Davaya Müdahale Nedir? Asli ve Fer’i Katılma Usulü

Davaya Müdahale Kurumu ve Hukuki Niteliği

Davaya müdahale kurumu usul hukukuna ilişkin olup davacı veya davalı sıfatı taşımayan ancak dava sonucundan etkilenecek üçüncü kişilerin iddia ve savunmalarını ileri sürerek haklarını korumalarına hizmet eder.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 31. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, kanunda hüküm bulunmayan hâllerde üçüncü şahısların davaya katılması ve davanın ihbarı konularında Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümleri uygulanır. Bununla birlikte idari yargı usulünde davanın ihbarı Danıştay, mahkeme veya hâkim tarafından resen gerçekleştirilir.

Asli Müdahale ve Şartları

Asli müdahale, bir yargılamanın konusu olan hak veya şey üzerinde tamamen veya kısmen hak iddia eden üçüncü kişinin başvurduğu usul yoludur. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 65. maddesi uyarınca üçüncü kişi, hüküm verilinceye kadar bu durumu ileri sürerek yargılamanın taraflarına karşı aynı mahkemede ayrı bir dava açabilir. Bu müdahale davasında asıl davanın davacısı ile davalısının birlikte davalı gösterilmesi gerektiği ve bu şahıslar arasında mecburi dava arkadaşlığı bulunduğu kabul edilmektedir.

Asli müdahalede bulunabilmek için mahkemede derdest bir davanın varlığı, müdahale talep eden kişinin taraf ve dava ehliyetine sahip olması, asıl davada henüz hüküm verilmemiş bulunması ve çekişmeli hak veya şey üzerinde kısmen veya tamamen hak iddia edilmesi şarttır.

Asli Müdahale Davasının Yürütülmesi ve Hüküm

6100 sayılı Kanun'un 65. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca asli müdahale davası ile asıl yargılama kural olarak birlikte yürütülür ve karara bağlanır. Davanın özelliğine göre mahkeme bu iki davayı birlikte yürütmeyip davalardan birini diğeri için bekletici sorun yapabileceği gibi, asli müdahale davasını asıl dava için bir ön sorun şeklinde de ele alabilir. Ön sorun olarak incelenen asli müdahale davasının kabul edilmesi hâlinde ilk dava konusuz kalacağından, ilk dava bakımından ayrıca yargılama yapılmasına gerek bulunmaz.

Asli müdahil açtığı davanın bağımsız bir tarafı konumundadır. Bu sebeple asıl dava sonucunda asli müdahil hakkında da hüküm verilir. Asli müdahil, asıl davanın taraflarından bağımsız bir biçimde karara karşı kanun yoluna başvurma hakkına sahiptir.

Fer'i Müdahale Talebi ve Usulü

Fer'i müdahale, ayrı bir dava açılmaksızın mahkemeye sunulan bir dilekçeyle yapılır. 6100 sayılı Kanun'un 67. maddesinin birinci fıkrası uyarınca müdahale talebinde bulunan üçüncü kişi; yanında katılmak istediği tarafı, müdahale sebebini ve bunun dayanaklarını dilekçesinde belirtir.

Fer'i müdahil, yargılamanın bağımsız bir tarafı olmayıp yanında katıldığı tarafın hukuki yardımcısı konumundadır. Bu nedenle taraf kavramının bulunmadığı çekişmesiz yargı işlerinde fer'i müdahale kurumu uygulanmaz.

Fer'i müdahale dilekçesi davanın taraflarına tebliğ edilir. 6100 sayılı Kanun'un 67. maddesinin ikinci fıkrası ve 164. maddesi uyarınca mahkeme gerekirse taraflarla birlikte üçüncü kişiyi dinlemek üzere davet eder; çağrılan kişiler gelmeseler dahi müdahale talebini ön sorun olarak karara bağlar.

Fer'i Müdahilin Yetkileri ve Hükmün Etkisi

6100 sayılı Kanun'un 68. maddesi uyarınca fer'i müdahale talebinin kabulü hâlinde müdahil, davayı ancak bulunduğu noktadan itibaren takip edebilir; yanında katıldığı tarafın yararına olan iddia veya savunma vasıtalarını ileri sürebilir ve o tarafın işlem ve açıklamalarına aykırı olmayan her türlü usul işlemlerini yapabilir. Müdahil ancak katıldığı andan itibaren usul işlemleri gerçekleştirebildiğinden, katılma anından önceki işlemlere itiraz hakkı bulunmadığı değerlendirilmektedir. Mahkeme, fer'i müdahilin katıldığı noktadan itibaren taraflara bildirilen usul işlemlerini müdahile de tebliğ eder.

Fer'i müdahilin lehine katıldığı tarafça kendisine açık yetki verilmedikçe sulh, kabul, feragat, davayı geri alma, yemin teklifi ve 6100 sayılı Kanun'un 150. maddesinin dördüncü fıkrası kapsamında davanın yenilenmesi gibi dava konusuna yönelik tasarruf yetkisi bulunmaz.

6100 sayılı Kanun'un 69. maddesinin birinci fıkrası gereğince, fer'i müdahilin de yer aldığı asıl davada hüküm yalnızca davanın tarafları hakkında verilir. Kanunun 69. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca fer'i müdahilin tarafla rücu ilişkisinde asıl davadaki uyuşmazlık hakkında yanlış karar verildiği iddiası kural olarak dinlenmez. Ancak müdahil; zamanında ihbar yapılmadığı için davaya geç katıldığını, yanında katıldığı tarafın iddia ve savunma imkânlarını kullanmasını engellediğini ya da kendisince bilinmeyen imkânların tarafın ağır kusuru sebebiyle kullanılamadığını belirterek yanında katıldığı tarafın yargılamayı hatalı yürüttüğünü ileri sürebilir.

Davanın İhbarı ve Dosyanın Yenilenmesi Kuralları

Yargılama taraflarından birinin aleyhe çıkacak bir hüküm neticesinde üçüncü bir şahsa rücu etme ihtimali bulunuyorsa ya da üçüncü kişinin kendisine rücu edeceği ihtimali söz konusuysa, tahkikat tamamlanana dek dava üçüncü kişiye ihbar edilebilir. 6100 sayılı Kanun'un 64. maddesi kapsamında, ihbar edilen davada verilecek hükmün ihbar eden kişiye olan etkisi yönünden fer'i müdahaleye ilişkin hükümler kıyas yoluyla uygulanır.

Mahkemece işlemden kaldırılmasına karar verilen uyuşmazlıklar, bu tarihten itibaren üç aylık yasal süre zarfında taraflardan birinin vereceği dilekçeyle yeniden harakete geçirilebilir; bu yenileme dilekçesi duruşma gün ve saatiyle birlikte karşı tarafa tebliğ olunur. Bahse konu üç aylık hak düşürücü sürede yenilenmeyen davalar sürenin hitamında kendiliğinden açılmamış sayılır. Bir kez yenilenmiş olan dava sonrasında birden fazla kez takipsiz bırakılamaz; aksi takdirde davanın açılmamış sayılmasına karar verilir. Kanun gereğince davanın açılmamış sayılması durumunda, yöneltilmiş olan talep de hiç ileri sürülmemiş kabul edilir.

Ceza Yargılamasında Kamu Davasına Katılma

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 237. maddesinin birinci fıkrası gereğince; suç mağdurları, suç fiili dolayısıyla zarara uğrayan gerçek veya tüzel kişiler ile malen sorumluluk taşıyanlar, ilk derece yargılamasındaki kovuşturma sürecinin her basamağında hüküm tesis edilene dek şikâyet iradelerini açıklayarak kamu davasında katılan sıfatı alabilirler.

5271 sayılı Kanun'un 238. maddesi doğrultusunda katılma, kamu davasının açılmasının ardından mahkemeye yazılı bir dilekçe sunulması veya duruşma tutanağına geçirilmek üzere sözlü talepte bulunulması suretiyle gerçekleşir; dolayısıyla soruşturma evresinde davaya katılma imkânı bulunmamaktadır. Duruşmada şikâyetini dile getiren suçtan zarar görene katılma iradesi mahkemece sorulur. Katılma talebinin uygunluğu hususunda ise Cumhuriyet savcısı, sanık ve varsa müdafii dinlendikten sonra mahkeme tarafından karar verilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy