Yapay zekâ ve derin öğrenme algoritmaları vasıtasıyla kişilerin mimikleri, ses tonları, fiziksel hareketleri veya yüz hatları kopyalanıp gerçeğe çok yakın sahte kayıtlar meydana getirilebilmektedir. Bu tür sentetik içeriklerin üretilmesi ve kullanılması; sinema, güzel sanatlar, eğitsel faaliyetler veya ilgilisinin açık onay verdiği durumlarda hukuka aykırılık teşkil etmez. Buna karşılık, bir kimsenin görsel ve işitsel niteliklerinin rızası hilafına işlenmesi veya mahremiyet alanına müdahale oluşturacak biçimde dağıtılması durumunda hukuki ve cezai müeyyideler devreye girer.
Özel Hayatın Gizliliğini İhlal ve İfşa Suçunun Sınırları
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 134. maddesinin birinci fıkrasına göre, bir kimsenin özel yaşam alanının gizliliğini ihlal eden faile bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası tayin edilir; gizliliğin ihlali ses ya da görüntülerin kayda geçirilmesiyle icra edilmişse ceza miktarı bir kat artırılır. Özel hayata ait görüntü veya seslerin yetkisiz şekilde ifşa edilmesi durumunda ise aynı maddenin ikinci fıkrası kapsamında iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası uygulanır. Bu kayıtların basın veya yayın araçları üzerinden kamuoyuna sunulması hâlinde de yine aynı ceza kuralı geçerliliğini korur.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 134Kaynağı aç
Gerçek Kayıtların Değiştirilmesi ve Sentetik İçerikler
Bir şahsın gerçek hayattaki mahrem görüntüsü hukuka aykırı yollarla temin edildikten sonra üzerinde yapay zekâ programlarıyla oynama yapılarak paylaşılırsa, görüntüye sonradan yapılan dijital müdahaleler materyalin temelindeki özel hayat niteliğini ortadan kaldırmaz. Bu sebeple gerçekleştirilen eylem, olayın somut nitelikleri gözetilerek Türk Ceza Kanunu'nun 134. maddesinin ikinci fıkrası bağlamında ifşa suçu kapsamında değerlendirmeye tabi tutulabilir.
Buna karşılık, mağdurun bizzat yer almadığı ve bütünüyle yapay biçimde üretilen kurgusal görüntülerin doğrudan doğruya Türk Ceza Kanunu'nun 134. maddesinin ikinci fıkrasındaki özel hayata ilişkin görüntünün ifşası suçu içinde kabul edilmesi, ceza hukukunun temel direği olan suçta ve cezada kanunilik prensibi çerçevesinde temkinli bir yaklaşımla ele alınmalıdır.
Sahte İçeriklerle Yürütülen Şantaj Eylemleri
Kişinin yapmadığı davranışları veya bulunmadığı ortamları gösteren sahte deepfake materyalleri üzerinden belirli taleplerde bulunulması, bu kayıtların ifşa edileceği tehdidiyle menfaat sağlanmaya çalışılması hâlinde Türk Ceza Kanunu'nun 107. maddesinde hükme bağlanan şantaj suçu kapsamında cezai yaptırımlar gündeme gelir.
Kişilik Haklarının Zedelenmesi ve Manevi Tazminat
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 24. maddesi gereğince, kişilik değerlerine hukuka aykırı şekilde müdahalede bulunulan kimse, yargı makamlarından bu tecavüze karşı korunma talep etme hakkına sahiptir. Kişilik haklarına yönelen her müdahale kural olarak hukuka aykırı sayılmakla birlikte; zarar görenin rızası, baskın nitelikteki özel ya da kamu yararı yahut kanunun tanıdığı bir yetkinin icrası hallerinde eylem hukuka uygun hale gelebilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 24Kaynağı aç
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 58. maddesi doğrultusunda, kişilik hakları zarara uğrayan şahıs, maruz kaldığı manevi zararın telafisi için parasal bir tazminat talebinde bulunabilir. Yargıç, bu tazminatın yerine veya tazminata ilave olarak tecavüzü kınayan bir karar tesis edebileceği gibi söz konusu hükmün ilan edilmesine de karar verebilir.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 58Kaynağı aç
Deepfake Kayıtlarının Adli Bilirkişi Tarafından İncelenmesi
Ses ve görüntülerin montaj veya sentetik yöntemlerle üretilip üretilmediğinin tespiti için adli süreçte bilirkişi incelemesine başvurulabilir. Yapılacak adli incelemelerde mimikler ve yüz devinimleri, ses ile görüntü arasındaki senkronizasyon, ışıklandırma ve gölge tutarlılığı, dijital izler, ses dalgalarının hususiyetleri ile dosyanın metadata ve oluşturulma geçmişi teknik olarak çözümlenir.
Deepfake teknolojisinin kullanımı kendi başına bir suç mudur?
Hayır; sanat, sinema, eğitim ve onay verilmiş meşru uygulamalarda yapay zekâ kullanımı hukuka uygundur, suç niteliği rıza dışı ihlallerde ortaya çıkar.
Sahte görüntü ve seslerin manipülasyonu adli makamlarca nasıl belirlenir?
Adli bilirkişi marifetiyle yapılan teknik incelemede yüz hareketleri, ışık ve gölge dengesi, görüntü ile ses uyumu ve dosyanın metadata kayıtları tahlil edilerek sahtelik tespit edilir.
Sentetik içerikle menfaat talep edilmesi hangi suça vücut verir?
Gerçeğe aykırı kurgusal içeriklerin yayılması tehdidiyle mağdurdan menfaat temin edilmeye çalışılması hâlinde Türk Ceza Kanunu'nun 107. maddesi uyarınca şantaj suçu oluşur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy