Kamu görevlilerinin mesleki yeterlilik ve başarı durumunu gösteren sicil ve performans değerlendirmelerinin hukuka aykırı biçimde düşük belirlenmesi halinde yetkili idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Bu dava yolu; Türk Silahlı Kuvvetleri, Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı ve diğer kamu kurumlarında vazife yürüten personelin terfi, kademe ilerlemesi ve mesleki güvencesini etkileyen haksız sicil işlemlerinin ortadan kaldırılmasını amaçlar.
Dava Açma Süreleri ve Tebliğ Esasları
Askeri personel ve kolluk kuvvetleri mensuplarına ait sicil belgeleri gizlilik derecesi taşıdığından idarenin bu belgeleri ilgilisine tebliğ etme yükümlülüğü bulunmamaktadır. Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma ve Sahil Güvenlik personeli bakımından dava açma süresi işlemin tebliğiyle değil, personelin sicil notunu öğrendiği tarihten itibaren işlemeye başlar; bu sayede geçmiş dönemlerde tesis edilmiş sicil notları da öğrenme tarihi esas alınarak yargı denetimine taşınabilir. Buna karşılık 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu kapsamındaki sicil ve performans değerlendirmelerinde dava açma süresi, işlemin tebliğinden itibaren işleyen 60 günlük genel kurala tabidir.
Emniyet teşkilatında görev yapan personelin performans puanlarına karşı izlenecek usul ise Emniyet Genel Müdürlüğü Kurum İçi Bireysel Performans Değerlendirme Yönetmeliği hükümleri çerçevesinde yürütülür. Personele verilen performans puanına karşı kurum içi itiraz süreci işletilir; itirazın reddedilmesi durumunda ret kararının tebliğ edilmesinden itibaren 60 günlük hak düşürücü dava açma süresi başlar. Bu kanuni sürenin geçirilmesi halinde dava usulden reddedilir.
Yargısal Denetim İlkeleri ve İptal Sebepleri
İdare mahkemesi, düşük sicil notlarına ilişkin uyuşmazlıklarda idari işlemi yetki, şekil, sebep, konu ve amaç unsurları yönünden inceler. Sicil amirleri ve sicil üstleri personeli değerlendirirken nesnel ölçütlere, somut gözlemlere ve tarafsızlık ilkesine bağlı kalmak zorundadır. Tarafsızlık ilkesine aykırı, gerekçesiz veya usul kurallarına uyulmadan tesis edilen sicil işlemleri yargı denetiminde iptal edilir.
Önceki yıllarda üstün başarılı sicil safahatına sahip olan bir personel hakkında disiplin cezası veya somut bir olumsuzluk bulunmaksızın sicil notunda ani ve belirgin bir düşüş yaşanması, takdir yetkisinin hizmet gereklerine ve kamu yararına aykırı kullanıldığını gösterir. Danıştay 12. Dairesinin 2020/2351 Esas ve 2024/232 Karar sayılı ilamıyla onanan ilk derece mahkemesi gerekçesinde de belirtildiği üzere; geçmiş sicil eğilimi yüksek ve olumlu olan personelin notunda makul sebeplerle açıklanamayan ani bir düşüş yaşanması ve değerlendirme kriterlerinde birçok açıdan olumlu ve yeterli bulunmasına rağmen bununla çelişecek biçimde düşük puan takdir edilmesi objektif değerlendirme ilkesine aykırıdır.
Danıştay 12. Daire, E. 2020/2351, K. 2024/232Kaynağı aç
Danıştay 12. Dairesinin 2020/2351 Esas ve 2024/232 Karar sayılı onama ilamına konu ilk derece mahkemesi gerekçesinde vurgulandığı üzere; personelin doğum, istirahat, yıllık ve süt izni gibi yasal izinleri kullanmış olması verimsiz bir personel olduğu anlamına gelmez ve bu izinlerin kullanılması olumsuz kanaat bildirilmesine dayanak yapılamaz.
Emniyet Teşkilatında Bireysel Performans Sistemi
Emniyet Genel Müdürlüğü Kurum İçi Bireysel Performans Değerlendirme Yönetmeliği m. 8 uyarınca, aday memurlar hariç olmak üzere değerlendirme dönemi 1 Ocak ile 31 Aralık tarihleri arasındaki bir yıllık süreyi kapsar. Yönetmeliğin 9. maddesine göre sistemde performans gözlem ve takip formu ile performans değerlendirme formu olmak üzere iki form kullanılır; personelin nihai puanını belirleyen temel belge ise performans değerlendirme formudur. Amirler, Yönetmeliğin 10. maddesinin 2. fıkrası gereğince personelin çalışmalarını izleyerek kayda değer gördükleri mütalaalarını tarih ve konu belirterek Performans Bilgi Sistemi üzerindeki gözlem formuna işler.
Danıştay 2. Daire, E. 2021/1510, K. 2022/1961Kaynağı aç
Yönetmeliğin 10. maddesinin 6. fıkrası gereğince, personel hakkında ortalamanın çok üzerinde karşılığı olan 5 puan veya ortalamanın çok altında karşılığı olan 1 puan ölçeğinin tercih edilebilmesi için gözlem ve takip formunda ilgili performans alanlarına ilişkin en az bir olumlu veya olumsuz kaydın bulunması zorunludur. Danıştay 2. Dairesinin 2021/1510 Esas ve 2022/1961 Karar sayılı ilamında açıklandığı üzere, 2, 3 ve 4 puan karşılığı ölçekler için gözlem formuna veri girişi zorunlu olmasa dahi idarenin takdir yetkisi kamu yararı ve hizmet gerekleriyle sınırlı olup yargısal denetime tabidir.
Danıştay 5. Dairesinin 2016/24104 Esas ve 2020/5652 Karar sayılı kararında belirtildiği üzere; performans gözlem ve takip formu, amirin kanaat ve algısına dayalı mütalaasını içeren, personelin yıl boyu izlenerek hatalı değerlendirmelerin önlenmesini hedefleyen, yalnızca amirlerin görebileceği ve bilgi edinme hakkı kapsamı dışında tutulan hazırlayıcı bir belgedir. İyi düzeyinde takdir edilen performans puanı için gözlem formuna kayıt girme zorunluluğu bulunmadığı gibi amirlerin subjektif davrandığı somut bilgi ve belgelerle ortaya konulamadıkça işlem hukuka aykırı kabul edilmez.
Danıştay 5. Daire, E. 2016/24104, K. 2020/5652Kaynağı aç
Sicil Notunun Kariyer Etkileri ve Yürütmenin Durdurulması
Sicil notunun tam notun yüzde altmışının altına düşmesi personelin yetersiz kategorisine girmesine yol açarak kademe ilerlemesini ve rütbe terfiini engeller; Türk Silahlı Kuvvetleri ve Jandarma bünyesinde resen emeklilik sürecini tetikleyebilir. Bununla birlikte iptal davası ikame edilebilmesi için puanın yüzde altmış seviyesinin altına inmesi zorunlu değildir. Not indiriminin yurt dışı görev kaybı, terfi engeli veya atama kısıtlaması gibi somut bir kariyer zararı oluşturması dava açılmasında hukuki yararın varlığı için yeterlidir.
Düşük sicil notu sebebiyle terfi engeli yaşayan personelde sicil belgesinin iptali öncelikli asıl dava konusunu oluşturur; sicil notu mahkemece iptal edildiğinde terfi engelinin dayanağı ortadan kalkar. Ancak terfi listesinin kesinleşmesi veya sözleşmenin feshi gibi telafisi güç zararlar meydana gelmeden evvel mahkemeden yürütmenin durdurulması kararının talep edilmesi davanın uygulanabilirliğini korumak açısından kritik bir aşamadır.
Görevli ve Yetkili Mahkemenin Belirlenmesi
Türk Silahlı Kuvvetleri mensubu subay ve astsubayların düşük sicil notlarına karşı açılacak iptal davalarında hasım mevkiinde Millî Savunma Bakanlığı yer alır. Dava, personelin görev yaptığı yer idare mahkemesinde açılır; değerlendirme süreci Subay Sicil Yönetmeliği ve Astsubay Sicil Yönetmeliği gereğince birinci ve ikinci sicil üstü kademelerinde şekillenir.
2803 ve 3466 sayılı Kanunlar uyarınca Jandarma personelinin açacağı davalarda davalı idare Jandarma Genel Komutanlığı olup yetkili mahkeme personelin görev yerindeki idare mahkemesidir. 2692 ve 926 sayılı Kanunlar kapsamındaki Sahil Güvenlik Komutanlığı subay ve astsubaylarının açacağı davalarda ise davalı idare Sahil Güvenlik Komutanlığı, yetkili merci ise bölge idare mahkemesinin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir.
Kamu personelinin kurumlar arası naklen geçiş yapması halinde, önceki teşkilatında tesis edilmiş olan düşük sicil notu yeni kurumunda kariyer etkisi meydana getiriyorsa iptal davasında husumet işlemi tesis eden eski kuruma yöneltilir.
Uzman Erbaş Sicil Takvimi ve Not Eşikleri
3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu uyarınca uzman erbaşların sicil dönemi her yılın 2 Mayıs tarihinde başlayıp bir sonraki yılın 2 Mayıs tarihine kadar olan süreyi kapsar; bu takvime uyulmadan tesis edilen sicil işlemleri usul hatası barındırır. Uzman erbaşların sicil notunun sicil tam notunun yüzde altmışının altına düşmesi sözleşme feshi riskini doğururken, yüzde doksan eşiğinin üzerindeki sicil ortalaması sözleşme uzatımında ve atamalarda kariyer avantajı sağlar.
Düşük sicil notuna karşı dava açmak için notun baraj puanın altına düşmesi şart mıdır?
Hayır, dava açabilmek için sicil notunun tam notun yüzde altmış eşiğinin altına düşmesi zorunlu değildir. Sicil notundaki düşüşün terfi kısıtlaması, atama engeli veya yurt dışı görev kaybı gibi somut bir kariyer zararı doğurması hukuki yararın mevcudiyeti için yeterlidir.
Askeri personelde sicil notu tebliğ edilmemişse dava açma süresi ne zaman başlar?
Askeri personelin sicil belgeleri gizlilik derecesi taşıdığından tebliğ yükümlülüğü bulunmaz; dava açma süresi personelin sicil notunu fiilen öğrendiği tarihten itibaren işlemeye başlar.
Emniyet personeli performans puanına karşı ne kadar sürede dava açmalıdır?
Emniyet teşkilatı personelinin performans puanına karşı kurum içi itiraz sürecinin tamamlanmasının ardından verilen ret kararının tebliğinden itibaren 60 günlük hak düşürücü süre içinde idare mahkemesinde dava açılması gerekir.
Sicil notunun iptali terfi engelini kendiliğinden kaldırır mı?
Sicil belgesinin iptali öncelikli asıl dava konusu olup mahkemece sicil notu iptal edildiğinde terfi engelinin hukuki dayanağı ortadan kalkar.
Yasal izinlerin kullanılması sicil notunun düşürülmesine gerekçe yapılabilir mi?
Hayır, personelin doğum, yıllık, istirahat ve süt izni gibi yasal izinleri kullanması mevzuattan doğan yasal bir hak olup bu izinler verimsizlik gerekçesi sayılarak olumsuz kanaate dayanak yapılamaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

