Deepfake İçeriklerde Maddi ve Manevi Tazminat Davası

Deepfake İçeriklerin Hukuki Niteliği ve Sorumluluk Esasları

Türk hukukunda deepfake tazminatı adı altında müstakil bir yasal düzenleme yer almamaktadır; yapay zekâ ve dijital manipülasyon eylemlerinden doğan zararlar kişilik haklarının korunması ve haksız fiil hükümleri çerçevesinde giderilmektedir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 49 uyarınca kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren kişi bu zararı gidermekle yükümlüdür. Zarar verici eylemi yasaklayan bir hukuk kuralı bulunmasa dahi ahlaka aykırı bir fiille başkasına kasten zarar veren kimse de meydana gelen zararı gidermekle sorumlu tutulur.

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 24 uyarınca kişilik hakkı hukuka aykırı tecavüze uğrayan şahıs, hâkimden koruma talep edebilir. Zarar gören kimsenin rızası bulunmadıkça, üstün nitelikte özel ya da kamusal bir menfaat yahut kanunun tanıdığı bir yetkinin kullanımıyla haklı kılınmadıkça kişilik haklarına yönelen her türlü haksız müdahale hukuka aykırılık oluşturur.

Maddi ve Manevi Tazminat Talepleri ile Zararın İspatı

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 25 f. 3 uyarınca davacının maddi ve manevi tazminat taleplerinin yanı sıra, eylem neticesinde sağlanan menfaatin vekâletsiz iş görme esasları çerçevesinde iadesini talep hakkı saklı tutulmuştur. Kişilik haklarına saldırı nedeniyle manevi zarara uğrayan kimse, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 58 gereğince manevi tazminat olarak belirli bir bedel ödenmesini isteyebilir. Mahkeme bu bedel yerine veya bedele ek olarak farklı bir giderim yolu belirleyebilir; bu kapsamda saldırının kınanmasına ve söz konusu kınama hükmünün ilan edilmesine karar verebilir.

Maddi zararın tazmininde 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 50 f. 1 gereğince zarar gören taraf, uğradığı zararı ve zarar verenin kusurunu ispat etmekle yükümlüdür. Uğranılan zararın miktarı tam olarak ispatlanamadığı takdirde aynı maddenin ikinci fıkrası uyarınca hâkim, olayların olağan akışını ve zarar görenin aldığı önlemleri göz önünde bulundurarak zararın miktarını hakkaniyete uygun biçimde belirler. Tazminatın kapsamı ile ödenme biçimi ise Kanun'un 51. maddesi çerçevesinde durumun gereği ve özellikle kusurun ağırlığı dikkate alınarak takdir edilir; tazminatın irat biçiminde ödenmesine hükmedilmesi hâlinde borçlu güvence göstermekle yükümlüdür.

Manevi tazminat isteminin devri ve intikali kanuni sınırlandırmalara tabi tutulmuştur. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 25 f. 4 uyarınca manevi tazminat istemi, karşı tarafça kabul edilmiş olmadıkça devredilemez ve miras bırakan tarafından ileri sürülmüş olmadıkça mirasçılara geçmez.

Kişilik Haklarını Koruyucu Talepler ve Teknik İnceleme

Deepfake mağdurları tazminat istemleriyle birlikte kişilik hakkını koruyucu diğer hukuki çarelere de başvurabilir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 25 f. 1 uyarınca davacı, hâkimden saldırı tehlikesinin önlenmesini, sürmekte olan saldırıya son verilmesini ve sona ermiş olsa bile etkileri devam eden saldırının hukuka aykırılığının tespitini talep edebilir. Ayrıca Kanun'un 25. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca düzeltmenin veya mahkeme kararının üçüncü kişilere bildirilmesi ya da yayımlanması isteminde bulunulması da mümkündür.

Dijital kaydın manipülasyona uğrayıp uğramadığının belirlenmesi amacıyla teknik bilirkişi incelemesine başvurulabilir. Yapılacak incelemede dosyanın üstverileri (metadata), görüntü ile ses uyumu, görseldeki işleme izleri, yüz ve beden hareketleri arasındaki uyumsuzluklar, ses nitelikleri ve dijital dosyanın düzenlenme yapısı değerlendirilebilir.

Birden Çok Sorumlunun Varlığı ve Tüzel Kişilerin Durumu

Deepfake içeriğin üretilmesinde veya yayılmasında birden fazla kişinin yer alması durumunda 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 61 hükümleri uygulanır. Aynı zarara birlikte neden olan veya farklı sebeplerle aynı zarardan mesuliyeti bulunan şahıslar hakkında müteselsil sorumluluk kuralları geçerli olur.

Tüzel kişilerin de yapısına uygun düşen kişilik değerleri hukuk düzenince korunmakta olup ticari itibarı sarsılan şirketler manevi tazminat isteminde bulunabilir. Ticari alanda haksız rekabet kurallarının temel gayesi, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 54 f. 1 gereğince dürüst ve bozulmamış bir rekabet düzeninin sağlanmasıdır. Kanun'un 54. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, rakipler yahut tedarikçiler ile müşteriler arasındaki bağları etkileyen aldatıcı veya dürüstlük kuralını zedeleyen her türlü ticari uygulama ve eylem hukuka aykırı ve haksız kabul edilir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme ile Zamanaşımı

Kişilik haklarına saldırı ve haksız fiile dayalı tazminat davalarında, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 2 uyarınca dava konusunun değer ve miktarına bakılmaksızın malvarlığı haklarına ve şahıs varlığına ilişkin davalarda aksine bir düzenleme bulunmadıkça asliye hukuk mahkemesi görevlidir; asliye hukuk mahkemesi diğer dava ve işler bakımından da genel görevli mahkemedir. Bununla birlikte uyuşmazlığın 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 54 vd. kapsamında ticari haksız rekabet niteliği taşıdığı durumlarda ticaret mahkemesinin görevi gündeme gelebilir.

Yetkili mahkemenin tayininde 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 25 f. 5 uyarınca davacı, kişilik haklarının korunması için kendi yerleşim yeri veya davalının yerleşim yeri mahkemesinde dava açabilir. Haksız fiil sorumluluğuna ilişkin olarak 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 16 f. 1 gereğince haksız fiilin işlendiği yer, zararın meydana geldiği yer, zararın meydana gelme ihtimalinin bulunduğu yer veya zarar görenin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir.

Haksız fiile dayanan tazminat talepleri 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 72 f. 1 gereğince belirli zamanaşımı sürelerine tabidir. Zarar görenin hem zararı hem de tazminatla sorumlu kişiyi öğrendiği günden başlayarak iki yıl ve her hâlde fiilin meydana gelmesinden itibaren on yıl geçmesiyle istem hakkı zamanaşımına uğrar. Bununla birlikte haksız eylem ceza mevzuatında daha uzun süreli zamanaşımına tabi bir suç kapsamındaysa hukuk davasında da söz konusu ceza zamanaşımı süresi tatbik edilir.

Tazminat davasına bakan hukuk mahkemesi, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 74 uyarınca ceza yargılamasındaki kararlarla doğrudan bağlı kılınmamıştır. Hâkim, failin kusuru ve ayırt etme gücünün bulunup bulunmadığı noktasında karar verirken ceza hukukunun sorumluluk kurallarından ve ceza mahkemesinin beraat kararından bağımsız değerlendirme yapar. Benzer şekilde ceza mahkemesinin kusur takdiri ve zarar tutarına ilişkin tespitleri de hukuk hâkimini bağlayıcı nitelikte değildir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy