Devlet Arazilerinin Kiralanması Usulü ve Şartları

Hazineye ait taşınmazlar; tarım, hayvancılık, sanayi ve turizm gibi alanlarda üretimi ve yatırımı teşvik etmek gayesiyle gerçek veya tüzel kişilere kiralanabilmektedir. Bu kiralama işlemleri Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına bağlı Milli Emlak Genel Müdürlüğü vasıtasıyla yürütülür. Arazi mülkiyeti bulunmayan ancak üretim faaliyetinde bulunmak isteyen ilgililer, kanuni koşullar çerçevesinde bu arazilerden faydalanabilmektedir.

Kiralama Süresi ve Kullanım Alanları

Hazine taşınmazlarında kira süresi kural olarak en fazla 10 yıldır. Buna karşılık turistik tesisler, enerji üretim ve dağıtım tesisleri ile doğalgaz şebekeleri için 10 yıldan uzun süreli kiralama yapılması mümkündür.

Taşınmazlar yalnızca tarımsal faaliyetler için değil, imar ve plan kararlarına uygun olmak kaydıyla depolama, işyeri, ticari kullanım ve sanayi destek alanı gibi amaçlarla da kiraya verilebilir. Bu tür kiralamalarda kira bedeli çoğunlukla ihale neticesinde teşekkül eder. Tarımsal üretim amaçlı kiralamalarda ise ilk yıl kira bedeli, taşınmazın rayiç bedelinin yüzde bir buçuğu (%1,5) üzerinden belirlenir.

Tarımsal üretim alanında yeterli toprağı bulunmayan çiftçilere 60 dönüme kadar Hazine taşınmazı kiralanabilmektedir. Tarımsal kiralama süresi sonunda taahhütlerini eksiksiz yerine getiren kiracıların sözleşmeleri, kontrol ekibinin olumlu raporu doğrultusunda bedel yeniden belirlenerek 10 yıl daha uzatılabilir.

Yatırım Teşviki Kapsamında İrtifak Hakkı Tesisi

Büyük ölçekli yatırımlarda Hazine taşınmazı üzerinde 49 yıllık irtifak hakkı tesisinden yararlanabilmek için Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ya da Kültür ve Turizm Bakanlığı gibi yetkili kurumlardan Yatırım Teşvik Belgesi alınması zorunludur.

Tahsise hak kazanan kişiye, imar planı ve projelerin hazırlanması amacıyla 1 yıllık ön izin tanınır ve bu süre ihtiyaç halinde 1 yıl uzatılabilir. Yatırımcının yükümlülüklerini yerine getirmesi ve projenin onaylanması halinde taşınmaz üzerinde 49 yıllık bağımsız ve sürekli irtifak hakkı tapuya tescil edilir.

2886 Sayılı Kanun Kapsamında Pazarlık Usulüyle Kiralama

2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 51. maddesinin (g) bendi uyarınca; kullanışlarının özelliği, idarelere yararlı olması veya ivediliği gerekçesiyle açık veya kapalı teklif yöntemleriyle ihalesi uygun görülmeyen, Devletin özel mülkiyetindeki taşınır ve taşınmaz mallar ile Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerler pazarlık usulüyle kiralanabilir veya üzerlerinde sınırlı ayni hak kurulabilir.

Aynı Kanun'un 51. maddesi uyarınca; idarelerin paydaşı olduğu taşınmaz mallardaki hisselerinin paydaşlara kiralanması (f bendi), su alanlarındaki su ürünleri üretim hakkının 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu çerçevesinde Tarım ve Orman Bakanlığınca kiraya verilmesi (h bendi) ve tek kişi ya da firma elinde bulunan belirli taşınmaz malların kiralanması (l bendi) pazarlık usulüyle yapılabilir. 51. maddenin (l) bendinde belirtilen belirli taşınmaz kiralamalarında şartname hazırlanması, tahmini bedel tayini, teminat alınması ve sözleşme yapılması zorunlu olmayıp Maliye Bakanlığının uygun görüşü aranır.

İhale Katılım Koşulları ve Başvuru Şekli

Hazine arazisi ihalelerine katılabilmek için yasal yerleşim yeri sahibi olunması, tebligat adresi olarak Türkiye sınırları içerisinde bir yer gösterilmesi, gerçek kişilerin T.C. Kimlik Numarası ve tüzel kişilerin Vergi Kimlik Numarası beyan etmesi zorunludur. Tüzel kişilerin ayrıca ihalenin yapıldığı yıl içinde alınmış Ticaret veya Sanayi Odası sicil kayıt belgesi ile ihaleye katılacak temsilcinin noter tasdikli vekaletnamesi ve imza sirkülerini sunması gerekir.

Kiralama başvuruları ilgili idareye fiziki dilekçeyle yapılabileceği gibi elektronik işlem portalları veya e-Devlet kapısı üzerinden dijital ortamda da iletilebilmektedir.

Orman Arazilerinin Kiralanması Esasları

Orman arazilerinin yönetimi ve kiralanması Tarım ve Orman Bakanlığına bağlı Orman Genel Müdürlüğü yetki alanındadır. Özel ağaçlandırma veya tesis kurma amaçlı kiralama başvuruları ilgili Orman Bölge veya İşletme Müdürlüklerine yapılır. Hak sahiplerine uygulama projelerini hazırlayabilmeleri amacıyla bedelsiz olarak 90 günlük ön izin tanınır.

Sözleşmenin Devri, Feshi ve İyileştirmelerin Durumu

Topraksız çiftçiyi destekleme gibi sosyal gayelerle yapılan kiralama sözleşmelerinin devredilmesi yasaktır. Standart kiralama sözleşmelerinde ise 2886 sayılı Kanun'un 66. maddesi gereğince ita amirinin yazılı izni şarttır ve devir alacak tarafta ilk ihaledeki şartlar aranır. İdareden izin alınmaksızın devir yapılması halinde sözleşme bozulur ve ilgililer hakkında Kanun'un 62. maddesi hükümleri tatbik edilir.

Arazinin sözleşmede belirtilen gayenin dışında kullanılması sözleşmenin feshi nedenidir. Kiracının sözleşmeden doğan taahhütlerini ifa etmemesi halinde idarece 30 günlük ihtar verilir; durum düzeltilmediği takdirde sözleşme mahkeme kararına gerek kalmadan feshedilir. Kamu hizmeti amacıyla acil gereksinim ortaya çıktığında idare sözleşmeyi tek taraflı feshedebilir; bu halde tarım arazilerinde hasat sezonu dikkate alınarak 15 günlük tahliye süresi tanınır.

Kira süresi bittiğinde kiracı tarafından taşınmaz üzerinde yapılan sulama, drenaj gibi sabit iyileştirmeler ve tesisler, sözleşmede aksine bir hüküm yer almadığı müddetçe bedelsiz olarak Hazineye geçer.

Kiralamaya Konu Edilemeyecek Alanlar

Kamu hizmetine tahsisli aktif yerler, Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamındaki ilgili Bakanlık izni bulunmayan sit alanları, milli parklar, tabiat anıtları ve koruma alanları kiralamaya konu edilemez. Bunların yanı sıra askeri yasak bölgeler, güvenlik bölgeleri, ibadet yerleri ve belediye tasarrufuna bırakılan kamu alanları da kiralama işlemlerinin kapsamı dışındadır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy