Dijital Miras Kavramı ve Hukuki Çerçevesi
Dijital miras, mirasbırakanın vefatının ardından geride kalan ve dijital ortamda yer alan ekonomik veya manevi değere sahip varlıklar ile bunlara bağlı hak ve yükümlülüklerin tamamını ifade eder. Bireylerin çevrim içi hesapları, iletileri, dijital cüzdanları, bulut kayıtları ve özgün üretimleri ölüm sonrasında tereke hukuku kapsamında değerlendirilmesi gereken değerleri oluşturur.
Türk hukuk düzeninde dijital mirası bütün yönleriyle düzenleyen müstakil bir kanun yer almamaktadır. Meydana gelen hukuki uyuşmazlıklar; 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun miras hükümleri, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, fikrî mülkiyet hukuku, kişisel verilerin korunması mevzuatı ve taraflar arasındaki sözleşme hükümleri çerçevesinde çözümlenir.
Külli Halefiyet ve Dijital Varlıkların Terekeye Dahil Olması
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 599. maddesi gereğince mirasçılar, mirasbırakanın ölümü ile mirası bir bütün olarak kanun gereğince kazanırlar. Kanunda öngörülen istisnalar saklı kalmak üzere mirasçılar; aynî hakları, alacakları, diğer malvarlığı haklarını, taşınır ve taşınmazlar üzerindeki zilyetlikleri doğrudan elde eder ve mirasbırakanın borçlarından kişisel olarak sorumlu olurlar.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 599Kaynağı aç
Bir dijital varlığın terekeye dahil olabilmesi için devredilebilir nitelikte bulunması ve mirasbırakanın kişiliğine sıkı sıkıya bağlı olmaması şarttır. Bu doğrultuda ekonomik değer taşıyan dijital varlıklar kural olarak mirasçılara intikal ederken, yalnızca mirasbırakanın kişisel alanına özgülenen ve devri mümkün olmayan unsurlar intikale elverişli kabul edilmez.
Dijital Hesaplar ve Platform Kullanım Sözleşmelerinin Niteliği
Dijital hesap ile hesapta yer alan içeriklerin hukuki nitelikleri birbirinden bağımsız değerlendirilir. Sosyal ağ veya e-posta hesapları üzerindeki kullanım ilişkisi ilgili platformla akdedilen sözleşmeye dayanırken; hesap bünyesindeki fotoğraflar, yazışmalar, videolar ve dijital eserler bağımsız hukuki vasıflara tabidir.
Platform hizmet sözleşmelerinde hesabın devredilemeyeceğine ilişkin hükümler bulunsa dahi bu sözleşme hükümleri miras hukukunun emredici kurallarını tamamen etkisiz kılamaz. Hesabın devredilemezliği kararlaştırılmış olsa bile hesapta yer alan ekonomik değere sahip içeriklerin, alacakların veya fikrî hakların mirasçılara geçip geçmeyeceği ayrıca değerlendirilir.
Dijital Eserler ve Fikrî Hakların İntikal Esasları
Mirasbırakana ait dijital fotoğraf, video, yazı, müzik veya diğer özgün çalışmaların eser vasfı taşıması hâlinde 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu hükümleri uygulanır. Eser sahibinin mali hakları kural olarak miras yoluyla intikal eder. Eser sahibinin kanunda tanınan manevi yetkilerin kullanım tarzını belirlememesi veya bir kimseye bırakmaması hâlinde, bu yetkilerin ölümden sonra kullanımı 5846 sayılı Kanun'un 19. maddesi uyarınca vasiyeti tenfiz memuruna; memur tayin edilmemişse sırasıyla sağ kalan eş ile çocuklarına ve mansup mirasçılarına, ana-babasına, kardeşlerine aittir.
5846 sayılı FİKİR VE SANAT ESERLERİ KANUNU m. 19Kaynağı aç
5846 sayılı Kanun'un 19. maddesinde sayılan hak sahipleri, ilgili kanun hükümlerinde tanınan manevi hakları eser sahibinin ölümünden itibaren yetmiş yıl kendi adlarına kullanabilirler. Bu kimseler yetkilerini kullanmazlarsa, eser sahibinden veya halefinden mali bir hak iktisap eden kimse meşru menfaatini ispatlamak şartıyla ilgili hakları kendi adına kullanabilir. Yetkili kişilerin müdahale hususunda anlaşamaması hâlinde uyuşmazlık, mahkemece eser sahibinin muhtemel arzusuna en uygun biçimde basit yargılama usulü ile çözümlenir. Yetkililerin bulunmaması, haklarını kullanmaması veya sürenin dolması hâlinde, eserin memleket kültürü bakımından önemli görülmesi şartıyla Kültür ve Turizm Bakanlığı bu hakları kendi adına kullanma yetkisine sahiptir.
Kişisel Verilerin Korunması ve Sağlık Verilerine Erişim
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 28. maddesi uyarınca kişilik, çocuğun sağ olarak tamamıyla doğduğu anda başlar ve ölümle sona erer. Kişilik ölümle nihayete erdiğinden vefat eden kişi 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında ilgili kişi sayılmaz. Bu sebeple mirasçılar; veri işlenip işlenmediğini öğrenme, bilgi talep etme, işlenme amacını denetleme, aktarılan kişileri bilme, düzeltme, silme veya zararın giderilmesini isteme haklarını düzenleyen 6698 sayılı Kanun'un 11. maddesine doğrudan dayanarak talepte bulunamazlar.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 28Kaynağı aç
6698 sayılı KİŞİSEL VERİLERİN KORUNMASI KANUNU m. 11Kaynağı aç
Vefat eden kişinin kişisel verilerine erişim; konuya ilişkin özel bir yasal düzenlemenin bulunması veya bir davanın görülmesi için zorunlu olması hâlinde mahkeme ya da ilgili mevzuat usulleri üzerinden sağlanabilir. Ölen kişinin sağlık verilerine yönelik talepler ise genel veri koruma kurallarından ziyade Kişisel Sağlık Verileri Hakkında Yönetmelik ve özel mevzuat hükümleri kapsamında mirasçılık sıfatı incelenerek karara bağlanır.
Kripto Varlıklar ve Teknik Erişim Engelleri
Kripto varlık hizmet sağlayıcıları 2024 yılında yapılan kanuni düzenleme ile Sermaye Piyasası Kurulunun düzenleme ve denetim alanına dahil edilmiş; saklama ve transfer süreçlerine ilişkin kurallar ise 2025 yılı ikincil düzenlemeleriyle tespit edilmiştir.
Dijital mirasta hukuki hak sahipliği ile fiilî erişim imkânı birbirinden farklıdır. Mirasçılar külli halefiyet çerçevesinde kripto varlıklar veya dijital hesaplar üzerinde hak sahibi olsalar dahi kullanıcı adı, parola, iki aşamalı doğrulama kodu veya özel anahtarlara ulaşamadıkları takdirde terekeye dahil bu varlıkları fiilen kullanamama durumuyla karşılaşabilirler.
Dijital Terekenin Yönetimi ve Tasarruf Güvenliği
Mirasbırakan, dijital varlıklarının ölümünden sonraki akıbetini vasiyetname düzenleyerek veya miras sözleşmesi yaparak belirleyebilir. Ancak şifrelerin ve özel anahtarların doğrudan ölüme bağlı tasarruf metnine yazılması, tasarrufun resmi makamlarca açılması esnasında gizli bilgilerin üçüncü kişilerin eline geçmesi riskini doğurur.
Bu gizlilik riskinin önüne geçebilmek adına dijital varlıkların kapsamlı bir listesinin hazırlanması, erişim anahtarları ve şifrelerin güvenli sistemlerde muhafaza edilmesi ve bu varlıkları yönetecek kişinin ölüme bağlı tasarrufla açıkça tayin edilmesi tasarruf güvenliğini temin eden bir yöntemdir.
Dijital varlıklar ölümle birlikte mirasçılara geçer mi?
Mirasbırakanın kişiliğine sıkı sıkıya bağlı olmayan ve devredilebilir mahiyette bulunan ekonomik değere sahip dijital varlıklar, Türk Medeni Kanunu'nun 599. maddesindeki külli halefiyet kuralı uyarınca mirasçılara geçer.
Platform sözleşmelerindeki devir yasakları miras intikalini tamamen engeller mi?
Platform hizmet sözleşmesindeki devredilemezlik şartı miras hukukunun emredici hükümlerini tamamen etkisiz kılamaz; hesaptaki ekonomik değer taşıyan alacak, içerik veya fikrî hakların intikali ayrıca değerlendirilir.
Dijital eserlerin manevi hakları ölümden sonra nasıl kullanılır?
Mirasbırakan aksini kararlaştırmamışsa manevi hakların kullanımı FSEK m. 19 uyarınca vasiyeti tenfiz memuruna, yoksa sırasıyla sağ kalan eşe, çocuklara, mansup mirasçılara, ana-babaya ve kardeşlere aittir.
Mirasçılar ölenin kişisel verilerini doğrudan KVKK m. 11 yoluyla isteyebilir mi?
Kişilik ölümle sona erdiğinden ölen kişi KVKK kapsamında ilgili kişi kabul edilmez; bu nedenle mirasçılar doğrudan KVKK m. 11 hükmüne dayanarak talepte bulunamaz, ancak özel düzenleme veya dava zorunluluğu varsa mahkeme ya da ilgili mevzuat yoluyla erişim mümkün olabilir.
Vefat eden kişinin sağlık verilerine nasıl erişilir?
Ölen kişinin sağlık verilerine erişim talepleri genel KVKK hükümleri yerine Kişisel Sağlık Verileri Hakkında Yönetmelik ve özel mevzuat hükümleri çerçevesinde mirasçılık sıfatı incelenerek neticelendirilir.
Kripto varlıklarda şifrenin bilinmemesi hak kaybı doğurur mu?
Mirasçılar kripto varlık üzerinde hukuken hak sahibi olsalar dahi özel anahtar veya şifreye ulaşılamaması durumunda varlığa teknik erişim sağlanamadığı için varlık fiilen kullanılamaz duruma gelebilir.
Dijital varlıklar vasiyetnamede nasıl düzenlenmelidir?
Şifre ve özel anahtarların doğrudan vasiyetnameye yazılması gizlilik ihlali riski doğurabileceğinden, dijital varlıkların listesinin hazırlanması, erişim bilgilerinin güvenli bir sistemde saklanması ve bunları yönetecek kişinin ölüme bağlı tasarrufla belirlenmesi daha güvenli bir yöntemdir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy