Doçentlikte asgari koşul incelemesi, akademik üretimin yalnızca toplam puanının kontrol edilmesiyle sınırlı değildir. Üniversitelerarası Kurulca yayımlanan başvuru şartları çerçevesinde, adayın başvurduğu bilim alanındaki zorunlu koşulların sağlanıp sağlanmadığı incelenir. Aynı yayın veya akademik faaliyet, farklı bilim alanlarında farklı sonuç doğurabilir.
Kanundaki başvuru şartları
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 24. maddesi, doçentlik başvurularının Üniversitelerarası Kurulca belirlenen takvime göre yılda en az iki kez yapılmasını öngörür. Lisans diplomasından sonra doktora, tıpta, diş hekimliğinde, eczacılıkta ve veteriner hekimlikte uzmanlık unvanı veya Kurulun önerisi üzerine Yükseköğretim Kurulunca tespit edilen sanat dallarından birinde yeterlik aranır. Merkezî yabancı dil sınavından en az elli beş puan veya Kurulun kabul ettiği uluslararası sınavdan buna denk bir puan gerekir. Bilim alanı belirli bir yabancı dille ilgiliyse bu sınav başka bir yabancı dilde verilir.
2547 sayılı YÜKSEKÖĞRETİM KANUNU m. 24Kaynağı aç
Aynı madde, Üniversitelerarası Kurulun görüşü üzerine Yükseköğretim Kurulunun her bilim veya sanat disiplininin özelliklerine göre yeterli sayı ve nitelikte özgün bilimsel yayın ve çalışma şartını belirlemesini öngörür. Bu sayı ve nitelik kanunda ayrıca sayısallaştırılmamış, yönetmelik ve kriterlere bırakılmıştır. Üniversitelerarası Kurul, yeterli yayın ve çalışması olduğuna karar verilen adaya doçentlik unvanı verir. Jüri, adayın başvurduğu bilim veya sanat dalından beş kişi ve iki yedek üyeyle kurulur; ilgili dalda yeterli öğretim üyesi yoksa üç üyeyle de oluşturulabilir. Jüri üyelikleri, değerlendirmeye esas raporlar ve başvuru sonucu ilgililere elektronik ortamda açılır; erişime açıldığı tarihi izleyen beşinci gün tebliğ edilmiş sayılır.
Danıştay 8. Daire, E. 2021/6349, K. 2023/2860Kaynağı aç
Danıştay 8. Daire, E. 2021/5411, K. 2023/2858Kaynağı aç
Ölçütün uygulanacağı dönem ve başvuru takvimi
Doçentlik Yönetmeliği'nin 3. maddesine göre bilim veya sanat alanlarındaki güncellemeler izleyen dönemde, doçentlik kriterlerindeki güncellemeler ise kabul edildikleri tarihten sonraki ikinci doçentlik başvuru döneminde uygulanır.
Danıştay 8. Daire, E. 2021/5288, K. 2023/2864Kaynağı aç
24519 sayılı DOÇENTLİK YÖNETMELİĞİ m. 3Kaynağı aç
10 Ağustos 2021 tarihli ve 31564 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikle, başka tarih belirlenmedikçe başvurunun yılda iki kez Mart ve Ekim ayının yirminci günü başlayıp ilgili ayın son çalışma günü mesai bitimine kadar yapılması öngörülmüştür. Danıştay 8. Daire, E. 2021/5288, K. 2023/2864 sayılı kararında, 2547 sayılı Kanun'daki yılda en az iki kez kuralı ve idarenin takdir yetkisi karşısında bu takvim değişikliğinde üst hukuk normlarına ve hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşmıştır.
Asgari koşul incelemesinde bakılan unsurlar
Dosyada özellikle yayının başvurulan alana ve ölçüt kategorisine uyup uymadığı, derginin indeks ve taranma durumunun başvuru dönemine göre saptanması, kitap, kitap bölümü, bildiri, proje ve atıf beyanlarının sınıflandırılması ile yazar sırası ve katkı oranı ele alınır. Belgelerin istenen biçimde sunulması da bu incelemenin içindedir. Bir yazının araştırma makalesi, derleme, kısa akademik değerlendirme, vaka sunumu veya kısa bildiri kabul edilmesi, puan hesabını ve zorunlu alt koşulların karşılanmasını etkileyebilir. Derleme makale için genel bir kabul veya ret, başvuru alanı ve dönem ölçütü dikkate alınmadan kurulmamalıdır.
Bir kalemde fazla puan bulunması, başka bir zorunlu kalemin eksikliğini her zaman gidermeyebilir. Güçlü bir dosyada bile yanlış kategori seçimi, eksik destekleyici belge veya hatalı tarih bilgisi nedeniyle asgari koşulun sağlanmadığı kabul edilebilir. Yanlış kategoriye yazılan yayın veya faaliyet, adayın karşılayabileceği bir ölçütün başvuru dosyasında görünmemesine neden olabilir. Bu sonuç her dosyada zorunlu değildir.
Beyan, indeks ve belge hataları
Hazırlıkta görülen sorunlar; SCI, SSCI, AHCI veya alan indekslerindeki durumun başvuru tarihi yerine başka bir tarihe göre ele alınması, makalenin araştırma makalesi, derleme, kısa akademik ileti ya da vaka sunumu niteliğinin hatalı bildirilmesi, kitap bölümü belgelerinin eksik kalması, faaliyetin birden fazla kategoriye yazılması veya hiç yazılmaması, kendi eser atıflarının ayrılmaması, proje ve bildiri bilgilerinin eksikliği ile alan değişmesine rağmen eski kriterin kullanılmasıdır. İndeks yönünden başvuru dönemi, yayın tarihi, veri tabanı kaydı ve Üniversitelerarası Kurul ölçütleri birlikte incelenir. Somut dosyada belirleyici tarih resmî belgeyle ortaya konulur.
Eksik belge ile yanlış değerlendirme birbirinden ayrılır. Eksik belgede ilgili faaliyeti ispatlayan kayıt hiç bulunmayabilir veya sunulan belge resmi ölçütün aradığı bilgiyi taşımayabilir. Yanlış değerlendirmede belge dosyadadır; indeks, yayın türü, tarih veya katkı bilgisi hatalı yorumlanmıştır. Başvuru tarihinden sonra oluşan yeni akademik faaliyet ile başvuru tarihinde var olup sonradan daha iyi belgelenen faaliyet aynı hukuki değere sahip değildir. Mevcut faaliyeti ispatlayan belgenin sonradan sunulması ile başvuru tarihinde var olmayan yeni faaliyetin eklenmesi aynı şekilde değerlendirilmez.
Hata yalnızca adayın beyanından kaynaklanmayabilir. İdarenin sunduğu resmi indeks belgesini dikkate almaması, yayın türünü yanlış yorumlaması veya başvuru dönemi ölçütleri yerine başka bir kriter seti uygulaması hukuka aykırılık iddiasına konu olabilir. Her hata etik ihlal anlamına gelmez. Yanlış veya yanıltıcı beyan iddiası bazı dosyalarda etik incelemeyle bağlantılı hale gelebilir; adayın beyanı, dayandığı belge ve başvuru tarihinde elindeki kayıtlar ortaya konulmalıdır.
Jürinin inceleme sırası ve rapor süresi
Doçentlik Yönetmeliği'nin 6. maddesine göre doçentlik değerlendirme jürisi, başvuru dosyasını önce bilimsel araştırma ve yayın etiğine aykırılık bulunup bulunmadığı ve asgari başvuru şartlarının sağlanıp sağlanmadığı yönünden inceler. Etik değerlendirme raporları ilgili Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Komisyonu tarafından, asgari şartın sağlanmadığına ilişkin raporlar ise Doçentlik Komisyonu tarafından incelenir. Asgari şartın sağlanmadığı tespit edilirse komisyon başvuruyu iptal eder. Jüri üyesine her aday için değerlendirme raporu hazırlamak üzere azami bir ay verilir. Komisyon gerekli hallerde bir aya kadar ek süre verebilir. Süresinde raporu sisteme yüklemeyen üyenin görevi sonlandırılır ve yedek üyelerin raporları sırasıyla değerlendirmeye alınır.
Danıştay 8. Daire, E. 2021/6349, K. 2023/2860 sayılı kararında, asgari şartların sağlandığının tespiti hâlinde jüri üyesine başarılı veya başarısız raporu için ek süre verilmesini ve süresinde rapor vermeyen ya da asgari şartı sağlamadığı görüşünde ısrar eden üye yerine yedek raporlarının alınmasını hukuka aykırı bulmamıştır. Ek sürenin belirsiz olduğu iddiası, dava konusu edilmeyen 6. maddenin 3. fıkrasındaki süre kuralına dayanılarak kabul edilmemiştir. Bu fıkra, her aday için azami bir aylık rapor süresi ve gerekli hallerde bir aya kadar ek süre öngörür.
Davanın kesinleşmesine bağlanan yeniden başvuru
10 Ağustos 2021 tarihli ve 31564 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikle Yönetmeliğin 4. maddesine eklenen 6. fıkra; eser değerlendirmesinde başarısız sayılan, asgari başvuru şartını sağlamadığı veya etik ihlalde bulunduğu gerekçesiyle başvurusu iptal edilen adayın aynı bilim veya sanat alanında yeniden başvurmasını, bu işlemlere karşı açtığı davanın kesinleşmesine bağlamış ve aykırı başvuruların işleme alınmayacağını düzenlemiştir. Danıştay 8. Daire, E. 2021/6349, K. 2023/2860; E. 2021/5288, K. 2023/2864 ve E. 2021/5411, K. 2023/2858 sayılı kararlarında bu sınırlamanın yargı yoluna başvurmayı önemli ölçüde caydırdığını, amaçla orantılı olmadığını ve hukuk devleti ilkesi ile hak arama özgürlüğüne uygun olmadığını kabul etmiştir. E. 2021/5411, K. 2023/2858 sayılı kararda bu 6. fıkra iptal edilmiştir.
Asgari şart eksikliğinde bekleme süresi
Ayrı bir cümle, başvurusu iptal edilen adayın müracaat dönemi esas alınarak en erken izleyen ikinci dönemde yeniden başvurabileceğini öngörmüştür. Danıştay 8. Daire, E. 2021/6349, K. 2023/2860 ve E. 2021/5288, K. 2023/2864 sayılı kararlarında, eksikliğin daha kısa sürede tamamlanabileceği haller ayrılmaksızın bütün asgari başvuru şartlarına aynı bekleme süresinin uygulanmasını ölçülülük ilkesine, kamu yararına ve hizmet gereklerine aykırı bulmuş ve bu cümleyi iptal etmiştir. E. 2021/6349, K. 2023/2860 sayılı kararda ayrıca Yönetmeliğin 4. maddesine eklenen 6. fıkra iptal edilmiş, iptal edilen iki düzenleme dışında kalan diğer dava konusu düzenlemeler yönünden dava reddedilmiştir. E. 2021/5288, K. 2023/2864 sayılı kararda da 4. maddenin 6. fıkrası ile ikinci dönem cümlesi dışında kalan diğer dava konusu düzenlemeler yönünden dava reddedilmiştir. Ret, usul veya esas diye ayrıca nitelendirilmemiştir.
Sonuçlanmamış başvuru varken yeniden başvuru
Yönetmeliğin 4. maddesine eklenen 7. fıkraya göre doçentlik başvurusu sonuçlanmamış adaylar aynı veya farklı bilim ya da sanat alanından yeniden başvuramaz. Danıştay 8. Daire, E. 2021/5288, K. 2023/2864 ve E. 2021/5411, K. 2023/2858 sayılı kararlarında bu kuralı, aynı yayınlarla iki unvan alınmasından doğabilecek haksızlığın, farklı alanda yeni çalışma sunulmasının ve birden fazla başvurunun karışıklığının önlenmesi amacıyla orantılı ve makul görmüş; kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşmıştır. E. 2021/5411, K. 2023/2858 sayılı kararda bu fıkra yönünden dava reddedilmiştir.
Önceki döneme ait bilgi ve raporların erişimi
Doçentlik Yönetmeliği'nin 6. maddesinin 9. fıkrasına göre aynı bilim veya sanat alanından yeniden başvuruda, başarısız olunan son döneme ait bilgi ve belgeler ile başarısız sayılmaya esas raporlar, jüri üyelerinin isimleri gizlenerek yeni başvurudaki jüri üyelerinin erişimine açılır. Asgari şart nedeniyle iptal edilen başvuruda da iptale konu dönemin bilgi ve belgeleri ile Doçentlik Komisyonu kararı yeni jürinin erişimine açılır. Mahkeme, raporların erişime açılması düzenlemesinin 12 Haziran 2020 tarihli ve 31153 sayılı Resmî Gazete değişikliğiyle getirildiğini ve sonraki değişiklikle hangi döneme ait belgelerin açılacağındaki belirsizliğin giderilmesinin amaçlandığını kabul etmiştir.
Danıştay 8. Daire, E. 2021/6349, K. 2023/2860 sayılı kararında, iptale konu dönemin bilgi ve belgeleri ile Doçentlik Komisyonu kararının yeni jüri üyelerinin erişimine açılmasını, önceki karardan haberdar olma ve eksikliğin giderilip giderilmediğinin denetlenmesi amacıyla hizmet gereklerine aykırı görmemiştir. Aynı kararda jürinin objektif davranmasının engelleneceği iddiası soyut ve varsayıma dayalı bulunarak hukuken itibar edilebilir görülmemiştir. Mahkeme, erişime açılması öngörülen bilgileri 6698 sayılı Kanun'daki kimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgi şeklindeki kişisel veri tanımı kapsamında görmemiş ve kişisel verilerin korunmasına aykırılık iddiasını hukuki dayanaktan yoksun bulmuştur.
Danıştay 8. Daire, E. 2021/5288, K. 2023/2864 sayılı kararında, başarısız olunan son döneme ait bilgi, belge ve başarısızlığa esas raporların isimler gizlenerek erişime açılmasına ilişkin değişiklikte hukuka ve hizmet gereklerine aykırılık bulunmadığı sonucuna varmıştır. Daire, eksiklikler ile adayın kitap, makale, proje veya tez gibi yeni bilimsel yayın yapıp yapmadığı konusunda jüriye yol gösterme amacını da gözetmiştir. Jürinin etkileneceği iddiası bu kararda da soyut varsayım sayılmıştır.
Yönetmeliğin 6. maddesinin 8. fıkrasına göre başarısız bulunan aday, jürinin eksik bulduğu eser ve faaliyetleri tamamlamak kaydıyla müracaat dönemi esas alınarak en erken izleyen üçüncü dönemde yeniden başvurabilir. Daire bu kuralı, önceki raporların erişime açılmasının amacını açıklarken kullanmıştır. Bu bekleme, asgari şart eksikliği nedeniyle iptal edilen başvuru için iptal edilen ikinci dönem cümlesinden ayrıdır.
Puan eşiğine ilişkin tespit
Danıştay 8. Daire, E. 2021/6349, K. 2023/2860 ve E. 2021/5288, K. 2023/2864 sayılı kararlarında, Üniversitelerarası Kurulun internet sitesinde yayımlanan başvuru şartlarında adayın en az 100 puan karşılığı bilimsel etkinlikte bulunması ve en az 90 puan karşılığı çalışmanın doktora unvanından sonra gerçekleştirilmesi şartının yer aldığını tespit etmiştir. Bu tespit kanun metninin kendisi veya bilim alanlarına göre ayrılmış tam puan tablosu değildir. Alan, eser türü ve istisnalara göre değişebilecek ayrıntılar bu tespitten çıkarılamaz.
Kararların tarihi ve temyiz yolu
E. 2021/6349, K. 2023/2860; E. 2021/5288, K. 2023/2864 ve E. 2021/5411, K. 2023/2858 sayılı kararlar 26 Mayıs 2023 tarihinde oybirliğiyle verilmiş, tebliğ tarihini izleyen 30 gün içinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık bırakılmıştır. E. 2021/5288, K. 2023/2864 sayılı kararda davalı idarelerin usule ilişkin itirazları kabul edilmeyerek işin esası incelenmiştir.
Asgari koşul yalnız toplam puana mı bakılarak belirlenir?
Hayır. İnceleme, başvurulan bilim alanındaki zorunlu koşulların sağlanıp sağlanmadığını da kapsar. Bir kalemdeki fazla puan, başka bir zorunlu kalemin eksikliğini her zaman gidermeyebilir.
Yanlış kategori seçimi dosyayı nasıl etkiler?
Yanlış kategori, adayın gerçekte karşılayabileceği bir ölçütün başvuru dosyasında görünmemesine neden olabilir. Bu etki her dosyada aynı sonucu doğurmaz.
Başvuru tarihinden sonraki yeni eser eski eksiği tamamlar mı?
Başvuru tarihinden sonra oluşan yeni faaliyet ile başvuru tarihinde var olup sonradan belgelenen faaliyet aynı hukuki değere sahip değildir. Yeni faaliyetin eklenmesi, mevcut faaliyeti ispatlayan belgenin sunulması gibi değerlendirilmez.
Sonuçlanmamış başvuru varken yeniden başvurulabilir mi?
Yönetmeliğin 4. maddesinin 7. fıkrasına göre başvurusu sonuçlanmamış aday aynı veya farklı bilim ya da sanat alanından yeniden başvuramaz. Danıştay 8. Daire bu kuralı orantılı ve makul bularak bu yönlerden davayı reddetmiştir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

