Deepfake İçeriklerin Sosyal Medyadan Kaldırılması

Yapay zekâ ve derin öğrenme algoritmaları vasıtasıyla bir bireyin sesinin, yüz hatlarının, görüntüsünün yahut hareketlerinin kopyalanıp dönüştürülmesiyle gerçeği yansıtan sahte üretimler yapılması deepfake olarak tanımlanır. Mevzuatta sırf bir materyalin yapay zekâ ürünü olmasına dayanılarak işletilebilecek müstakil ve otomatik bir kaldırma usulü mevcut değildir. Yapılacak hukuki müracaatlar; paylaşılan içeriğin özel yaşamın gizliliğini çiğnemesi, kişilik haklarına taarruz oluşturması, kişisel verileri barındırması veya ceza hukuku anlamında suç unsuru taşıması durumuna göre ayrı yollara ayrılır.

Hukuki Süreç Öncesinde Dijital Delillerin Tespiti

Sahte ses veya video kayıtlarına karşı herhangi bir silme ya da engelleme girişiminde bulunulmadan önce, imkân dâhilinde delil niteliğindeki dijital unsurların güvenceye alınması önem taşır. Bu kapsamda yayına ait tam URL bağlantısı, paylaşımı gerçekleştiren profil bilgileri ile kullanıcı adı, gönderinin paylaşıldığı tarih ve saat kaydı saklanmalıdır. Bununla birlikte bahse konu ses ve görüntü dosyaları, ekran kaydı, yayının ulaştığı etkileşim ve izlenme verileri, gelen yorumlar ve varsa mağdura yöneltilen şantaj ya da tehdit içerikli mesajlaşmalar muhafaza edilmelidir.

Özel Hayatın Gizliliğinin İhlalinde Hızlı Erişim Engeli Usulü

İnternet yayını neticesinde özel hayatının gizliliğine müdahale edildiğini ileri süren kişiler, 5651 sayılı Kanun'un 9/A maddesinin birinci fıkrası doğrultusunda doğrudan Kuruma başvurarak içeriğe erişimin engellenmesini isteyebilir. Başvuruda yayının gerçekleştiği tam URL adresi, hakkın hangi yönlerden zedelendiğine dair izahat ve kimlik bilgilerini ispatlayacak bilgilere yer verilir; bu bilgilerde eksiklik olması hâlinde talep işleme konulmaz. Kurum Başkanı kendisine iletilen istemi derhâl Birliğe ulaştırır ve erişim sağlayıcılar söz konusu engelleme tedbirini gecikmeksizin, en geç dört saat zarfında infaz eder. Engelleme tedbiri genel bir kısıtlama yerine, ihlali oluşturan yayın, bölüm, video veya görsele özgü olarak URL düzeyinde tatbik edilir.

5651 sayılı Kanun'un 9/A maddesi uyarınca doğrudan idari başvuruyla tedbir aldıran ilgililerin, bu taleplerini başvuru anından itibaren yirmi dört saat içinde sulh ceza hâkiminin kararına sunmaları gerekir. İlgili hâkimlik yayının özel hayatın gizliliğini ihlal edip etmediğini inceleyerek kararını kırk sekiz saat içinde verir ve doğrudan Kuruma iletir; bu sürede hâkim kararı sağlanamazsa erişim engelleme tedbiri kendiliğinden hükümsüz kalır. Sulh ceza hâkimi tarafından verilen kararlara karşı Başkan tarafından 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu hükümleri dairesinde itiraz yoluna gidilebilir. İhlale konu içeriğin yayından çıkarılmış olması durumunda ise verilmiş olan hâkim kararı kendiliğinden hükümsüz kalır.

Özel hayatın gizliliğinin çiğnenmesine bağlı gecikmesinde sakınca bulunan acil durumlarda, erişimin engellenmesi işlemi doğrudan Kurum Başkanının talimatıyla icra edilir. Başkanın bu yetkisi kapsamında tesis edilen erişim engeli kararı yirmi dört saatlik süre içinde sulh ceza hâkiminin incelemesine sunulur ve hâkim kararını en geç kırk sekiz saat içinde duyurur.

Kişilik Haklarının Zedelenmesi Nedeniyle Hukuki Koruma

İnternette paylaşılan sahte kayıtlarla kişilik değerlerine haksız müdahalede bulunulan kimseler, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 24. maddesinin birinci fıkrasına dayanarak hâkimden bu haksızlığa karşı hukuki koruma temin edilmesini isteyebilir. Kanunun 24. maddesinin ikinci fıkrasına nazaran; mağdurun rızası bulunmadığı, kanunun tanıdığı bir yetki kullanılmadığı veya daha üstün nitelikte özel ya da kamusal bir menfaatle haklı gösterilmediği müddetçe kişilik haklarına yönelen fiiller hukuka aykırı sayılır. Öte yandan 5651 sayılı Kanun'un kişilik haklarına ilişkin 9. maddesi Anayasa Mahkemesi kararı ile iptal edilmiştir.

4721 sayılı Kanun'un 25. maddesinin birinci fıkrası uyarınca davacı, hâkimden saldırı tehlikesinin önlenmesini, sürmekte olan saldırıya son verilmesini, sona ermiş olsa bile etkileri devam eden saldırının hukuka aykırılığının tespitini isteyebilir. Davacı bunlarla birlikte, düzeltmenin veya kararın üçüncü kişilere bildirilmesi ya da yayımlanması isteminde de bulunabilir.

HMK Kapsamında İhtiyati Tedbir Kararı Alınması

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 389. maddesi uyarınca mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişme nedeniyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağından ya da tamamen imkânsız hâle geleceğinden veya gecikme sebebiyle bir sakıncanın yahut ciddi bir zararın doğacağından endişe edilmesi hâllerinde uyuşmazlık konusu hakkında ihtiyati tedbir kararı verilebilir. Bu kural, niteliğine uygun düştüğü ölçüde çekişmesiz yargı işlerinde de uygulanır.

Tazminat İstemi ve Görevli-Yetkili Mahkeme

Kişilik hakkı ihlal edilen davacının maddi ve manevi tazminat istemleri ile hukuka aykırı saldırı dolayısıyla elde edilmiş olan kazancın vekâletsiz iş görme hükümlerine göre kendisine verilmesine ilişkin istemde bulunma hakkı 4721 sayılı Kanun'un 25. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca saklıdır. Kanunun 25. maddesinin dördüncü fıkrası gereğince manevi tazminat istemi, karşı tarafça kabul edilmiş olmadıkça devredilemez ve mirasbırakan tarafından ileri sürülmüş olmadıkça mirasçılara geçmez. Kişilik haklarının korunması davaları ise davacının kendi yerleşim yeri mahkemesinde veya davalının yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy