Diş Hekimleri Disiplin Hukuku ve Disiplin Cezaları

Diş hekimleri disiplin hukuku; meslek mensuplarının deontolojik kurallara, mesleki ilkelere ve mevzuat hükümlerine aykırı fiillerinin soruşturulmasını, yargılanmasını ve yaptırıma bağlanmasını düzenler. Anayasa'nın 135. maddesi uyarınca kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst kuruluşları; meslek mensuplarının dürüstlüğünü, güvenini, meslek disiplinini ve ahlakını korumak maksadıyla kanunla kurulan, organları yargı gözetiminde gizli oyla seçilen kamu tüzelkişilikleridir. 3224 sayılı Türk Dişhekimleri Birliği Kanunu'nun 4. maddesi gereğince, sınırları içinde odaya kayıtlı en az yüz diş hekimi bulunan her ilde Birliğe bağlı bir diş hekimleri odası kurulur. Mesleğini serbest olarak icra etmeye başlayan diş hekimleri, 3224 sayılı Kanun'un 17. maddesi uyarınca bir ay içinde o il veya bölge odasına kaydolmak ve üyelik görevlerini yerine getirmekle yükümlüdür; odaya kaydolmayanlar serbest meslek icra edemez. Buna karşılık mesleklerini serbest icra etmeksizin kamu kurum ve kuruluşları ile kamu iktisadi teşebbüslerinde asli ve sürekli görevde çalışan diş hekimlerinin odaya üye olma zorunluluğu bulunmamaktadır; özel kanunları gereği üye olamayan serbest hekimler ise mesleki disiplin ve sorumluluk bakımından kanun hükümlerine tabidir.

Disiplin Kurullarının Teşekkülü ve Disiplin Cezası Türleri

Disiplin süreçlerini yürütmek ve hükme bağlamak üzere oda ve birlik bünyesinde ayrı disiplin mercileri görev yapar. Oda Genel Kurulu tarafından kendi üyeleri arasından seçilen Oda Disiplin Kurulu, görev süresi iki yıl olan beş asıl ve beş yedek üyeyle faaliyet gösterir. Birlik Yüksek Disiplin Kurulu ise Birlik Genel Kurulunca delegeler ile birlik merkez organlarının asıl üyeleri arasından iki yıllık süre için belirlenen dokuz asıl ve dokuz yedek üyeden meydana gelir.

3224 sayılı Kanun'un 44. maddesi uyarınca diş hekimliği vakar ve onuruna, meslek düzen ve geleneklerine uymayan, mesleğini gereği gibi icra etmeyen, kusurlu uygulayan veya görevin gerektirdiği güveni sarsıcı eylemlerde bulunan hekimler hakkında fiilin niteliği ve ağırlığına göre disiplin cezası verilir. Kanunda düzenlenen disiplin cezaları; uyarma, kınama, para cezası, oda bölgesinde serbest meslek uygulamasından geçici alıkonma ve sürekli alıkonmadır. Uyarma cezası diş hekimine görevinde ve davranışlarında daha dikkatli davranması gerektiğinin, kınama cezası ise kusurlu sayıldığının yazılı bildirilmesidir. Para cezası, odanın bulunduğu bölgede o yıl uygulanan asgari muayene ücretinin on katından az ve elli katından fazla olmamak üzere belirlenir. Oda bölgesinde serbest meslek uygulamasından geçici alıkonma cezası bir aydan altı aya kadar uygulanır. İlgili oda bölgesinde iki defa serbest meslek uygulamasından alıkonma cezası alan diş hekimleri ise oda bölgesinde serbest meslek icrasından sürekli olarak alıkonur.

3224 sayılı Kanun'un 44. maddesi uyarınca disiplin cezasını gerektiren somut fiiller, bir derece ağır veya bir derece hafif ceza verilecek durumlar, kovuşturma mercileri ve kurulların çalışma esasları Türk Dişhekimleri Birliği tarafından çıkarılan yönetmelikle tespit edilir. Disiplin kurulları, yönetmelikte sayılan disiplinsizlik hallerine nitelik ve ağırlıkları bakımından benzer nitelikteki eylemlerde bulunan meslek mensuplarına da aynı türden ceza uygulayabileceği gibi alt veya üst derece cezayı tatbik etme takdir yetkisine de sahiptir.

Soruşturma Usulü, Savunma Hakkı ve Zamanaşımı

Anayasa'nın 129. maddesi ve 3224 sayılı Kanun'un 44. maddesi uyarınca diş hekimine savunma hakkı tanınmadıkça disiplin cezası verilemez. İhbar veya şikayet üzerine yürütülen ilk incelemede şikayet metni hekime bildirilir ve açıklamaları ile delillerini en geç bir hafta içinde iletmesi istenir. Disiplin soruşturması açılması halinde ise hekime isnat edilen fiil açık ve yazılı olarak tebliğ edilerek 15 günlük savunma süresi tanınır; tebligata rağmen bu sürede savunma yapılmaması halinde savunma hakkından vazgeçilmiş sayılır. Hakkında soruşturma açılan hekim, delillerini toplamak amacıyla soruşturmacıdan tebliğden itibaren 10 günü geçmemek üzere ek süre isteyebilir. Soruşturmacı, görevlendirildiği tarihten itibaren tahkikatı bir ay içinde sonuçlandırmakla yükümlüdür; zorunlu ve haklı sebeplerin bulunması halinde yönetim kurulu kararıyla bu süre en çok üç kez birer ay uzatılabilir.

Disiplin cezası gerektiren eylemlerin işlendiği tarihten itibaren 4 yıl geçmesi halinde soruşturma zamanaşımı gerçekleşir ve disiplin takibatı yapılamaz. Ancak henüz soruşturma kararı alınmamış olsa dahi, 4 yıllık süre dolmadan önce Oda Yönetim Kurulu durumu incelemeye alıp araştırma başlatmışsa bu süre işlemez. Ayrıca disiplin cezasını gerektiren fiil Türk Ceza Kanunu kapsamında aynı zamanda suç teşkil ediyorsa ve ilgili suç için ceza mevzuatında daha uzun bir zamanaşımı süresi öngörülmüşse, disiplin sürecinde de bu uzun ceza zamanaşımı süresi esas alınır.

Ceza Yargılaması ile İlişki ve Kanuni Yaptırımlar

Diş hekimi hakkında adli makamlarca cezai takibat başlatılmış olması veya mahkumiyet kararı verilmiş bulunması, disiplin soruşturması yürütülmesine ve disiplin cezası tayin edilmesine engel oluşturmaz. Eylemin Türk Ceza Kanunu kapsamında suç oluşturduğu durumlarda ise Oda Yönetim Kurulu tarafından gecikmeksizin yetkili Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması zorunludur.

3224 sayılı Kanun'un 45 ve 46. maddeleri, meslek düzenini ve kamu sağlığını korumaya yönelik adli ceza ve idari para cezası yaptırımları öngörmüştür. Hastalar ile diş hekimleri arasında herhangi bir menfaat karşılığı aracılık yapan veya bu kişileri aracı olarak kullanan meslek mensupları üç aydan bir yıla kadar hapis ve adli para cezası yaptırımına tabidir. Meslek diplomasını menfaat temini maksadıyla icra yetkisi bulunmayan kişilere kullandıranlar, başkasına ait diplomayı kullananlar veya haklarında meslekten geçici yahut sürekli alıkonma cezası verilmesine karşın serbest meslek icrasını sürdürenler hakkında eylemleri daha ağır bir suçu oluşturmadığı takdirde üç aydan bir yıla kadar hapis ve adli para cezası uygulanır. Kanunun 17. maddesinin dördüncü fıkrasında düzenlenen odaya kaydolmaksızın serbest meslek icra etme yasağı ile 42. maddesindeki bildirim yükümlülüklerine aykırı hareket edenlere mahallî mülkî amir tarafından idari para cezası verilir.

Kararlara İtiraz, Cezaların Kesinleşmesi ve İnfazı

Oda Yönetim Kurulu'nun soruşturma veya kovuşturma açılmasına yer olmadığına dair kararlarına karşı, tebliğden itibaren 15 gün içinde ihbar veya şikayet sahipleri tarafından Birlik Merkez Yönetim Kurulu'na itiraz edilebilir. Oda Disiplin Kurulu'nun esasa dair nihai kararlarına karşı ise soruşturma ilgilileri ile Oda Yönetim Kurulu tebliğden itibaren 15 gün içinde Birlik Yüksek Disiplin Kurulu'na itiraz başvurusunda bulunabilir. Birlik Yüksek Disiplin Kurulu'na gönderilecek dosyanın gidiş ve dönüş posta gideri karara itiraz eden ilgiliden tahsil edilir; süresi içinde itiraz edilmesine rağmen tebliğden itibaren bir hafta içinde posta masrafı karşılanmazsa itiraz hakkından vazgeçilmiş sayılarak karar kesinleşir.

3224 sayılı Kanun'un 44. maddesi gereğince disiplin cezaları ancak kesinleşme tarihinden itibaren infaz edilir. İtiraz edilen cezalar ile aleyhe itiraz olmasa dahi meslekten geçici ve sürekli alıkonma cezaları, Birlik Yüksek Disiplin Kurulu tarafından onaylanmadıkça yürürlüğe girmez ve uygulanamaz. Kesinleşen para cezalarının tebliğden itibaren 15 gün içinde ödenmesi gerekir; bu süre içinde ödenmeyen cezalar İcra ve İflas Kanunu hükümleri dairesinde icra takibi yoluyla tahsil edilir.

Meslekten alıkonma cezası kesinleştiğinde, diş hekimi mesleki faaliyetinden alıkonulur; muayenehanesi kapatılır veya çalıştığı sağlık kuruluşundaki faaliyetine son verilir. Kararın fiilen infazı, Oda Yönetim Kurulu tarafından yetkilendirilen üç diş hekiminden oluşan kurul eliyle, gerekirse kolluk kuvvetlerinin yardımı alınarak mesleğin icra edildiği yerin veya tahsisli birimin kapatılıp mühürlenmesi ve tutanak düzenlenmesi suretiyle gerçekleştirilir. Alıkonma kararı diş hekiminin muayenehane kapısına, toplu muayenehane ve poliklinik gibi birden fazla hekimin çalıştığı özel sağlık kuruluşlarında ise hekimin sağlık hizmeti verdiği birimde mühürlenen kapının yanına asılır ve ceza süresince asılı tutulur. Alıkonma yaptırımına rağmen mesleğin icrasına devam edildiği tespit edilirse tutanağa istinaden Oda Yönetim Kurulu tarafından Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulur ve ayrıca yeni bir disiplin soruşturması başlatılır.

Sicilden Silinme ve İdari Yargı Yolu

Kesinleşen disiplin yaptırımları cezanın kesinleştiği tarihten itibaren belirli sürelerin geçmesiyle ilgilinin sicilinden silinir. Uyarma ve kınama cezaları iki yıl, para cezaları dört yıl, meslekten geçici alıkonma cezaları ise on yıl geçtikten sonra sicilden kaldırılır. Aynı fiilin tekrar işlenmesi halinde, tekerrür nedeniyle verilen ikinci cezanın sicilden silinmesi için öngörülen kanuni süreler iki katına çıkar.

Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşu organlarınca tesis edilen kovuşturmaya yer olmadığı kararları ile disiplin cezaları idari işlem niteliğindedir ve Anayasa'nın 125. maddesi uyarınca yargı denetimine tabidir. Kesinleşen disiplin kararına karşı tebliğden itibaren 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesinde öngörülen 60 günlük hak düşürücü süre içinde idare mahkemesinde iptal davası veya işlemden doğan zararlar için tam yargı davası açılabilir; bu iki dava birlikte de ikame edilebilir. İdari yargı merciinde dava açılması, idari işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz. İptal davalarında yetkili mahkeme işlemi tesis eden idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesi; tam yargı davalarında ise davacının ikametgahının bulunduğu yer idare mahkemesidir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy