Denetimli serbestlik tedbiri uygulanırken yükümlülüklere uyulmaması, tedbir kararının infaz hâkimliği tarafından kaldırılarak hükümlünün açık ceza infaz kurumuna gönderilmesine yol açar. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun uyarınca denetimli serbestlik tedbirine karar verme yetkisi infazın yapıldığı yer infaz hâkimine, tedbirin kaldırılması yetkisi ise denetimli serbestlik müdürlüğünün bulunduğu yer infaz hâkimine aittir.
Denetimli Serbestlik Müdürlüğüne Başvuru Süresi ve İhlal Prosedürü
Ceza infaz kurumundan salıverilen hükümlünün beş gün içinde denetimli serbestlik müdürlüğüne bizzat müracaat etmesi zorunludur. Belirlenen beş günlük süre içinde müracaat edilmemesi durumunda yedinci günün mesai bitimine kadar hükümlünün başvurusu veya geçerli mazereti beklenir. Altıncı veya yedinci günde müracaat yapılması ya da gecikmeye ilişkin bir mazeret belgesi sunulması durumunda kayıt kapatılmaz; hükümlünün sunduğu bilgi ve belgeler tutanak altına alınarak karar verilmek üzere infaz hâkimliğine sevk edilir.
Yedinci günün mesai saati sona ermesine rağmen herhangi bir müracaat veya mazeret bildirimi yapılmamışsa dosya kapatılır ve infaz hâkimliğinden hükümlünün açık ceza infaz kurumuna iadesi talep edilir. Başvuru süresi olan beş günün bitiminden itibaren iki günlük ek sürenin dolmasına karşın müracaat gerçekleşmemişse, firar fiiline ilişkin inceleme yapılmak üzere evrak Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir.
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 292. maddesi gereğince ceza infaz kurumundan, tutukevinden veya gözetimi altında bulunduğu görevlilerin elinden kaçan hükümlü hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis cezası uygulanır. Bu eylemin cebir veya tehdit kullanılarak gerçekleştirilmesi durumunda ise hapis cezası bir yıldan üç yıla kadar öngörülmüştür.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 292Kaynağı aç
Yükümlülüklere Uymamakta Israr Şartı ve Usul Kuralları
Hükümlünün denetimli serbestlik kapsamında belirlenen yükümlülüklere, denetim ve iyileştirme programına, denetim görevlilerinin uyarı ve önerilerine ya da hazırlanan denetim planına uymamakta ısrar etmesi hâlinde açık kuruma gönderilmesine karar verilir. Yetişkin hükümlüler açısından ısrar şartının gerçekleşmiş sayılabilmesi için yükümlülüğün bir yıl içerisinde mazeretsiz ve kasten üç defa ihlal edilmesi gerekir. Bir yıl içinde gerçekleşen bir veya iki münferit ihlal, tedbirin kaldırılması sonucunu doğurmaz.
Yükümlülük ihlallerinde ısrar şartının hukuken var sayılabilmesi usulüne uygun uyarılara bağlıdır. Hükümlü birinci ve ikinci ihlalde yazılı olarak uyarılmalı ve tebligat 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine uygun biçimde tebliğ edilmelidir. Uyarı yazısında üçüncü ihlalde yeniden bir bildirim yapılmayacağı ve dosyanın kapatılması sürecinin başlatılacağı açıkça ihtar edilmelidir. Tebligatın usule aykırı yapılması ya da tebliğ edilemeden dönmesi ve mevzuattaki diğer tebligat usulleri uygulanmadan sürecin yürütülmesi durumunda ısrar koşulu hukuken tamamlanmış sayılmaz.
Suça sürüklenen çocuklar ile denetimli serbestliğin infazına başlandığı tarihte çocuk olup süreç içinde on sekiz yaşını tamamlayanlar bakımından ısrar kriteri farklı düzenlenmiştir. Bu kapsamdaki kişiler için bir yıl içerisinde üçüncü uyarının yapılmasının ardından dördüncü ihlalin tespit edilmesi hâlinde ısrar koşulu oluşur.
Yeni Bir Suç İsnadı ve Açık Kuruma İade Kararı
5275 sayılı Kanun'un 105/A maddesinin 7. fıkrası uyarınca, denetimli serbestlik tedbiri altındayken hükümlünün işlediği iddia edilen ve cezasının alt sınırı bir yıl veya daha fazla hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suçtan ötürü kamu davası açılması hâlinde, denetimli serbestlik müdürlüğünün talebi üzerine infaz hâkimi takdir yetkisini kullanarak hükümlünün açık ceza infaz kurumuna gönderilmesine karar verebilir. Açılan ceza davası sonucunda beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, davanın reddi veya davanın düşmesi kararı verildiğinde infaz hâkimi tarafından cezanın denetimli serbestlikle infazına devam edilmesine hükmedilir.
Yükümlülük İhlalinden Sonra Yeniden Denetimli Serbestlikten Yararlanma
Hükümlünün tek bir ilamının veya infazı birlikte yürütülen içtimalı cezalarının infazı sırasında yükümlülük ihlali meydana gelmiş ve tedbir kaldırılmışsa, bakiye ceza koşullu salıverilme tarihine kadar açık ceza infaz kurumunda çekilir. Aynı ilam veya aynı içtimalı ceza grubunun infazında mükerrer olarak yeniden denetimli serbestlik tedbiri uygulanması mümkün değildir.
Buna karşılık, yükümlülük ihlali nedeniyle denetimli serbestliği kaldırılarak ceza infaz kurumuna alınan hükümlünün, ihlale yol açan önceki cezasının koşullu salıverilme tarihine kadar olan kısmını kurumda infaz etmesi sonrasında, sonradan kesinleşerek infaza dahil edilen cezaları için yeniden denetimli serbestlik hakkı doğabilir. Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 2017/952 Esas, 2019/1955 Karar sayılı ilamında belirtildiği üzere, önceki cezanın koşullu salıverilme tarihine kadar olan infazının kurumda tamamlanıp açık kuruma ayrılınması hâlinde, hükümlünün iyi hâlli olması ve aranan yasal süre şartlarını taşıması kaydıyla sonraki cezalar bakımından yeniden denetimli serbestlik tedbiri kararlaştırılabilir. Önceki cezada tedbirin ihlal edilmiş olması sonraki cezalar yönünden iyi hâli kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E. 2017/952, K. 2019/1955Kaynağı aç
Mevzuatta daha önce denetimli serbestlikten yararlanmış bir hükümlünün ikinci kez bu haktan faydalanamayacağına dair engelleyici bir hüküm bulunmamaktadır. Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 2019/2398 Esas, 2021/5289 Karar sayılı kararında vurgulandığı üzere, önceki cezanın koşullu salıverilme süresini kurumda tamamlayan hükümlü açısından esas olan husus, koşullu salıverilme tarihine kadar kalan sürenin kanuni sınırlar içinde bulunması ve bu sürenin daha önce denetimli serbestlikten yararlanılan sürelerle birlikte yasal tavanı aşmamasıdır.
Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E. 2019/2398, K. 2021/5289Kaynağı aç
Denetimli serbestlikte kaç ihlal hakkı vardır?
Yetişkin hükümlüler için bir yıl içinde mazeretsiz ve kasten üç kez ihlal gerçekleştiğinde ısrar şartı oluşur; dolayısıyla birinci ve ikinci ihlallerde yalnızca yazılı uyarı yapılır, tedbir üçüncü ihlalde kaldırılır. Suça sürüklenen çocuklarda ise tedbirin kaldırılması için bir yılda üç uyarının ardından dördüncü ihlalin gerçekleşmesi aranır.
Cezaevinden çıktıktan sonra denetimli serbestliğe gitmemenin sonucu nedir?
Ceza infaz kurumundan ayrılan hükümlünün beş gün içinde ilgili müdürlüğe başvurmaması ve iki günlük ek bekleme süresinde de mazeret bildirmemesi hâlinde kaydı kapatılarak açık kuruma iadesi istenir ve Türk Ceza Kanunu'nun firara ilişkin 292. maddesi kapsamında işlem yapılmak üzere savcılığa bildirimde bulunulur.
Hükümlü hakkında yeni bir dava açılırsa denetimli serbestlik kalkar mı?
Denetimli serbestlik sürecinde alt sınırı bir yıl veya daha fazla hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suçtan kamu davası açılması durumunda infaz hâkimi takdir yetkisiyle hükümlüyü açık kuruma gönderebilir; yargılama beraat, düşme, ret veya ceza verilmesine yer olmadığı kararıyla neticelenirse infaza denetimli serbestlikle devam edilir.
Daha önce denetimli serbestliği yanan biri yeniden bu haktan yararlanabilir mi?
Aynı ilam veya içtimalı ceza için yeniden yararlanılamaz; ancak ihlale konu cezanın koşullu salıverilme süresi kurumda tamamlandıktan sonra kesinleşen yeni cezalar için yasal süre ve iyi hâl koşulları korunuyorsa yeniden denetimli serbestlik kararı verilebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

