Devlet memurluğu; devlet ve diğer kamu tüzel kişiliklerince genel idare esaslarına göre yürütülen asli ve sürekli kamu hizmetlerini ifa etmek üzere istihdam edilen personelin statüsünü ifade eder. Bu kapsamda kamu hizmetinde görev alabilmek için 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nda yer alan genel ve özel niteliklerin eksiksiz biçimde taşınması ve öngörülen başvuru usullerinin tamamlanması gerekmektedir.
Devlet Memurluğuna Girişte Yaş ve Öğrenim Şartları
Devlet memurluğuna atanabilmek için kural olarak 18 yaşın tamamlanması şarttır. Bunun istisnası olarak bir meslek veya sanat okulunu bitiren kişiler, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 12. maddesi uyarınca en az 15 yaşını doldurmuş olmak, kendi talebi ve veli rızası bulunmak koşuluyla mahkemeden kazai rüşt kararı alarak memuriyet kadrolarına atanabilirler.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 12Kaynağı aç
Memuriyete kabulde genel öğrenim koşulu ortaokul mezuniyetidir. İlgili alımlarda ortaokul mezunu aday bulunmaması durumunda ilkokul mezunlarının da kamu görevine kabul edilmesi mümkündür. Bununla birlikte kamu kurumları, kendi görev alanlarına ve kadro unvanlarının gerektirdiği niteliklere göre mevzuatlarında daha yüksek bir öğrenim düzeyi belirleme yetkisine sahiptir.
Askerlik Durumu ve Sağlık Kriterleri
Kamu görevine atanacak adayların askerlikle ilişiğinin bulunmaması gerekir. Bu kapsamda askerlik çağına gelmemiş olmak, askerlik çağına gelinmiş ise fiili muvazzaf hizmetini yapmış, erteletmiş ya da yedek sınıfa geçirilmiş bulunmak memuriyete giriş için zorunlu şartlar arasındadır.
Adayların görevlerini sürekli olarak yerine getirmelerine engel oluşturabilecek nitelikte akıl hastalığının bulunmaması şart koşulmuştur. 657 sayılı Kanun'un 53. maddesi uyarınca kamu kurum ve kuruluşlarında istihdam edilen engelli memurlar ise akıl hastalığına yönelik bu genel koşulun istisnasını teşkil eder.
Adli Sicil Şartı ve Memuriyete Engel Mahkûmiyetler
Kamu görevine girişte ceza mahkûmiyetlerine ilişkin katı sınırlamalar öngörülmüştür. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 53. maddesinde belirtilen hak yoksunluğu süreleri geçmiş olsa dahi, kasten işlenen bir suç dolayısıyla bir yıl veya daha uzun süreli hapis cezasına çarptırılanlar memur olamazlar. Bunun yanında affa uğramış olsalar bile; anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, devletin güvenliğine yönelik suçlar ile rüşvet, zimmet, irtikâp, dolandırıcılık, sahtecilik, hırsızlık, güveni kötüye kullanma, kaçakçılık, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma ve suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama suçlarından mahkûm olanlar memuriyete kabul edilmezler.
Kanunda açıkça sayılan bu katalog suçlar yönünden verilen hürriyeti bağlayıcı ceza adli para cezasına çevrilmiş olsa ya da mahkemece sadece adli para cezasına hükmedilmiş bulunsa dahi memuriyet engeli devam eder. Kasten işlenen suçlardan dolayı bir yılı aşan süreli hapis cezasına çarptırılanların cezaları ertelenmiş olsa bile bu durum memuriyete atanmaya engel oluşturur.
5237 sayılı Kanun'un 53. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi ve ikinci fıkrası uyarınca, kasten işlenen bir suçtan ötürü hapis cezasına mahkûmiyetin yasal neticesi olarak kişi, hapis cezasının infazı tamamlanıncaya kadar atamaya veya seçime tabi memuriyet ve kamu hizmetlerinde istihdam edilmekten yoksun bırakılır. Buna karşılık anılan maddenin dördüncü fıkrası gereğince, kısa süreli hapis cezası ertelenenler ile suçun işlendiği tarihte henüz on sekiz yaşını doldurmamış bulunanlar hakkında kamu görevinden yoksun bırakılma kuralı tatbik edilmez.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 53Kaynağı aç
Kasıt unsuru taşımayan taksirli suçlardan ötürü hüküm giyilmesi durumunda, cezanın türü veya hapis süresinin miktarı ne olursa olsun bu mahkûmiyet memuriyete engel sayılmaz. Diğer taraftan hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararları hukuki niteliği bakımından kesinleşmiş bir mahkûmiyet hükmü oluşturmadığından, ilgilinin hapis cezası almış olması bu yönde bir kararın varlığı halinde memuriyete girişe engel oluşturmaz.
Sınav, İstisnai Memurluk ve Sözleşmelilerin Kadroya Geçişi
Memur alımlarında esas alınan Kamu Personel Seçme Sınavı sonuçları, sınav neticelerinin ilan edildiği tarihten itibaren iki yıllık süre boyunca geçerliliğini korur. Kurumlar alım ilanlarında bu geçerlilik süresi içerisindeki puanları dikkate alır.
657 sayılı Kanun'da tahdidi olarak sayılan istisnai devlet memurluğu kadrolarına yapılacak atamalarda KPSS puanı şartı aranmaz. Özel yetenek ya da belirli hizmet deneyimi gerektiren bu kadrolara atanabilmek için sınav şartı aranmamakla birlikte, ilgililerin 657 sayılı Kanun'un 48. maddesinde belirtilen genel şartları taşımaları zorunludur.
Kamu kurum ve kuruluşlarında istihdam edilen sözleşmeli personelden aynı kurum bünyesinde üç yıllık fiili hizmet süresini dolduranlar, sürenin dolduğu andan itibaren otuz gün içinde başvuruda bulunmaları ve haklarındaki güvenlik soruşturmasının tamamlanması kaydıyla bulundukları yerde aynı unvanlı memur kadrolarına atanabilirler. Bu şekilde atanan personel, atandığı yerde en az bir yıl süreyle daha görev yapmakla yükümlüdür.
Engelli Personel İstihdamı ve Kura Usulü
Kamu kurum ve kuruluşlarının engelli personel istihdamına tahsis etmek zorunda olduğu kadro miktarının hesaplanmasında, ilgili idarenin yurt dışı teşkilatı hariç olmak üzere toplam dolu memur kadro sayısının yüzde üçü (%3) esas alınır.
Engelli adayların istihdamında öğrenim düzeyine göre kura usulü uygulanmaktadır. Bu kapsamda ilkokul, ortaokul, ilköğretim ile özel eğitim iş uygulama merkezi veya okulu mezunu engelli adayların memur kadrolarına yerleştirilmeleri kura yöntemiyle gerçekleştirilmekte olup bu adaylar için başkaca sınav veya mülakat yapılmaz.
Memuriyet Şartlarının Sonradan Yitirilmesi
657 sayılı Kanun'un 48. maddesinde öngörülen genel ve özel atanma şartlarının memurluk görevinin icrası esnasında yitirilmesi yahut anılan koşulların işe giriş aşamasında aslında sağlanmadığının sonradan anlaşılması halinde kişinin memuriyet statüsü sona erdirilir.
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı memurluğa engel midir?
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı kesinleşmiş bir mahkûmiyet niteliği taşımadığından hapis cezası öngörülmüş olsa dahi memuriyete yasal bir engel oluşturmaz.
KPSS puanının geçerlilik süresi kaç yıldır?
Kamu Personel Seçme Sınavı sonuçları, açıklandığı tarihten itibaren iki yıl boyunca geçerliliğini muhafaza eder.
Taksirli suçlardan mahkûmiyet memuriyeti engeller mi?
Taksirle işlenen fiillerden kaynaklanan mahkûmiyetler, hükmolunan hapis veya para cezasının miktarı ne olursa olsun devlet memurluğuna giriş veya memuriyetin devamı bakımından engel teşkil etmez.
18 yaşından küçük kişilerin memur olması mümkün müdür?
Bir meslek veya sanat okulunu tamamlayan kişiler, 15 yaşını doldurmuş olmak ve mahkemeden kazai rüşt kararı almak kaydıyla 18 yaşını doldurmadan da devlet memurluğuna atanabilirler.
Katalog suçlarda para cezasına hükmedilmesi memuriyete mani olur mu?
Kanunda açıkça sayılan katalog suçlarda verilen hapis cezası adli para cezasına çevrilse yahut sadece adli para cezasına hükmedilse bile memuriyete engel oluşturur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy