ithalatı aşamalı yasak takvimine bağlanmıştır.
Rus petrolünün üçüncü ülkede rafine edilmesi yaptırım riskini tamamen ortadan kaldırır mı?
Üçüncü ülkede rafinaj işlemi yapılması veya aracı şirketler kullanılması yaptırım riskini kendiliğinden bertaraf etmez; Avrupa Birliği ve Birleşik Krallık bu petrol ürünlerinin ithalatına kısıtlamalar uygulamakta, işlemin iktisadi mahiyetine göre inceleme yapılmaktadır.
Rus enerji sözleşmelerinde hangi yaptırım maddelerine yer verilmelidir?
Sözleşmelerde tarafların yaptırım listelerinde bulunmadığı, yaptırımlı kişiler adına hareket edilmediği, yetkili bankaların kullanılacağı, taşıyıcıların yaptırımsız olduğu ve mevzuat değişikliklerinde askıya alma ile fesih haklarının geçerli olacağı açıkça kararlaştırılmalıdır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy