Türk hukukunda deepfake ile itibar zedeleme adı altında bağımsız ve tek bir suç tipi bulunmamaktadır. Bununla birlikte deepfake içeriğin niteliğine ve kullanım biçimine göre hakaret, iftira veya kişisel verilere ilişkin suçlar gündeme gelebilir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 24 uyarınca hukuka aykırı olarak kişilik hakkına saldırılan kimse, hâkimden saldırıda bulunanlara karşı korunmasını isteyebilir; kişilik hakkı zedelenen kimsenin rızası, daha üstün nitelikte özel veya kamusal yarar ya da kanunun verdiği yetkinin kullanılması sebeplerinden biriyle haklı kılınmadıkça kişilik haklarına yapılan saldırılar hukuka aykırılık teşkil eder.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 24Kaynağı aç
Bir kimsenin fotoğraf, video veya ses verilerinin internet ortamında herkese açık şekilde yer alması, bu materyallerin yapay zekâ yoluyla rıza hilafına işlenmesine dayanak oluşturmaz. Sosyal medya paylaşımlarının kamuya açık olması; kişi adına sahte suç görüntüsü üretilmesine, cinsel içerikli deepfake kayıtları hazırlanmasına veya ticari reklamlarda itibar zedeleyici biçimde kullanılmasına hukuki izin verildiği anlamına gelmez.
Deepfake Yoluyla İşlenen Suçlar ve Cezai Yaptırımlar
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 125/2 uyarınca, hakaret fiilinin mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle işlenmesi durumunda temel cezaya hükmolunur. Deepfake ile üretilen ses ve görüntülerin hakaret teşkil etmesi ve fiilin kamu görevlisine görevinden dolayı ya da dini, siyasi, sosyal, felsefi inanç ve kutsal değerlerden bahisle işlenmesi hâlinde cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz. Kanunun 125. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca hakaretin alenen işlenmesi durumunda ise ceza altıda biri oranında artırılır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 125Kaynağı aç
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 267 uyarınca, yetkili makamlara ihbar veya şikâyette bulunarak yahut basın ve yayın yoluyla, işlemediğini bildiği hâlde bir kimseye soruşturma veya kovuşturma başlatılmasını ya da idari yaptırım uygulanmasını sağlamak amacıyla hukuka aykırı fiil isnat eden kişi bir yıldan dört yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. Suç isnadına konu fiilin maddi eser ve delilleri uydurularak iftira edilmesi durumunda ceza yarı oranında artırılır. Basın ve yayın yoluyla işlenen iftira suçundan dolayı mahkûmiyet kararı verilmesi hâlinde ise mahkeme kararı aynı veya eşdeğerde basın ve yayın organıyla ilan edilir ve ilan masrafı hükümlüden tahsil edilir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 267Kaynağı aç
Deepfake aracılığıyla bir suç isnadının sosyal medyada paylaşılması iftira suçunun unsurlarını kendiliğinden oluşturmaz. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 267 kapsamında iftira suçunun değerlendirilmesinde mağdur hakkında soruşturma, kovuşturma başlatılmasını veya idari yaptırım uygulanmasını sağlama amacı önem taşımaktadır. Bu nedenle sahte suç isnadının varlığı hâlinde iftira suçunun mutlaka oluştuğuna yönelik otomatik bir değerlendirme yapılmamalıdır.
Üreten ve Yayan Kişilerin Hukuki Sorumluluğu
Deepfake kaydını bizzat hazırlamayıp sahte ve hukuka aykırı olduğunu bilerek sosyal medya ortamında yayımlayan veya toplu gruplara gönderen kişilerin sorumluluğu kendi kastları ve eylemleri çerçevesinde tayin edilir. İçeriğin ilk üreticisi olmamak, hukuka aykırılığı bilinerek yapılan yayma fiilinde mutlak bir sorumsuzluk sağlamaz.
Yapay zekâ ile üretilen sahte içerik henüz üçüncü kişilerle paylaşılmamış olsa dahi, içeriğin hazırlanması sırasında kişisel verilerin veya özel görüntülerin hukuka aykırı şekilde ele geçirilmesi bağımsız bir hukuka aykırılık oluşturabilir.
Kişilik Haklarının Korunması ve Tazminat Talepleri
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 25/1 uyarınca kişilik hakkı hukuka aykırı bir saldırıya uğrayan kimse, hâkimden saldırı tehlikesinin önlenmesini, sürmekte olan saldırıya son verilmesini veya sona ermiş olsa bile etkileri süren saldırının hukuka aykırılığının tespitini isteyebilir. Davacı bu taleplerle birlikte düzeltmenin veya kararın üçüncü kişilere bildirilmesini ya da yayımlanmasını talep edebilir. Kanunun 25. maddesinin beşinci fıkrası gereğince kişilik haklarının korunması davası, davacının kendi yerleşim yeri veya davalının yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 25Kaynağı aç
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 58 uyarınca kişilik hakkının zedelenmesinden zarar gören kimse manevi tazminat talebinde bulunabilir. Hâkim, bu tazminatın ödenmesi yerine veya tazminata ek olarak saldırıyı kınayan bir karar verebilir ve bu kararın yayımlanmasına hükmedebilir. 4721 sayılı Kanun m. 25/3 uyarınca davacının maddi ve manevi tazminat istemleri ile hukuka aykırı saldırı dolayısıyla elde edilmiş kazancın vekâletsiz iş görme hükümlerine göre verilmesini isteme hakkı saklıdır. Ancak manevi tazminat istemi, karşı tarafça kabul edilmiş olmadıkça devredilemez ve miras bırakan tarafından ileri sürülmüş olmadıkça mirasçılara intikal etmez.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 58Kaynağı aç
Deepfake videosu veya ses kaydı sebebiyle iş, müşteri ya da gelir kaybına maruz kalan kişiler, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun haksız fiil sorumluluğu hükümleri doğrultusunda maddi tazminat isteyebilir. Hukuka aykırı ve kusurlu davranışla meydana getirilen ekonomik zararın giderilebilmesi için zararın miktarı ile deepfake içerik arasındaki uygun illiyet bağının somut verilerle ortaya konulması gerekir.
Tüzel Kişilerin Ticari İtibarı ve Haksız Rekabet
Tüzel kişilerin ticari itibarı da özel hukuk kapsamında korunabilmekte ve tüzel kişilerin kişilik haklarına saldırı iddiaları 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 24 ve m. 25 hükümleri çerçevesinde ele alınabilmektedir. Şirket yöneticileri veya ticari ürünleri hakkında rakipler ya da piyasa aktörlerince yanıltıcı deepfake içerikler üretilmesi hâlinde, somut olayın koşullarına göre 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun haksız rekabet hükümleri de gündeme gelebilir. Anılan Kanun'un 54. maddesi uyarınca haksız rekabet hükümlerinin amacı bütün katılanların menfaatine dürüst ve bozulmamış rekabetin sağlanmasıdır; rakipler arasında veya tedarik edenlerle müşteriler arasındaki ilişkileri etkileyen aldatıcı veya dürüstlük kuralına diğer şekillerdeki aykırı davranışlar ile ticari uygulamalar haksız ve hukuka aykırıdır.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 54Kaynağı aç
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 55 uyarınca dürüstlük kuralına aykırı nitelikteki muhtelif fiiller haksız rekabet teşkil eder. Bu çerçevede başkalarını ya da onların mallarını, iş ürünlerini, fiyatlarını, faaliyetlerini veya ticari işlerini yanlış, yanıltıcı yahut gereksiz biçimde incitici beyanlarla kötülemek hukuka aykırıdır. Benzer şekilde bir kimsenin kendisi, ticari işletmesi, işletme işaretleri, malları, iş ürünleri, faaliyetleri, fiyatları, stokları, satış kampanyaları veya iş ilişkileri hakkında gerçeğe aykırı yahut aldatıcı nitelikte beyanlarda bulunması ya da aynı yollarla üçüncü bir kişiyi rekabette öne geçirmesi dürüstlük kuralını ihlal eder. Ayrıca başkalarının malları, iş ürünleri, faaliyetleri veya işleriyle karışıklığa yol açan tedbirlerin alınması; kişinin kendisini, mallarını, iş ürünlerini, faaliyetlerini veya fiyatlarını gerçeğe aykırı, yanıltıcı, rakibini gereksiz yere kötüleyecek yahut onun tanınmışlığından yararlanacak biçimde başkalarıyla, onların mallarıyla, iş ürünleriyle veya fiyatlarıyla karşılaştırması ya da üçüncü şahısları benzer yöntemlerle öne çıkarması da haksız rekabet hâlleri arasında düzenlenmiştir.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 55Kaynağı aç
Deepfake ile sahte suç isnadı yapılması iftira suçunu oluşturur mu?
Sahte bir suç isnadının varlığı hâlinde iftira suçunun oluştuğuna dair otomatik bir değerlendirme yapılmamalıdır. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 267 uyarınca iftiranın meydana gelebilmesi için failin yetkili makamlara ihbar veya şikâyette bulunarak ya da basın ve yayın yoluyla, işlemediğini bildiği hâlde bir kimseye hakkında soruşturma ve kovuşturma başlatılmasını veya idari bir yaptırım uygulanmasını sağlamak amacıyla hukuka aykırı bir fiil isnat etmesi gerekir.
Fotoğrafların internette kamuya açık olması deepfake yapılmasına rıza sayılır mı?
Görsel veya işitsel verilerin internette herkese açık bulunması, bu verilerin rıza hilafına yapay zekâ marifetiyle manipüle edilerek sahte görüntü ve kayıt üretilmesine hukuki izin verildiği anlamına gelmez.
Deepfake videoyu üretmeyip sadece sosyal medyada paylaşan kişi sorumlu mudur?
İçeriği bizzat üretmemiş olmak kişiye mutlak sorumsuzluk sağlamaz; materyalin sahte ve hukuka aykırı olduğunu bilerek yayımını gerçekleştiren kişinin hukuki ve cezai sorumluluğu kendi kastı ve fiili kapsamında değerlendirilir.
Kişilik hakları saldırıya uğrayan mağdur davayı nerede açabilir?
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 25/5 uyarınca davacı, kişilik haklarının korunması davasını kendi yerleşim yeri veya davalının yerleşim yeri mahkemesinde açabilir.
Deepfake nedeniyle doğan manevi tazminat istemi mirasçılara geçer mi?
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 25/4 gereğince manevi tazminat istemi, karşı tarafça kabul edilmiş olmadıkça devredilemez ve miras bırakan tarafından ileri sürülmüş olmadıkça mirasçılara geçmez.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy