Disiplin Soruşturmasının Açılması ve Yürütülmesi
Devlet memurlarına disiplin cezası verilebilmesi için öncelikle disiplin soruşturması yapılması şarttır; amirlerin soruşturma açmaksızın doğrudan disiplin cezası tesis etme yetkisi bulunmaz. Disiplin soruşturması, yetkili amir tarafından hakkında soruşturma yürütülen memura eşit veya daha üst unvana sahip bir soruşturmacı görevlendirilmesiyle başlar. Soruşturmacı, ceza tayin etme yetkisi hariç olmak üzere disiplin amirinin sahip olduğu tüm yetkileri haizdir.
Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği kapsamında disiplin amirliği yetkisi devredilemez niteliktedir. Başlatılan disiplin soruşturması, hakkında soruşturma yürütülen memurun ölümü haricinde tamamlanır. Soruşturma neticesinde verilen cezalar ilgiliye bildirilir, özlük dosyasına konulur ve ilgilinin memuriyete dönmesi halinde tatbik edilir.
Memur hakkında disiplin kovuşturması yürütülmüş olması, isnat edilen fiilin genel hükümler kapsamına girmesi halinde fail hakkında ceza kovuşturması açılmasına engel oluşturmaz.
Savunma Hakkı ve Karar Vermeye Yetkili Merciler
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 130. maddesi gereğince memurun savunması alınmadan disiplin cezası verilemez ve savunma için memura en az yedi gün süre tanınır. Savunma istemi yazısında ilgili hakkındaki iddialara, dayanak delillere ve fiilin hukuki nitelendirmesine yer verilir; ayrıca tanınan süre içinde savunma yapılmaması halinde bu haktan vazgeçilmiş sayılacağı belirtilir.
657 sayılı Kanun'un 126. maddesi ceza vermeye yetkili mercileri hüküm altına almıştır. Uyarma, kınama ve aylıktan kesme yaptırımları disiplin amirleri eliyle uygulanır. Kademe ilerlemesinin durdurulmasında kurum disiplin kurulunun karara varması şart olup işlem atamaya yetkili amirler, il disiplin kurulunun görev alanında kalan hallerde ise valiler tarafından tesis edilir. Devlet memurluğundan çıkarma yaptırımı ise yetkili amirlerin talebi doğrultusunda memurun bağlı bulunduğu kurum bünyesindeki yüksek disiplin kurulunca kararlaştırılır.
Disiplin kurulu ve yüksek disiplin kurulunun bağımsız olarak ayrı bir ceza belirleme yetkisi bulunmaz; kurullar kendilerine sunulan ceza teklifini kabul eder veya reddeder. Teklifin reddedilmesi halinde atamaya yetkili amirler 15 gün içinde başka bir disiplin cezası vermekte serbesttir.
Disiplin Cezalarında Zamanaşımı Süreleri
657 sayılı Kanun'un 127. maddesine göre disipline konu fiilin işlendiğinin öğrenilmesinden itibaren uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarında bir ay, devlet memurluğundan çıkarma cezasında ise altı ay içinde soruşturmaya başlanmaması halinde disiplin cezası verme yetkisi zamanaşımına uğrar.
Soruşturmanın tamamlanmasından itibaren 15 gün içinde yetkili merci tarafından karar verilmesi zorunludur. Ayrıca fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yılın geçmesi durumunda disiplin cezası verme yetkisi zamanaşımına uğrar.
Disiplin Cezalarının Nitelikleri, Derece İndirimi ve Tekerrür
Kamu hizmetlerinin yürütülmesini sağlamak amacıyla mevzuatın emrettiği ödevleri yerine getirmeyen, uyulmasını zorunlu kıldığı hususları yapmayan veya yasaklanan fiilleri işleyen memurlara, fiilin niteliği ve ağırlık derecesine göre 657 sayılı Kanun'un 125. maddesinde sıralanan cezalar verilir. Kanunda yazılı fiil ve hallere nitelik ve ağırlıkları bakımından benzer eylemlerde bulunanlara da aynı neviden cezalar tatbik edilir.
Ceza verilmesine sebep olan eylemin özlük dosyasından silinme süresi içinde tekerrür etmesi halinde bir derece ağır ceza tatbik edilir. Aynı derecede ceza gerektiren fakat farklı fiil veya haller sebebiyle verilen disiplin cezalarının üçüncü uygulamasında da bir derece ağır ceza tayin olunur.
Geçmiş hizmetleri sırasındaki çalışmaları olumlu bulunan ve ödül veya başarı belgesi alan memurlar hakkında verilecek disiplin cezalarında bir derece hafif olan ceza uygulanabilir.
Öğrenim durumları nedeniyle yükselebilecekleri kadroların son kademelerinde yer alan memurların kademe ilerlemesinin durdurulması cezasını gerektiren hallerinde, brüt aylıklarının 1/4'ü ile 1/2'si kesilir; fiilin tekerrürü halinde ise ilgililerin görevlerine son verilir.
Cezanın Yürürlüğü, Görev Kısıtlamaları ve Dosyadan Silinme
Disiplin cezaları verildiği andan itibaren hüküm ifade eder, derhal uygulanır ve memurun özlük dosyasına işlenir. Söz konusu cezalar yasal düzenlemeler ve kesinleşen yargı kararları haricinde idari bir işlem tesis edilerek geri alınamaz, değiştirilemez veya ortadan kaldırılamaz.
657 sayılı Kanun'un 132. maddesi kapsamında aylıktan kesme cezası alanlar 5 yıl, kademe ilerlemesinin durdurulması cezası alanlar ise 10 yıl boyunca daire başkanı kadroları ile dengi veya üstü idari makamlara, bölge ve il kuruluşlarının en üst yönetici pozisyonlarına, vali ve büyükelçi unvanlarına, denetleyici ve düzenleyici kurumların başkanlık ve üyeliklerine atanamazlar.
Memurlar, uyarma ve kınama cezalarında 5 yıl, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarında ise 10 yıl geçtikten sonra atamaya yetkili amire başvurarak disiplin cezasının özlük dosyasından silinmesini isteyebilirler.
Disiplin cezalarına karşı nereye ve hangi sürede itiraz edilir?
Disiplin amirlerince verilen uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarına karşı disiplin kuruluna; kademe ilerlemesinin durdurulması cezasına karşı ise kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde yüksek disiplin kuruluna itiraz edilir.
Disiplin cezasına yapılan itiraz nasıl sonuçlandırılır?
İtiraz mercileri, itiraz dilekçesi ile karar ve eklerinin kendilerine intikalinden itibaren otuz gün içinde karar verir. İtirazın kabulü halinde disiplin amirleri kararı gözden geçirerek cezayı hafifletebilir veya bütünüyle kaldırabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy