Denetimli serbestlik tedbiriyle cezanın infazı, koşulları bulunan iyi hâlli hükümlü için infaz hâkiminin verebileceği bir usuldür. Kurumdan ayrılan hükümlü, talebinde gösterdiği denetimli serbestlik müdürlüğüne beş gün içinde başvurmak zorundadır. Yükümlülüğe aykırılık ihlal sayılır; ısrar veya süresinde başvurmamak, açık ceza infaz kurumuna gönderilmeyi gündeme getirebilir. Kanundaki beş gün sonucu ile yönetmelikteki bekleme ve mazeret düzeni aynı otomatik işleme indirgenemez.
5275 sayılı CEZA VE GÜVENLİK TEDBİRLERİNİN İNFAZI HAKKINDA KANUN m. 105/AKaynağı aç
39039 sayılı DENETİMLİ SERBESTLİK HİZMETLERİ YÖNETMELİĞİ m. 44Kaynağı aç
39039 sayılı DENETİMLİ SERBESTLİK HİZMETLERİ YÖNETMELİĞİ m. 79Kaynağı aç
Kimler bu infaz usulünden yararlanabilir
5275 sayılı Kanun'un 105/A maddesi, açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunan, koşullu salıverilmesine bir yıl ya da daha az süre kalan iyi hâlli hükümlünün istemi üzerine bu usulün uygulanabileceğini düzenler. Cezanın koşullu salıverilme tarihine kadar olan bölümü denetimli serbestlik tedbiriyle infaz edilebilir. Değerlendirmede kurum idaresinin raporu dikkate alınır. Kararı, hükmün infaz işlemlerini yürüten Cumhuriyet başsavcılığının bulunduğu yer infaz hâkimi verebilir. Koşulların bulunması, uygulamanın zorunlu olduğu anlamına gelmez.
Yararlanma için, beş günden az olmamak üzere koşullu salıverilmeye kadar kurumda geçirilmesi gereken sürenin en az onda birinin ceza infaz kurumunda geçirilmiş olması aranır. Açık kuruma ayrılma koşulları oluştuğu hâlde iradesi dışındaki nedenle ayrılamayan veya aynı nedenle kapalı kuruma geri gönderilen iyi hâlli hükümlüler, diğer koşulları da taşıyorsa birinci fıkradaki usulden yararlanabilir.
Sıfır-altı yaş grubunda çocuğu bulunan ve koşullu salıverilmesine iki yıl veya daha az kalan kadın hükümlüler ile ağır hastalık, engellilik veya kocama nedeniyle hayatlarını yalnız idame ettiremeyen ve koşullu salıverilmesine üç yıl veya daha az kalan hükümlüler, diğer koşulları taşımaları hâlinde yararlanabilir. Ağır hastalık, engellilik veya kocama; Adlî Tıp Kurumundan alınan ya da Adalet Bakanlığınca belirlenen tam teşekküllü hastanelerin sağlık kurullarınca düzenlenip Adlî Tıp Kurumunca onaylanan raporla belgelendirilir. Adli para cezasının ödenmemesi yüzünden cezası hapse çevrilen hükümlüler bu önceki fıkralardaki usulden yararlanamaz.
Hangi yükümlülükler belirlenebilir
105/A maddesinde, koşullu salıverilme tarihine kadar uygulanabilecek yükümlülükler dört başlıkta sayılır: kamuya yararlı bir işte ücretsiz çalıştırma, bir konut veya bölgede denetim ve gözetim altında bulundurma, belirlenen yer ya da bölgelere gitmeme ve belirlenen programlara katılma. Bunlardan birine veya birkaçına karar vermek denetimli serbestlik müdürlüğüne aittir. Risk ve ihtiyaçlar değiştikçe yükümlülükler de değiştirilebilir. Bu fıkrada sayılanlar imza yükümlülüğü adıyla anılmaz.
Türk Ceza Kanunu'nun 191. maddesindeki, kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alma, kabul etme, bulundurma ya da kullanma suçundan hükümlü olanlar, ceza infazındaki denetimli serbestlik tedbiri sırasında ayrıca tedavi ve rehabilitasyon programına katılmakla yükümlüdür.
Kurumdan ayrıldıktan sonraki başvuru
105/A maddesi ve Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği'nin 79. maddesi, infazına bu tedbirle devamına karar verilen hükümlünün kurumdan çıktıktan sonra beş gün içinde talebinde belirttiği müdürlüğe başvurmasını zorunlu kılar. Süre, kurumdan ayrılışı izleyen günden işlemeye başlar. Son gün tatile denk gelirse süre, tatili izleyen günün mesai bitiminde dolar.
Başvuruda kimliği gösteren bir belge sunulması zorunludur. Başvuranın gerçekten bu infaza karar verilen hükümlü olup olmadığı, kurumdan gelen fotoğraflı hükümlü bilgi formuyla da kontrol edilir. Kimlik belgesi sunamayan kişinin kaydı açılmaz; başvurusu tutanakla saptanır ve başvuru süresinin sonuna kadar belgeyle gelmesi için süre verilir. Hükümlünün son gün içerisinde başvurması hâlinde T.C. kimlik kartını çıkartarak müdürlüğe başvurması için üç güne kadar süre verilir.
Hükümlü, talebinde yazdığı müdürlük yerine başka müdürlüğe giderse bilgilendirilir ve ilgili müdürlüğe yönlendirilir. Mazereti ve varsa başka istemi tutanağa geçirilerek ilgili müdürlüğe iletilir. Kayıt tamamlandıktan sonra dosyadan, infaz kararının süre bakımından ilgili mevzuata uygun olmadığı anlaşılırsa bu durum tutanakla belirlenir ve infaz dosyası karar için Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir.
Beş gün ile sonraki iki günün düzeni
105/A maddesine göre kurumdan ayrıldıktan sonra belirtilen müdürlüğe beş gün içinde başvurulmaması, müdürlüğün istemi üzerine infaz hâkiminin açık ceza infaz kurumuna gönderme kararı vereceği hâllerdendir. Aynı karar, belirlenen yükümlülüklere, denetim ve iyileştirme programına, görevlilerin bu kapsamdaki uyarı ve önerileri ile denetim planına uymamakta ısrar edilmesi veya kuruma dönülmek istenmesi hâlinde de verilir. Gönderme, koşullu salıverilme tarihine kadar olan cezanın infazı içindir.
Yönetmeliğin 79. maddesi farklı bir zaman çizelgesi kurar. Beş gün içinde başvuru olmazsa yedinci günün mesai bitimine kadar beklenir. Yedinci günden sonra kayıt kapatılır ve başka bir işlem yapılmaksızın infaz hâkiminden hükümlünün açık kuruma iadesi istenir. Altıncı veya yedinci gün gelinip mazeret bildirilmişse kayıt kapatılmaz. Beyan, mazeret ve buna ilişkin belge ya da bilgi tutanağa bağlanır; dosyayla birlikte infaz hâkimine gönderilir ve işlem hâkimin kararına göre yürür.
Kanun, beş gün içinde başvurmamayı açık kuruma gönderme sebepleri arasında sayar. Yönetmelik ise beşinci günden sonra yedinci günün mesai sonuna kadar beklenmesini ve altıncı ya da yedinci gündeki mazeretin hâkime götürülmesini öngörür. Bu iki düzenlemenin birbirinin yerine geçeceği metinlerde kesinleştirilmemiştir; biri diğerini ortadan kaldıran tek süre kuralı gibi uygulanamaz.
Yönetmeliğe göre başvuru süresinin bitiminden itibaren iki gün geçtiği hâlde gelinmemişse, 5237 sayılı Kanun'un 292 ve 293. maddeleri uyarınca işlem yapılmak üzere evrakın bir örneği Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir.
İhlal, uyarı ve ısrar
Yönetmeliğin 44. maddesine göre yükümlülüğün yerine getirilmesi için uyulacak kurallara, karara uygun hazırlanan programa ve denetimli serbestlik personelinin bu kapsamdaki uyarı ile çağrılarına uyulmaması ihlal sayılır. İhlalde vaka sorumlusunun önerisi üzerine yükümlü, komisyonca veya kanunda yazılı hâllerde komisyonun önerisiyle infaz hâkimince uyarılır.
Uyarı yazıyla tebliğ edilir. Gerekirse yükümlü müdürlüğe çağrılarak yükümlülükler ve ihlalin sonuçları vaka sorumlusu tarafından sözlü de anlatılır. Çağrıya gelinmemesi, daha önce yapılan yazılı uyarıyı yeterli kılar. Yönetmeliğin dördüncü kısmının dördüncü bölümü ile beşinci kısmının üçüncü bölümündeki yükümlülüklerde uyarı kararı infaz hâkimine, diğer yükümlülüklerde komisyona aittir.
Denetimli serbestlik kararlarının infazında, bir yıl içinde mazeretsiz ve kasıtlı üç ihlal, yükümlülüğe uymamada ısrar sayılır. İkinci uyarıdan sonra bir yıl içinde üçüncü ihlal saptanırsa dosyanın kapatılmasına ilişkin süreç başlar. Bu hüküm, üçüncü ihlalin dosyayı kendiliğinden kapattığını veya hâkimin belirli bir kararını verdiğini söylemez.
Suça sürüklenen çocuklar ile infaza başlandığı sırada çocuk olup süreç içinde on sekiz yaşını dolduranlar için eşik ayrıdır. Bu kişilerde bir yıl içindeki üçüncü uyarıdan sonra bir yıl içinde dördüncü ihlal saptanırsa dosya kapatma süreci başlar. Çocuklar için öngörülen eşik, yetişkinlere uygulanan üç ihlal ölçüsünün yerine geçmez.
Yeni suç iddiası ve koşullu salıverilme
Denetim başladıktan sonra işlendiği ileri sürülen ve alt sınırı bir yıl veya daha fazla hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suçtan kamu davası açılırsa, müdürlüğün istemi üzerine infaz hâkimi hükümlünün açık kuruma gönderilmesine karar verebilir. Buradaki sonuç, beş gün içinde başvurmamadaki ifade gibi kesin bir karar verme biçiminde değil, verilebilen bir karar olarak düzenlenmiştir.
Kovuşturma beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, davanın reddi veya düşme kararıyla sonuçlanırsa infaz hâkimi, cezanın infazına denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak devam edilmesine karar verir. Yükümlülüklere ve denetim planına uygun davranan hükümlünün koşullu salıverilmesi hakkında müdürlük gerekçeli rapor hazırlar. Rapor, 107 ve 108. maddeler uyarınca işlem yapılması için ilgili mahkemeye gönderilir.
5275 sayılı Kanun'un geçici 10. maddesinin dördüncü fıkrasına göre, 105/A kapsamında denetimli serbestlikle cezası infaz edilip geçici 9. maddenin beşinci fıkrası uyarınca Covid-19 nedeniyle 31/7/2023 itibarıyla izinde bulunan hükümlüler, koşullu salıverilme tarihine kadar olan süreyi 105/A'nın beşinci fıkrasındaki yükümlülüklere tabi olmadan geçirir. Hüküm, bu izindeki hükümlü grubuyla sınırlıdır.
Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E. 2024/6510, K. 2025/1080Kaynağı aç
Adli kontrol tedbirindeki ayrı işlem
Yönetmeliğin 44. maddesi, adli kontrol tedbirinin infazını denetimli serbestlik kararlarının infazındaki uyarı düzeninden ayırır. Tedbirin gereklerini mazeretsiz ve kasıtlı ihlal eden şüpheli veya sanık uyarılmaz; varsa mazereti komisyon değerlendirir. Suça sürüklenen çocuğun adli kontrol tedbirini ihlalinde yargı merciine yapılan bildirimde, çocuğa rehberlik eden uzmanın ihtiyaç değerlendirmesine, yürütülen iyileştirme çalışmalarına ve çocuğun bu çalışmalara katılımına yer verilir.
İtiraz ve infaz hâkimliğine şikâyet
Yükümlüler ve kanuni temsilcileri, denetim planları, raporlar ve uyarılar gibi işlemlerin Kanun, Yönetmelik ve ilgili mevzuata aykırı olduğunu ileri sürerek müdürlüğe itiraz edebilir veya infaz hâkimliğine şikâyette bulunabilir. Şikâyet, işlemin veya eylemin öğrenildiği tarihten itibaren on beş gün ve her hâlde yapıldığı tarihten itibaren otuz gün içinde açılabilir.
39039 sayılı DENETİMLİ SERBESTLİK HİZMETLERİ YÖNETMELİĞİ m. 48Kaynağı aç
Şikâyet dilekçesi doğrudan infaz hâkimliğine verilebileceği gibi Cumhuriyet başsavcılığı veya denetimli serbestlik müdürlüğü aracılığıyla da yapılabilir. Doğrudan hâkimliğe verilmeyen başvurular hemen ve en geç üç gün içinde hâkimliğe ulaştırılır. Sözlü şikâyet tutanağa bağlanır. Birinci fıkra kapsamındaki yazışma ve belgelerde şikâyet ile itiraz hakkı ve süresi açıkça gösterilir.
Şikâyet, işlem veya faaliyetin yerine getirilmesini durdurmaz. Giderilmesi güç veya imkânsız bir sonucun doğması ve işlemin ya da faaliyetin açıkça hukuka aykırı olması birlikte bulunursa infaz hâkimi erteleme veya durdurma kararı verebilir. Sonuç zorunlu değildir; hâkime tanınan bir yetkidir.
Müdürlük işlemlerine yapılan itirazı komisyon, koruma kurulu kararlarına yapılan itirazı koruma kurulu inceler. Bu kararlara karşı infaz hâkimliğine şikâyet edilebilir. İtirazlar da şikâyet usulüne bağlıdır.
Sağlık mazeretine bağlanan kararlar
Yargıtay 1. Ceza Dairesinin E. 2024/5591, K. 2025/844 sayılı kararı, Kayseri 1. Ağır Ceza Mahkemesinin 13.02.2024 tarihli ve 2024/812 değişik iş sayılı itirazın reddi kararını oy birliğiyle kanun yararına bozmuştur. Gerekçede, son ihlal sayılan günde hastane muayenesi ve diş hekimi başvurusu bulunduğu, imzanın denetim planındaki saatin dışında olsa da aynı gün saat 21.55'te atıldığı ve sağlık mazeretinin geçerli sayılarak itirazın kabul edilmesi gerekirken reddin kanuna aykırı olduğu belirtilmiştir. Değerlendirme bu muayene, başvuru ve aynı günkü imza bulgularına bağlıdır.
Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E. 2024/5591, K. 2025/844Kaynağı aç
Yargıtay 1. Ceza Dairesinin E. 2025/910, K. 2025/3757 sayılı kararı da Akhisar Ağır Ceza Mahkemesinin 05.03.2024 tarihli ve 2024/355 değişik iş sayılı kararını oy birliğiyle kanun yararına bozmuştur. Son ihlal tarihi sayılan günde devlet hastanesinde muayene ve aynı gün eczaneden ilaç alımına ilişkin kayıt bulunduğundan, sağlık mazeretinin geçerli kabul edilip itirazın kabulüne karar verilmesi gerekirken ret kanuna aykırı görülmüştür. Sonuç, kararda açıklanan aynı günkü sağlık kayıtlarına dayanır.
Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E. 2025/910, K. 2025/3757Kaynağı aç
Yargıtay 1. Ceza Dairesinin E. 2025/2315, K. 2025/3752 sayılı kararında, hükümlünün beş gün içinde müdürlüğe başvurmadığı kabulüne dayalı açık kuruma gönderme ve itirazın reddi kararlarında usul ve kanuna aykırılık görülmemiş, kanun yararına bozma istemi oy birliğiyle reddedilmiştir. Ret, dosyadaki başvuru ve mazeret tarihlerine dayanır; her başvurmamayı ayrıca ihlal sayan genel bir kurala dönüştürülemez.
Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E. 2025/2315, K. 2025/3752Kaynağı aç
Kovuşturma şartına bağlı ayrı uygulama
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 223. maddesinin sekizinci fıkrasına göre Türk Ceza Kanununda öngörülen düşme sebeplerinin varlığı ya da soruşturma veya kovuşturma şartının gerçekleşmeyeceğinin anlaşılması hâlinde davanın düşmesine karar verilir. Soruşturma veya kovuşturma yapılması şarta bağlı olup şart henüz gerçekleşmemişse, gerçekleşmesi beklenerek durma kararı verilir. Bu karara itiraz edilebilir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 223Kaynağı aç
Yargıtay 10. Ceza Dairesinin E. 2024/286, K. 2025/7743 sayılı kararı, 10.05.2022 tarihli mahkûmiyet kararını oy birliğiyle kanun yararına bozmuş ve dosyanın işlem için mahkemeye gönderilmesini kararlaştırmıştır. Gerekçe, somut olayda ısrar biçimindeki kovuşturma şartı gerçekleşmediğinden Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 223. maddesinin sekizinci fıkrasının ikinci cümlesi uyarınca kamu davasının durmasına karar verilmesi gerekirken mahkûmiyet kurulmasını hukuka aykırı sayar. Daire durma kararı vermemiştir. Olay, 105/A kapsamındaki ceza infazı yükümlülüğünden farklı olarak Türk Ceza Kanunu'nun 191. maddesi kapsamındaki denetimli serbestlik tedbiriyle ilgilidir.
Yargıtay 10. Ceza Dairesi, E. 2024/286, K. 2025/7743Kaynağı aç
Kurumdan çıkınca nereye ve ne zaman başvurulur?
Hükümlü, kurumdan çıktıktan sonra beş gün içinde talebinde belirttiği denetimli serbestlik müdürlüğüne başvurmak zorundadır. Süre ayrılışı izleyen günden başlar; son gün tatile denk gelirse tatili izleyen günün mesai bitiminde sona erer.
Altıncı veya yedinci gün mazeretle başvurulursa ne olur?
Yönetmeliğe göre altıncı veya yedinci gün gelinip mazeret bildirildiğinde kayıt kapatılmaz. Beyan, mazeret ve ilgili bilgi veya belge tutanağa bağlanıp dosyasıyla infaz hâkimine gönderilir; işlem hâkimin kararına göre yapılır.
Üç ihlal dosyayı kendiliğinden kapatır mı?
Hayır. Yetişkinlerde bir yıl içindeki mazeretsiz ve kasıtlı üç ihlal ısrar sayılır; ikinci uyarıdan sonraki bir yıl içinde üçüncü ihlal, dosya kapatma sürecini başlatır. Çocuklar ve infaza çocukken başlayıp süreçte on sekiz yaşını dolduranlar için dördüncü ihlal eşiği geçerlidir.
Şikâyet yükümlülüğün uygulanmasını durdurur mu?
Hayır. Şikâyet, işlem veya faaliyetin yerine getirilmesini durdurmaz. İnfaz hâkimi, giderilmesi güç veya imkânsız sonuç ile açık hukuka aykırılık birlikte gerçekleşirse erteleme ya da durdurma kararı verebilir.
Şikâyet süresi ne kadardır?
Yükümlü, işlemi veya eylemi öğrendiği tarihten itibaren on beş gün ve her hâlde yapıldığı tarihten itibaren otuz gün içinde infaz hâkimliğine şikâyet edebilir. Başvuru doğrudan hâkimliğe veya Cumhuriyet başsavcılığı ya da müdürlük aracılığıyla yapılabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

